Khái quát
Tăng huyết áp về đêm là tình trạng huyết áp trong thời gian ngủ cao hơn giới hạn bình thường hoặc không giảm như sinh lý thông thường.
Ở phần lớn người khỏe mạnh, huyết áp ban đêm giảm khoảng 10–20% so với ban ngày. Nếu huyết áp giảm dưới 10%, người bệnh được gọi là thuộc kiểu không trũng; nếu huyết áp ban đêm không giảm mà còn tăng, gọi là kiểu tăng ngược về đêm.
Tăng huyết áp về đêm có thể xuất hiện dù huyết áp đo ban ngày hoặc tại phòng khám vẫn bình thường. Vì vậy, bệnh thường bị bỏ sót nếu chỉ đo huyết áp vào ban ngày.
Nguyên nhân
Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn
Đây là một nguyên nhân quan trọng. Trong lúc ngủ, đường hô hấp trên bị hẹp hoặc tắc từng đợt, làm giảm oxy máu, tăng carbon dioxide và khiến người bệnh thức giấc vi thể nhiều lần.
Mỗi đợt ngưng thở làm hệ thần kinh giao cảm hưng phấn, mạch máu co lại, nhịp Tâm và huyết áp tăng. Nếu diễn ra kéo dài, huyết áp có thể duy trì cao cả ban đêm lẫn ban ngày.
Các nguyên nhân và yếu tố liên quan khác
Bệnh Thận mạn.
Đái tháo đường.
Béo phì.
Ăn nhiều muối.
Suy Tâm.
Rối loạn thần kinh tự chủ.
Mất ngủ hoặc ngủ không sâu.
Làm việc theo ca, rối loạn giờ ngủ.
Tuổi cao.
Uống nhiều rượu.
Thuốc hạ áp không kiểm soát đủ suốt 24 giờ.
Tăng huyết áp kháng trị.
Tăng huyết áp về đêm không đồng nghĩa hoàn toàn với ngưng thở khi ngủ. Người không ngáy hoặc không có ngưng thở khi ngủ vẫn có thể mắc tình trạng này.
Dấu hiệu gợi ý ngưng thở khi ngủ
Ngáy to và kéo dài.
Có lúc ngừng thở khi ngủ được người nhà nhận thấy.
Thức giấc vì nghẹt thở hoặc thở hổn hển.
Khô miệng hoặc đau đầu khi thức dậy.
Buồn ngủ nhiều vào ban ngày.
Mệt mỏi, giảm tập trung.
Tiểu đêm nhiều.
Huyết áp buổi sáng cao.
Huyết áp khó kiểm soát dù đã dùng nhiều thuốc.
Ngáy đơn thuần không đủ để chẩn đoán ngưng thở khi ngủ. Chẩn đoán cần căn cứ thăm khám và xét nghiệm giấc ngủ.
Nguy cơ
Tăng huyết áp ban đêm liên quan đến nguy cơ tổn thương Tâm, não, Thận và mạch máu. Giá trị huyết áp trong khi ngủ còn có thể phản ánh nguy cơ Tâm mạch tốt hơn một số lần đo đơn lẻ tại phòng khám.
Bệnh có thể làm tăng nguy cơ:
Đột quỵ.
Nhồi máu cơ Tâm.
Phì đại thất trái.
Suy Tâm.
Rối loạn nhịp Tâm.
Bệnh Thận tiến triển.
Suy giảm nhận thức.
Chẩn đoán
Theo dõi huyết áp lưu động 24 giờ
Đây là phương pháp quan trọng nhất để xác định tăng huyết áp về đêm. Máy tự động đo huyết áp nhiều lần trong ngày và khi ngủ, từ đó đánh giá huyết áp trung bình ban đêm và kiểu biến đổi ngày–đêm. (PMC)
Người bệnh nên ghi lại giờ đi ngủ, giờ thức dậy, thời gian tỉnh giấc và thời điểm dùng thuốc để bác sĩ phân tích chính xác.
Đo huyết áp tại nhà
Một số máy có khả năng đo tự động trong lúc ngủ, nhưng thiết bị phải được kiểm định. Đo huyết áp thông thường ngay trước khi ngủ hoặc sau khi thức dậy không thể phản ánh đầy đủ huyết áp suốt đêm.
Khảo sát giấc ngủ
Nếu nghi ngờ ngưng thở khi ngủ, bác sĩ có thể chỉ định đa ký giấc ngủ hoặc thiết bị theo dõi giấc ngủ tại nhà.
Điều trị
Điều trị ngưng thở khi ngủ
Áp lực đường thở dương liên tục
Máy CPAP duy trì đường thở mở trong khi ngủ và là phương pháp điều trị chính đối với nhiều trường hợp ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn.
CPAP có thể giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ và hỗ trợ hạ huyết áp, đặc biệt ở người ngưng thở khi ngủ kèm tăng huyết áp kháng trị. Tuy nhiên, mức giảm huyết áp khác nhau giữa từng người và CPAP không tự động thay thế thuốc hạ áp. (AHA Journals)
Giảm cân
Giảm cân có thể làm mức độ tắc nghẽn đường thở và huyết áp cải thiện rõ ở người thừa cân hoặc béo phì.
