NẤM BẸN 股癣(Tinea cruris)
Tinea cruris
Nấm bẹn là một dạng nấm da thân, chỉ tình trạng nhiễm nấm gây bệnh ngoài da ở mặt trong đùi, tầng sinh môn và vùng mông. Nấm bẹn rất thường gặp, đặc biệt trong các ký túc xá hoặc khu nhà ở tập thể. Không nên vì bệnh xuất hiện ở vị trí kín đáo mà trì hoãn điều trị, khiến bản thân phải chịu đựng những khó chịu không cần thiết.
Nấm gây bệnh có thể lây truyền qua quần áo lót, khăn tắm và các vật dụng khác; cũng có thể lây qua quan hệ tình dục, vì vậy nấm bẹn đôi khi được xếp vào nhóm bệnh có thể lây truyền qua đường tình dục. Tuy nhiên, không nên cho rằng mọi trường hợp nấm bẹn đều lây qua quan hệ tình dục. Trên lâm sàng, hơn 80% trường hợp nấm bẹn lây truyền bằng những con đường không liên quan đến quan hệ tình dục.
Bệnh dễ tái phát. Người bệnh có thể bị lây do tiếp xúc với người mắc bệnh nấm, do tiếp xúc với mèo, chó hoặc các động vật khác; cũng có thể lây gián tiếp qua quần áo và vật dụng. Một số người mắc nấm chân trước, sau đó do dùng tay gãi mà đưa nấm lan đến vùng bẹn.
Vào mùa hè, khí hậu nóng và ẩm, cơ thể ra nhiều mồ hôi, đặc biệt ở mặt trong đùi. Nếu không tắm rửa kịp thời hoặc mặc quần lót bó sát khiến lượng mồ hôi lớn không kịp bay hơi, bệnh rất dễ phát sinh.
Người mắc đái tháo đường, phụ nữ có khí hư ra nhiều, người dùng lâu dài hoặc dùng với lượng lớn kháng sinh phổ rộng hay corticosteroid đường uống hoặc tại chỗ cũng dễ mắc nấm bẹn.
Xét về tỷ lệ mắc bệnh, nấm bẹn chủ yếu gặp ở người trẻ tuổi, nam giới nhiều hơn nữ giới. Bệnh phát nhiều vào mùa hè; khí hậu ẩm hoặc nóng thường làm bệnh nặng hơn, đến mùa đông bệnh giảm nhẹ hoặc khỏi.
Tác nhân gây bệnh
Tác nhân gây nấm bẹn tương tự tác nhân gây nấm da thân.
Các tài liệu cho thấy tại Trung Quốc, tác nhân chủ yếu gây nấm bẹn gồm Trichophyton rubrum thuộc chi Trichophyton, chiếm 65,7%; Trichophyton mentagrophytes, chiếm 16,8%; Epidermophyton floccosum thuộc chi Epidermophyton, chiếm 6,8%; ngoài ra còn có một số ít trường hợp do Candida albicans.
Biểu hiện lâm sàng
Nấm bẹn thường gặp ở vùng mông và phần trên mặt trong đùi, nhưng cũng thường xâm phạm dương vật và các nếp gấp vùng bẹn.
Bệnh có thể xuất hiện ở một bên hoặc lần lượt ở cả hai bên. Lúc đầu xuất hiện những sẩn nhỏ, tức các nốt nhỏ trên da, gây ngứa dữ dội. Sau đó tổn thương mở rộng, hình thành những mảng da hình tròn hoặc đa dạng, phần bờ nhô cao thành vòng, phần trung tâm tương đối bằng phẳng và thường có bong vảy.
Tổn thương có thể lan lên trên hoặc ra phía sau đến tầng sinh môn, quanh hậu môn và vùng mông. Trường hợp tổn thương chỉ xuất hiện riêng ở mông được gọi là nấm mông.
Những biểu hiện này thường khiến người bệnh lo lắng, cho rằng mình mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục nên ngại đi khám. Sự lo lắng này không cần thiết.
