Tăng huyết áp ở người trẻ nhìn từ Trung y
Tăng huyết áp ở người trẻ và trung niên có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau. Trong Trung y, không thể chỉ căn cứ vào chỉ số huyết áp để xác định một chứng bệnh duy nhất, mà cần kết hợp các biểu hiện toàn thân, sắc mặt, tinh thần, giấc ngủ, mạch tượng, chất lưỡi và những bệnh lý đi kèm để tiến hành biện chứng.
Can dương thượng cang 肝阳上亢
Một số người trẻ bị tăng huyết áp có biểu hiện thần kinh giao cảm hưng phấn, thường thấy tim đập nhanh, dễ căng thẳng, dễ kích động, mặt đỏ, đau đầu, chóng mặt, mất ngủ, hay ra mồ hôi và huyết áp dao động rõ rệt. Theo lý luận Trung y, tình trạng này có thể thuộc phạm vi Can dương thượng cang.
Cơ chế thường liên quan đến tình chí không điều hòa, lao tâm quá độ, âm huyết bất túc hoặc Can Thận âm hư, khiến dương khí mất sự chế ước mà bốc lên trên. Khi Can dương thượng cang, thanh khiếu bị quấy nhiễu thì xuất hiện đau đầu, chóng mặt, ù tai; tâm thần không yên thì dễ hồi hộp, nóng nảy và mất ngủ.
Phép trị thường lấy bình Can tiềm dương làm chủ, đồng thời căn cứ tình trạng cụ thể mà tư dưỡng Can Thận, thanh Can tức phong hoặc điều hòa khí huyết.
Tâm Thận bất giao 心肾不交
Một số trường hợp huyết áp tăng không ổn định, kèm theo hồi hộp, tim đập nhanh, bồn chồn, khó ngủ, hay tỉnh giấc, tâm phiền, miệng khô hoặc lưng gối mỏi, có thể liên quan đến chứng Tâm Thận bất giao.
Theo Trung y, Tâm thuộc Hỏa, Thận thuộc Thủy. Trong trạng thái bình thường, Tâm hỏa đi xuống để làm ấm Thận thủy, Thận thủy đi lên để nuôi dưỡng Tâm âm, nhờ đó Thủy Hỏa tương tế và thần chí được yên ổn. Khi Thận âm bất túc, không thể lên nuôi Tâm, hoặc Tâm hỏa quá vượng, không thể đi xuống giao với Thận, sẽ hình thành tình trạng Tâm Thận bất giao.
Phép trị cần căn cứ biểu hiện thiên về Tâm hỏa vượng hay Thận âm hư. Nguyên tắc chung là tư âm giáng hỏa, giao thông Tâm Thận và an thần định chí.
Chú ý
Tăng huyết áp ở trẻ em, thanh thiếu niên và người trẻ tuổi cần đặc biệt chú ý tìm nguyên nhân thứ phát, chẳng hạn bệnh thận, bệnh mạch máu thận, bệnh tim bẩm sinh hoặc rối loạn nội tiết. Biện chứng Trung y chỉ có ý nghĩa hỗ trợ nhận định toàn trạng và điều hòa cơ thể, không thay thế việc đo huyết áp đúng phương pháp, xét nghiệm tìm nguyên nhân và điều trị chuyên khoa.
Trường Xuân biên soạn