Dụng cụ đưa hàm dưới ra trước
Có thể được lựa chọn ở một số người bệnh nhẹ hoặc không dung nạp CPAP, sau khi được bác sĩ chuyên khoa đánh giá.
Điều trị tai mũi họng hoặc phẫu thuật
Chỉ thực hiện khi có bất thường giải phẫu phù hợp như amidan quá lớn hoặc tắc nghẽn đường thở rõ. Không phải mọi người ngáy đều cần phẫu thuật.
Tư thế ngủ
Nằm nghiêng có thể giảm ngưng thở ở những người có bệnh phụ thuộc tư thế. Tuy nhiên, không có căn cứ để khuyên mọi người bắt buộc phải nằm nghiêng bên phải.
Kiểm soát huyết áp
Người bệnh vẫn cần giảm muối, vận động, kiểm soát cân nặng và sử dụng thuốc hạ áp theo chỉ định.
Thời điểm uống thuốc có thể được điều chỉnh căn cứ kết quả theo dõi huyết áp 24 giờ, nhưng không nên tự chuyển toàn bộ thuốc sang buổi tối. Các hướng dẫn hiện hành nhấn mạnh việc kiểm soát huyết áp bền vững trong suốt 24 giờ hơn là áp dụng một giờ uống thuốc cố định cho mọi người. (AHA Journals)
Sinh hoạt
Hạn chế rượu, nhất là vào buổi tối.
Không tự dùng thuốc ngủ hoặc thuốc an thần khi chưa được đánh giá, vì một số thuốc có thể làm tình trạng tắc nghẽn đường thở nặng hơn.
Bỏ thuốc lá.
Giữ mũi thông thoáng và điều trị viêm mũi nếu có.
Duy trì giờ ngủ đều.
Tránh thức khuya kéo dài.
Không ăn quá no sát giờ ngủ.
Nhận thức của Trung y
Trong Trung y, tăng huyết áp về đêm không có tên bệnh tương ứng trực tiếp. Căn cứ chứng trạng, bệnh có thể được xem xét trong các phạm vi Huyễn vựng (眩晕), Bất mị (不寐), Hãn chứng (鼾证), Đàm ẩm (痰饮) và Tâm quý (心悸).
Bệnh thường liên quan đến đàm thấp trở trệ, Phế khí bất tuyên, Tỳ hư sinh đàm, Thận khí suy hoặc Tâm Thận bất giao.
Một. Đàm thấp trở trệ
Chứng trạng: Béo phì, ngáy to, đầu nặng, ngực đầy, nhiều đàm, buồn ngủ ban ngày; lưỡi to, rêu nhầy, mạch hoạt.
Pháp trị
Kiện Tỳ hóa đàm, lý khí thông khiếu.
Hai. Phế Tỳ khí hư
Chứng trạng: Ngáy, hơi thở yếu, mệt, dễ cảm, ăn kém, đàm nhiều; lưỡi nhạt, mạch hư.
Pháp trị
Bổ Phế kiện Tỳ, ích khí hóa đàm.
Ba. Tâm Thận bất giao
Chứng trạng: Khó ngủ, dễ tỉnh, hồi hộp, ù tai, lưng gối mỏi, lòng bàn tay chân nóng; lưỡi đỏ ít rêu, mạch tế sác.
Pháp trị
Tư âm giáng hỏa, giao thông Tâm Thận.
Chú ý
Không dùng thuốc an thần hoặc phương thuốc hóa đàm để thay thế CPAP khi đã được chẩn đoán ngưng thở khi ngủ.
Không tự dùng Ma hoàng hoặc các thuốc có tác dụng kích thích vì có thể làm huyết áp và nhịp Tâm tăng.
Không cho rằng chỉ cần nằm nghiêng hoặc ngừng ngáy là huyết áp sẽ trở về bình thường.
Kết luận
Tăng huyết áp về đêm là tình trạng huyết áp cao trong lúc ngủ hoặc không giảm đúng mức so với ban ngày. Bệnh thường liên quan đến ngưng thở khi ngủ, nhưng cũng có thể gặp ở người mắc bệnh Thận, đái tháo đường, béo phì, suy Tâm hoặc rối loạn giấc ngủ.
Theo dõi huyết áp lưu động 24 giờ là phương pháp chính để xác định bệnh. Nếu có ngáy to, ngừng thở khi ngủ, buồn ngủ ban ngày hoặc huyết áp kháng trị, cần được đánh giá ngưng thở khi ngủ.
Điều trị gồm kiểm soát huyết áp suốt 24 giờ, xử lý nguyên nhân, giảm cân và dùng CPAP khi có chỉ định. Nói tóm lại, điều trị ngưng thở khi ngủ có thể hỗ trợ làm huyết áp giảm, nhưng không nên tự ngừng hoặc thay đổi thuốc hạ áp.
Trường Xuân biên soạn