Nấm bẹn là bệnh ngoài da thường xuất hiện ở vùng đùi. Đôi khi bệnh còn ảnh hưởng đến tầng sinh môn, vùng mu, quanh hậu môn, mông và các nếp gấp ở bìu.
Bệnh gây ngứa dữ dội. Do gãi, người bệnh có thể bị viêm da thứ phát, biến đổi lichen hóa hoặc nhiễm khuẩn thứ phát.
Triệu chứng chủ yếu là ngứa rõ tại chỗ.
Đặc điểm ban da của nấm bẹn
- Khi mới phát, tổn thương là một vùng ban đỏ có bờ rõ và hơi nhô cao. Tổn thương dần mở rộng, trên bề mặt có vảy bong. Người bệnh cảm thấy ngứa. Màu sắc tổn thương dần chuyển từ đỏ sang đỏ tím, nâu hoặc gần màu da.
- Nếu không điều trị kịp thời, tổn thương sẽ lan rộng ra xung quanh. Phần trung tâm dần tự lành, trong khi vùng bờ tiếp tục phát triển.
Phản ứng viêm tại bờ ban đỏ tương đối rõ. Trên bờ có thể có ban da đang hoạt động, mụn nước, vảy tiết, thậm chí trợt da. Phần trung tâm tự lành, khiến tổn thương hình thành dạng vòng hoặc nửa vòng.
Cách nói đùa “xây một bức Trường Thành trên mông” được dùng để mô tả hình dạng bờ tổn thương của nấm bẹn.
Ở phía ngoài các nếp gấp bìu, bệnh biểu hiện thành những mảng da phủ vảy.
- Sau khi khỏi, tổn thương có thể để lại tăng sắc tố tạm thời. Triệu chứng ngứa thường khá nặng.
Bệnh có diễn biến mạn tính. Khi kéo dài, tổn thương có thể chuyển thành dạng lichen hóa.
Chẩn đoán
Để xác định chẩn đoán nấm bẹn, trước hết nên được bác sĩ chuyên khoa có kinh nghiệm thăm khám.
Bác sĩ chuyên khoa thường có thể dễ dàng chẩn đoán căn cứ vào bệnh sử, triệu chứng, dấu hiệu thực thể và kết quả xét nghiệm.
Nấm bẹn là bệnh do nấm gây nên. Thông thường có thể tiến hành soi trực tiếp vảy da: lấy một ít vảy tại bờ tổn thương, đặt lên phiến kính, nhỏ dung dịch kali hydroxide để hòa tan chất sừng, sau đó quan sát dưới kính hiển vi xem có sợi nấm hay không. Qua đó có thể xác định chẩn đoán.
Khi có điều kiện, có thể nuôi cấy nấm để xác định chẩn đoán rõ hơn.
Chẩn đoán nấm bẹn không khó, nhưng cần thận trọng phân biệt với một số bệnh ngoài da khác. Nếu không phân biệt đúng, việc điều trị khó đạt được tính phù hợp.
Những bệnh ngoài da dễ nhầm với nấm bẹn chủ yếu gồm:
- Viêm da tiết bã
Đôi khi viêm da tiết bã cũng có thể ảnh hưởng đến vùng bẹn và bộ phận sinh dục.
Ban da là những dát màu đỏ nhạt, có bong vảy; một số tổn thương có dạng vòng và ranh giới rõ. Tuy nhiên, soi trực tiếp tìm nấm cho kết quả âm tính.
- Hồng ban kẽ, erythrasma
Đây là bệnh ngoài da do một loại trực khuẩn hình que gây nên, thường gặp ở nách, vùng đùi và các nếp gấp khác.
Da tại vùng tổn thương có màu đỏ gạch, bờ không có vòng viêm, thường không ngứa và soi trực tiếp tìm nấm cho kết quả âm tính.
