Thông thường, khi nhắc đến bệnh tật, con người thường có tâm lý lo sợ. Điều đó cũng là lẽ tự nhiên, vì bệnh tật không chỉ gây đau đớn, khó chịu cho thân thể, mà còn ảnh hưởng đến tinh thần, sinh hoạt, công việc và đời sống gia đình.
Tuy nhiên, theo thiển ý của người viết, bệnh tật trước hết nên được nhìn nhận như một hiện tượng khách quan, xảy ra khi sức khỏe của con người đi chệch khỏi trạng thái điều hòa bình thường. Trong rất nhiều trường hợp, nếu sớm nhận biết những dấu hiệu bất thường, hiểu đúng tính chất của bệnh và kịp thời điều chỉnh, thì cơ thể vẫn còn nhiều cơ hội phục hồi. Ngược lại, hoảng loạn, lo lắng thái quá, dùng thuốc chậm trễ, dùng thuốc không đúng, phẫu thuật không cần thiết, hoặc vì thiếu hiểu biết mà bị dẫn dắt vào những cách điều trị kéo dài, tốn kém, thiếu cơ sở, đều có thể khiến bệnh tình trở nên phức tạp hơn.
Chính vì vậy, mục “Bệnh và điều trị” được biên soạn với mong muốn góp phần cung cấp thêm tài liệu tham khảo cho bạn đọc, giúp chúng ta có cái nhìn bình tĩnh hơn trước bệnh tật, hiểu thêm một số điểm căn bản về nguyên nhân, biểu hiện, diễn biến và phương hướng điều trị của các bệnh thường gặp. Người viết không dám nói rằng những tài liệu này có thể giúp được tất cả mọi người, nhưng chỉ mong trong khả năng hạn hẹp của mình, có thể góp một phần nhỏ vào việc phổ biến tri thức y học, đặc biệt là tri thức y học cổ truyền.
Các bệnh được trình bày trong chuyên mục này chủ yếu là những bệnh thuộc về thân thể, được sắp xếp theo từng vùng cơ thể hoặc từng hệ thống chức năng, như bệnh ở đầu mặt, cổ gáy, lưng, tay chân, hệ thống tuần hoàn, hệ thống tiêu hóa, hệ thống hô hấp, hệ thống vận động, hệ tiết niệu, hệ sinh dục, da liễu và một số nhóm bệnh thường gặp khác. Do cách phân loại bệnh trong y học hiện đại và y học cổ truyền không hoàn toàn giống nhau, nên trong nhiều bài viết, tên bệnh thường được trình bày theo y học hiện đại để bạn đọc dễ nhận biết, đồng thời có đối chiếu sơ bộ với phạm vi chứng bệnh trong y học cổ truyền.
Vì đây là một trang thiên về y học cổ truyền, nên phần lớn các bài viết đều chú trọng đến biện chứng luận trị theo Đông y, bao gồm nhận định nguyên nhân bệnh, cơ chế bệnh sinh, thể bệnh, pháp điều trị và phương thang tham khảo. Một số bài có thêm các phương pháp hỗ trợ như châm cứu, bấm huyệt, xoa bóp, dưỡng sinh, ăn uống, kiêng kỵ và điều chỉnh sinh hoạt. Tuy vậy, cũng có một số bệnh hiện chưa có phần biện chứng luận trị đầy đủ, hoặc chỉ mới có những nội dung liên quan đến ăn uống, sinh hoạt và phục hồi sức khỏe. Theo thiển ý của người viết, những nội dung ấy nếu được sử dụng đúng cách, vẫn có thể là tài liệu tham khảo hữu ích.
Cần nói rõ rằng, những nội dung trong chuyên mục này chỉ có giá trị tham khảo, không thay thế cho việc khám bệnh, chẩn đoán và điều trị trực tiếp của thầy thuốc. Trang này không cung cấp chẩn đoán xác định, không kê đơn cá nhân và không khuyến khích người bệnh tự ý dùng thuốc theo các phương thang được giới thiệu. Các phương thang, phép trị và kinh nghiệm điều trị được nêu trong bài chỉ là tài liệu tham khảo về mặt học thuật và lâm sàng. Nếu muốn áp dụng, người bệnh cần đem nội dung đó trao đổi với thầy thuốc có chuyên môn, để được gia giảm liều lượng, điều chỉnh vị thuốc và lựa chọn phương pháp phù hợp với thể trạng, tuổi tác, bệnh tình, giai đoạn bệnh và các bệnh kèm theo.
