Viêm amidan cấp tính
Viêm amidan (biển đào thể), là bệnh thường gặp trên lâm sàng, bệnh hay phát vào mùa đông, mùa xuân, có sự khác biệt cấp tính và mạn tính, y học cổ truyền gọi bệnh cấp tính là “Hầu nga” (喉蛾), bệnh mạn tính là “Thạch nga” (石蛾), viêm amidan cấp thường do nhiệt độc trong phế vị (phổi và dạ dày), lại cảm thụ phong tà mà thành bệnh, bệnh thường phát ở trẻ em. Viêm amidan mạn tính thường do sau khi phát tác cấp tính gây tổn thương phế khí và phế âm, hư hoả bốc lên mà gây thành bệnh mạn tính.
Chẩn tra các điểm chính
1/ Cấp tính bệnh khởi phát nhanh, sợ lạnh phát sốt, đau đầu, đau họng, nuốt khó khăn, các hạch lim pô dưới hàm sưng lớn, ấn đau. Amidan một hoặc 2 bên sưng đỏ, trên bề mặt có thể có những chấm nhỏ màu trắng vàng hoặc bong tróc, có thể dễ dàng lau sạch mà không chảy máu, có thể phân biệt với giả mạc của bệnh bạch hầu, rất khó để lau sạch và dễ bị chảy máu.
2/ Bệnh nhân mãn tính thường không có triệu chứng toàn thân rõ ràng, đôi khi có thể sốt nhẹ và ho khan. Amidan có thể sưng hoặc không, hầu họng có thể bị tắc nghẽn rõ ràng, và amidan có thể bị ép hoặc có thể nhìn thấy dịch mủ chảy ra từ các hốc. Viêm amidan mãn tính và phì đại amidan ở trẻ em có thể ảnh hưởng đến chức năng hô hấp và nuốt, gây ngáy khi ngủ.
Viêm amidan cấp tính là tình trạng viêm cấp tính không đặc hiệu của amidan vòm miệng do vi khuẩn gây bệnh như Streptococcus tan huyết beta. Biểu hiện lâm sàng chính của bệnh là đau họng, sốt, mệt mỏi toàn thân, trẻ em cũng có thể bị co giật, nôn mửa, hôn mê do sốt cao. Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, thường có thể xảy ra các biến chứng tại chỗ và toàn thân như viêm tai giữa, áp xe cạnh họng, sốt thấp khớp, viêm thận cấp…
Hướng dẫn về sức khỏe:
1. Hình thành thói quen vệ sinh răng miệng tốt, súc miệng sau bữa ăn và đánh răng ít nhất một lần vào buổi sáng và buổi tối mỗi ngày. Không ăn đồ ngọt trước khi đi ngủ. Uống một lượng trà thích hợp có thể tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh đường miệng và tăng cường trao đổi chất trong cơ thể, có lợi cho việc bài tiết độc tố.
2. Chế độ ăn uống nên nhẹ nhàng, mát lạnh, uống nhiều đồ uống có tính thanh mát, bổ phổi, thanh nhiệt, giải độc như nước củ sen tươi, nước củ sậy tươi, sương kim ngân hoa, canh đậu xanh v.v. . Ăn nhiều rau, trái cây, dưa tươi để bổ sung vitamin. Tránh ăn quá nhiều đồ cay, bỏ hút thuốc và tránh uống rượu để tránh nhiệt và chất độc tấn công.
3. Tích cực tập thể dục thường xuyên và lựa chọn những môn thể dục phù hợp với thể trạng của bạn, điều này có thể nâng cao thể lực và nâng cao khả năng chống lại bệnh tật của cơ thể.
4. Cắt amiđan chọn lọc. Trong những năm gần đây, nghiên cứu miễn dịch học đã chứng minh amidan là cơ quan miễn dịch tham gia vào quá trình miễn dịch tế bào và miễn dịch dịch thể của cơ thể. Vì vậy, phẫu thuật cắt bỏ amidan không phù hợp với trẻ dưới 5 tuổi không có rối loạn chức năng cục bộ hoặc amidan không khu trú. Những trường hợp bị 3 đợt/năm trở lên; những trường hợp amidan quá to, gây rối loạn chức năng hô hấp, nuốt, nói và các chức năng khác; những trường hợp amidan khu trú; những trường hợp có tiền sử áp xe quanh amidan thì phải phẫu thuật cắt bỏ.
Tham khảo tư liệu:
Viêm amidan cấp tính xảy ra như thế nào?