- Vảy nến
Vảy nến, thường được dân gian gọi là “ngưu bì tiển”, cũng có thể ảnh hưởng đến vùng đùi.
Tổn thương biểu hiện thành những ban đỏ dạng vòng hoặc dạng mảng, bề mặt thường có lớp vảy tương đối dày. Những vùng khác trên cơ thể cũng có thể xuất hiện ban da tương tự.
Điều trị
Phương pháp điều trị tương tự nấm da thân.
Nấm bẹn là bệnh tương đối ngoan cố và rất dễ tái phát. Bệnh nhạy cảm với nhiều loại thuốc, nhưng sau khi kết thúc điều trị một thời gian vẫn có thể tái phát.
Thông thường chủ yếu điều trị tại chỗ, không cần dùng thuốc toàn thân. Tuy nhiên, đối với trường hợp ngoan cố hoặc lan rộng, có thể phối hợp điều trị toàn thân.
Các thuốc thường được dùng để điều trị nấm bẹn gồm:
- Dung dịch resorcinol phối hợp
Đây là chế phẩm được pha tại bệnh viện, có tính kích ứng nhẹ và tác dụng tương đối nhanh. Bôi ngoài mỗi ngày 1–2 lần, dùng liên tục trong mười ngày có thể đạt mức khỏi bệnh về lâm sàng.
- Daktarin phối hợp
Sản phẩm của hãng dược Tây An Janssen, có tác dụng tương đối nhanh và giảm ngứa tốt.
- Kem clotrimazole 1%, kem trị nấm và kem econazole 1%
Tài liệu khuyến nghị sử dụng clotrimazole.
Da ở dương vật mỏng và mềm, vì vậy khi điều trị không được dùng thuốc có tính kích ứng quá mạnh.
Đối với trường hợp điều trị lâu ngày không khỏi, diện tích tổn thương lớn hoặc bệnh lan rộng, có thể uống Sporanox, tức itraconazole, 200 mg mỗi ngày một lần, liên tục trong năm ngày.
Tác giả Gopla khuyến nghị bôi thuốc mỡ clotrimazole. Đây được cho là phương pháp ít tốn kém và có hiệu quả tương đối tốt.
Điều trị bằng nước sắc dược liệu
Biểu hiện lâm sàng cho thấy dùng nước sắc dược liệu để rửa ngoài là một trong những phương pháp điều trị nấm bẹn. Phương pháp này được cho là có tác dụng tương đối nhanh, giảm ngứa tốt và sau khi khỏi ít tái phát.
Thực nghiệm được dẫn trong tài liệu cho rằng các vị Hoàng bá, Thương truật, Bách bộ, Thanh mộc hương, Thổ cận bì, Ngải diệp, Hoa tiêu, Địa phu tử, Khổ sâm, Thổ đại hoàng và Hậu phác có tác dụng kháng nấm.
Phương rửa ngoài: Thanh mộc hương 60 g, Bách bộ 30 g, Khổ sâm 10 g, Địa phu tử 30 g, Hoàng bá 10 g, Ngải diệp 10 g, Xuyên tiêu 6 g. Sắc lấy nước, để ấm rồi rửa ngoài, mỗi ngày một lần, mỗi lần 20 phút.
Phòng ngừa nấm bẹn
- Giữ gìn vệ sinh trong quan hệ tình dục, không dùng quần áo lót, quần lót và vật dụng tắm rửa của người khác.
- Thường xuyên thay giặt quần lót, giữ sạch vùng sinh dục ngoài; quần áo và chăn đệm cần thường xuyên được giặt, phơi nắng.
- Hạn chế ra nhiều mồ hôi và tạo điều kiện cho vùng gốc đùi thông thoáng, giúp mồ hôi bay hơi. Cố gắng giữ tầng sinh môn khô ráo, mặc quần lót rộng rãi và phù hợp, không mặc quá chật.
- Nếu mắc nấm móng, nấm bàn tay hoặc nấm da thân dạng vòng, cần tích cực điều trị để tránh dùng tay đưa nấm lan sang vùng bẹn và bộ phận sinh dục.