Trong y học cổ truyền, cùng một tên bệnh có thể chia thành nhiều thể khác nhau; ngược lại, nhiều bệnh danh khác nhau trong y học hiện đại lại có thể cùng thuộc một phạm vi chứng trạng trong Đông y. Vì vậy, điều quan trọng không chỉ là biết tên bệnh, mà còn phải nhận định được hàn nhiệt, hư thực, biểu lý, khí huyết, tạng phủ, kinh lạc và tình trạng chính khí của người bệnh. Đây chính là tinh thần biện chứng luận trị của y học cổ truyền. Nếu chỉ nhìn vào tên bệnh rồi dùng thuốc một cách máy móc, thì rất dễ sai lệch.
Trên một phương diện khác, do điều kiện khách quan và sở học của người dịch, phần được chú trọng nhiều hơn trong chuyên mục này vẫn là y học cổ truyền. Nhiều phương pháp, phương thang và kinh nghiệm điều trị được giới thiệu trong các bài viết là những nội dung đã được ghi chép trong thư tịch y học, tài liệu lâm sàng, hoặc đã được ứng dụng trong thực tế với hiệu quả nhất định. Tuy nhiên, hiệu quả điều trị luôn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, như chẩn đoán có chính xác hay không, biện chứng có phù hợp hay không, thuốc có đúng chất lượng hay không, cách sắc uống có đúng hay không, và người bệnh có phối hợp tốt về ăn uống, sinh hoạt, tinh thần hay không.
Ở phần mở đầu của nhiều bài viết, người dịch cố gắng liên hệ sơ bộ giữa tên bệnh theo Đông y và Tây y, đồng thời trình bày ngắn gọn nguyên nhân, bệnh lý và những điểm cần chú ý. Phần chẩn tra và nhận định bệnh cố gắng kết hợp giữa biện bệnh và biện chứng, có giới thiệu một số tri thức căn bản của y học hiện đại để bạn đọc tiện tham khảo. Phần trị liệu lấy biện chứng luận trị làm trọng tâm, đồng thời tùy từng bệnh mà sắp xếp thêm các phương pháp hỗ trợ như châm cứu, bấm huyệt, dược thiện, dưỡng sinh, điều dưỡng và dự phòng. Về phần phòng bệnh, mọi nội dung đều cố gắng xuất phát từ những tình huống thực tế, nhằm giúp bạn đọc có thể áp dụng một cách thận trọng trong đời sống hằng ngày.
Người viết cũng mong bạn đọc lưu ý rằng, khi có các dấu hiệu nguy hiểm như đau dữ dội, khó thở, ngất, sốt cao kéo dài, nôn ói nhiều, xuất huyết bất thường, đau ngực, yếu liệt tay chân, rối loạn ý thức, bí tiểu, tiêu phân đen, sụt cân nhanh không rõ nguyên nhân, hoặc bệnh diễn biến nhanh và nặng, thì cần đi khám tại cơ sở y tế kịp thời. Y học cổ truyền có giá trị rất lớn trong điều trị, điều dưỡng và phục hồi sức khỏe, nhưng không nên vì vậy mà trì hoãn những can thiệp cần thiết trong các trường hợp cấp cứu hoặc bệnh nặng.
Việc biên soạn và dịch thuật chuyên mục này được thực hiện với tâm nguyện học hỏi, lưu trữ và chia sẻ. Do trình độ còn hạn chế, tài liệu tham khảo lại rộng, thuật ngữ y học cổ truyền nhiều chỗ sâu xa, nên chắc chắn bản dịch và phần biên soạn khó tránh khỏi thiếu sót. Kính mong các bậc thầy, các vị đồng nghiệp và bạn đọc gần xa lượng thứ, đồng thời vui lòng góp ý để nội dung ngày càng hoàn thiện hơn.
Xin chân thành cảm ơn bạn đọc đã ghé thăm và tham khảo chuyên mục này.
Trường Xuân Nguyễn Nghị dịch và biên soạn