Viêm amidan cấp tính là tình trạng viêm cấp tính không đặc hiệu của amidan vòm miệng, có thể chia thành hai loại: Sung huyết và mủ, thường đi kèm với tình trạng viêm niêm mạc họng và các mô bạch huyết họng khác ở một mức độ nhất định. Bệnh này chủ yếu xảy ra ở trẻ em và thanh thiếu niên, dễ phát triển khi thời tiết thay đổi, nhiệt độ thay đổi, mệt mỏi, bị lạnh, ẩm ướt, hút thuốc, uống rượu nhiều hoặc một số bệnh mãn tính thường là những yếu tố dẫn đến bệnh này. Nếu điều trị không phù hợp có thể gây ra các biến chứng tại chỗ hoặc toàn thân như áp xe quanh amiđan, viêm tai giữa cấp, sốt thấp khớp cấp, viêm cơ tim, viêm thận, viêm khớp… Các vi khuẩn gây bệnh chính của viêm amidan cấp tính là Streptococcus tan huyết beta, Staphylococcus vàng và Diplococcus pneumoniae; trong những năm gần đây, bệnh nhân bị nhiễm vi khuẩn kỵ khí đã được phát hiện. Những mầm bệnh này tồn tại trong hầu họng và hốc amidan của người bình thường, khi khả năng phòng vệ của cơ thể bình thường thì sẽ không xảy ra bệnh tật, khi có một số yếu tố làm suy giảm khả năng phòng vệ của cơ thể thì mầm bệnh tồn tại trong cơ thể sẽ nhân lên với số lượng lớn, các mầm bệnh bên ngoài thừa cơ hội hư yếu của cơ thể mà xâm nhập.
Viêm amidan cấp tính rất dễ lây, thời gian ủ bệnh khoảng 2 đến 4 ngày, lây truyền qua giọt bắn hoặc tiếp xúc trực tiếp. Bệnh thường xảy ra lẻ tẻ, thỉnh thoảng bùng phát và phổ biến hơn ở những người sống theo nhóm như đơn vị quân đội, nhà máy và trường học.
Điều trị theo YHCT:
Viêm amiđan trong y học cổ truyền gọi là “Nhũ nga” (乳蛾)vì lõi họng sưng tấy, có hình dạng như núm vú, hoặc giống như con tằm, nhô ra hai bên họng, viêm amiđan cấp tính cũng tương tự như “Phong nhiệt nhũ nga” (风热乳蛾).
Biện chứng lâm sàng được chia thành hai loại:
1/ Phong nhiệt xâm nhập: Họng đau, sưng đỏ, kèm theo sốt, sợ lạnh, nhức đầu, nghẹt mũi; Chất lưỡi đỏ rêu lưỡi mỏng màu vàng, mạch phù sác.
Trị pháp: Sơ phong thanh nhiệt, tiêu thũng lợi yết.
Xử phương: Sơ phong thanh nhiệt thang: Kinh giới, Phòng phong, Ngưu bàng tử mỗi vị 12g, Kim ngân hoa, Liên kiều, Chiết bối mẫu, Thiên hoa phấn mỗi vị 15g, Hoàng cầm, Xích thược, Tang bạch bì, Cát cánh mỗi ị đều 10g, Huyền sâm 18g, Cam thảo 6g.
2/ Phế vị uẩn nhiệt: Đau họng kịch liệt, đau lan sang tận gốc tai và dưới hàm, khó nuốt, đỏ và sưng tấy nghiêm trọng ở hạch họng, sốt cao khát nước, táo bón và nước tiểu có màu đỏ; Chất lưỡi đỏ rêu lưỡi vàng, mạch sác có lực.
Trị pháp: Tiết nhiệt giải độc, lợi yết tiêu thũng.
Xử phương: Thanh yết lợi cách thang: Hoàng liên 10g, Kinh giới 10g, Bạc hà 6g, Cát cánh 12g, Huyền sâm 15g, Ngưu bàng tử 12g, Đại hoàng sống 10g, Huyền minh phấn 10g, Cam thảo 6g.
Biến chứng
1/ Biến chứng cục bộ: Viêm có thể lan ra xung quanh gây viêm mô tế bào quanh amiđan, áp xe quanh amiđan, viêm tai giữa cấp, viêm hạch cổ cấp tính, áp xe cận họng, v.v.
2/ Biến chứng toàn thân: Phần lớn được cho là do phản ứng dị ứng, có thể phức tạp như sốt thấp khớp, viêm cầu thận cấp, viêm cơ tim, viêm khớp… liên quan đến nhiễm liên cầu tan huyết, đặc biệt chú ý đến trường hợp bệnh nhân tử vong đột ngột với bệnh viêm cơ tim.
Điều trị
Chú ý nghỉ ngơi, uống nhiều nước, đi tiêu dễ dàng, ăn lỏng hoặc thực phẩm mềm, giảm đau hạ sốt, uống sulfonamid hoặc kháng sinh để kiểm soát nhiễm trùng. Những người sợ lạnh, sốt cao, mạch phù, không ra mồ hôi có thể dùng Thuốc sắc Cam cát thang (Cam thảo, Cát cánh, Ngân hoa, Mã bột) hoặc Thuốc sắc Ma hạnh thạch cam thang. Người sốt cao, không ngại lạnh, khô miệng, lưỡi khô, mạch sác mà phù có thể uống Cam lộ ẩm (Thiên đông, Mạch đông, Sinh địa, Thạch hộc, Phục linh, Tì bà diệp, Nhân trần, Cam thảo, Thục địa, Chỉ xác).
Trường Xuân
20/9/2023