Tài liệu tham khảo
Nấm da thân và nấm bẹn là tình trạng nhiễm nấm da ở vùng da nhẵn.
Tình hình phát bệnh
- Bệnh thường gặp trong mùa ấm và ẩm.
- Bệnh xuất hiện nhiều tại các vùng khí hậu ấm, nóng và ẩm.
- Tại Trung Quốc, những nấm gây bệnh thường gặp gồm Trichophyton rubrum, Trichophyton mentagrophytes và Epidermophyton floccosum.
- Các yếu tố thuận lợi gồm da vùng gốc đùi ra nhiều mồ hôi, ẩm và mỏng; toàn thân ra nhiều mồ hôi, béo phì, đái tháo đường, sử dụng corticosteroid hoặc thuốc ức chế miễn dịch.
Nấm bẹn là bệnh nấm xuất hiện ở vùng bẹn, phần trên mặt trong đùi và bộ phận sinh dục ngoài.
Vị trí thường gặp nhất là vùng da đùi đối diện với bìu. Lúc đầu, tổn thương là một mảng ban sẩn nhỏ màu đỏ, trên bề mặt có thể xuất hiện ít vảy nhỏ. Sau đó ban da mở rộng, dần lan ra xung quanh, hình thành mảng dạng vòng hoặc nửa vòng.
Thông thường bệnh nặng lên vào mùa hè, đến mùa đông tổn thương giảm rõ rệt.
Nấm bẹn do nấm gây nên. Vì vậy, tương tự các bệnh nấm khác, bệnh chỉ phát sinh khi có môi trường thích hợp cho nấm sinh trưởng, sinh sản và có nguồn nấm gây bệnh, tức nguồn lây.
Nói chung, nấm bẹn thường gặp ở nam giới. Nguyên nhân là mặt trong đùi của nam giới nằm sát với bìu, đặc biệt ở người béo phì, hai vùng da này có thể áp hoàn toàn vào nhau.
Dịch tiết, chất bẩn và những chất khác tại vùng này khó được làm sạch; đồng thời nhiệt độ tại chỗ cao và ẩm, rất thích hợp cho nấm sinh trưởng và sinh sản. Vì vậy, nam giới dễ mắc nấm bẹn.
Phụ nữ ít mắc nấm bẹn hơn. Tuy nhiên, ở phụ nữ quá béo, vùng sinh dục ngoài và mặt trong đùi có nhiều nếp gấp da; nếu ra nhiều mồ hôi mà không chú ý vệ sinh, đây cũng là điều kiện thuận lợi để nấm phát triển. Vì vậy, phụ nữ vẫn có thể mắc nấm bẹn.
Ngoài ra, sự phát sinh nấm bẹn còn liên quan đến tình trạng suy giảm sức đề kháng của cơ thể.
Người nằm lâu do bệnh, cơ thể suy yếu, đặc biệt là người mắc đái tháo đường, ung thư hoặc sử dụng corticosteroid hay thuốc ức chế miễn dịch trong thời gian dài, dễ mắc nấm bẹn hơn người khỏe mạnh.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa rằng cơ thể suy yếu nhất định sẽ mắc nấm bẹn; muốn phát bệnh vẫn phải có sự xâm nhiễm của nấm.
Nấm gây bệnh ở vùng bẹn chủ yếu có nguồn gốc từ nấm chân, có thể từ chính người bệnh hoặc từ người khác.
CÓ NÊN DÙNG CORTICOSTEROID ĐỂ ĐIỀU TRỊ NẤM BẸN KHÔNG?
Nấm bẹn do nấm gây nên. Corticosteroid không những không tiêu diệt được nấm mà còn có thể thúc đẩy nấm sinh trưởng và sinh sản. Vì vậy, dùng riêng corticosteroid để điều trị nấm bẹn là không đúng.
Nguyên lý này có vẻ đơn giản, nhưng trong sinh hoạt hằng ngày, nhiều người vẫn thường hiểu sai vấn đề này.
Do nấm bẹn xuất hiện ở vùng kín, người bệnh không muốn nói với người khác, thậm chí ngại đến bệnh viện khám.
Tuy nhiên, vùng tổn thương thường ngứa khó chịu, không điều trị thì không chịu được, vì vậy người bệnh thường tự mua thuốc sử dụng.
Một thuốc thường dùng trong tài liệu là dung dịch resorcinol phối hợp, bôi lên vùng tổn thương mỗi ngày 2–3 lần; khi cần có thể bôi 4–5 lần mỗi ngày. Thông thường sau 1–2 tuần bắt đầu thấy tác dụng.
Sau khi khỏi cần tiếp tục dùng thuốc thêm 1–2 tuần. Đồng thời phải khử khuẩn quần áo lót, khăn tắm và các vật dụng khác, giữ vùng da đùi sạch và khô.
Ngoài ra, có thể dùng cồn Thổ cận bì 10%–20% hoặc kem clotrimazole 1%–2%, cách dùng tương tự và hiệu quả cũng được ghi nhận là tương đối tốt.
ĐIỀU TRỊ NẤM BẸN
Nguồn: Sina Life, ngày 1 tháng 3 năm 2001
Hỏi:
Một năm trước, tôi mắc bệnh ngoài da ở vùng bẹn. Bác sĩ chẩn đoán là nấm bẹn do nhiễm nấm. Sau khi dùng một số thuốc, tôi xuất hiện hiện tượng teo cơ. Hiện nay, hễ thời tiết nóng là vùng bẹn ra nhiều mồ hôi, bề mặt vùng bẹn và một phần bìu đặc biệt ngứa.
Xin hỏi đây là hiện tượng gì? Nên điều trị như thế nào và cần chú ý những điều gì? Phần cơ bị teo có thể hồi phục không?
Bác sĩ Ngô trả lời:
Vùng bìu và bẹn ấm, ẩm, là nơi nấm dễ sinh trưởng và sinh sản.
Một số người tương đối dễ ra mồ hôi, khiến vùng da tại chỗ thường xuyên ẩm; những người này có nguy cơ mắc nấm bẹn tương đối cao.
Nên đến bệnh viện khám để xác định có nấm hay không.
Nếu không phát hiện nấm mà chỉ có ngứa đơn thuần, có thể giữ vùng da tại chỗ khô ráo, chẳng hạn bôi hồ kẽm oxide hoặc dùng phấn rôm để giảm ngứa và làm khô vùng da.
Nếu có nấm, trước hết cần bôi thuốc kháng nấm, sau đó mới bôi hồ kẽm oxide hoặc dùng phấn rôm.
Hiện tượng mà người hỏi gọi là “teo cơ” thực ra có thể là teo da. Tình trạng này thường hình thành do các sợi đàn hồi trong lớp bì bị đứt, tạo nên những đường rạn da.
Sử dụng corticosteroid tại chỗ hoặc dùng corticosteroid toàn thân bằng đường uống hay tiêm cũng có thể gây tình trạng này. Không rõ trước đây người hỏi có từng dùng thuốc chứa corticosteroid tại vùng tổn thương hay không.
Các đường teo da không ảnh hưởng đến sức khỏe nhưng thường không tự biến mất hoàn toàn; theo thời gian, màu sắc của chúng sẽ dần chuyển thành trắng.
Lưu ý: Văn bản nguồn được biên soạn từ các tài liệu cũ. Một số thuốc và cách dùng được nêu như ketoconazole đường uống, itraconazole liều ngắn, resorcinol pha chế, cồn Thổ cận bì và các phương rửa ngoài không nên tự áp dụng. Nấm bẹn hiện nay cần được xác định đúng, vì corticosteroid có thể làm tổn thương mất hình dạng điển hình, lan rộng và khó điều trị hơn.
Trường Xuân dịch