Khái quát
Ở người cao tuổi, tăng huyết áp không chỉ chịu ảnh hưởng của tuổi tác, xơ cứng mạch máu và các bệnh kèm theo, mà còn liên quan mật thiết đến trạng thái tinh thần. Lo âu, trầm cảm, cô đơn, mất ngủ và căng thẳng kéo dài có thể làm hệ thần kinh giao cảm hưng phấn, khiến nhịp Tâm nhanh và huyết áp dao động nhiều hơn.
Vì vậy, bên cạnh dùng thuốc và điều chỉnh lối sống, việc nhận biết và hỗ trợ các rối loạn tâm lý có ý nghĩa quan trọng trong quá trình kiểm soát huyết áp và phục hồi chức năng.
Những rào cản tâm lý thường gặp
Người cao tuổi mắc tăng huyết áp có thể gặp các trạng thái sau:
Lo lắng quá mức về huyết áp và nguy cơ đột quỵ.
Buồn bã, mất hứng thú, cảm thấy mình trở thành gánh nặng.
Cô đơn sau khi nghỉ hưu, con cái sống riêng hoặc mất người thân.
Sợ vận động, sợ ra ngoài vì lo huyết áp tăng.
Mất ngủ, dễ cáu, hồi hộp và thường xuyên chú ý đến các cảm giác trong cơ thể.
Những trạng thái này có thể ảnh hưởng đến việc dùng thuốc, ăn uống, vận động và khả năng hợp tác điều trị.
Ảnh hưởng của tâm lý đối với huyết áp
Khi lo lắng, tức giận hoặc sợ hãi, cơ thể tăng tiết các chất gây co mạch, làm nhịp Tâm và huyết áp tăng tạm thời. Nếu tình trạng căng thẳng kéo dài, huyết áp có thể khó kiểm soát hơn, đồng thời giấc ngủ, khẩu vị và chất lượng cuộc sống cũng giảm.
Tuy nhiên, không nên cho rằng mọi trường hợp tăng huyết áp đều do tâm lý. Điều chỉnh tâm lý chỉ là một phần của điều trị và không thay thế thuốc hạ áp.
Biện pháp hỗ trợ
Giải thích rõ về bệnh
Người bệnh cần hiểu tăng huyết áp là bệnh mạn tính có thể kiểm soát được. Việc hiểu đúng giúp giảm sợ hãi và tránh tự ý thay đổi thuốc theo từng lần đo.
Xây dựng sự tin tưởng
Bác sĩ và người nhà nên lắng nghe, tôn trọng cảm xúc của người bệnh và tránh trách móc khi họ lo lắng hoặc bi quan.
Duy trì sinh hoạt có ý nghĩa
Khuyến khích người cao tuổi tham gia những hoạt động phù hợp như đi bộ, chăm cây, đọc sách, nghe nhạc, gặp gỡ bạn bè hoặc sinh hoạt cộng đồng.
Vận động vừa sức giúp cải thiện giấc ngủ, tâm trạng và khả năng kiểm soát huyết áp.
Điều chỉnh căng thẳng
Có thể tập thở chậm, thư giãn cơ, thiền nhẹ hoặc Thái cực quyền. Nên duy trì giờ ngủ ổn định và hạn chế đọc thông tin gây lo lắng trước khi ngủ.
Vai trò của gia đình
Gia đình nên dành thời gian trò chuyện, giúp người bệnh duy trì tính độc lập và tránh làm họ cảm thấy mình vô dụng hoặc bị bỏ rơi.
Khi có thay đổi lớn như mất người thân, chuyển nơi ở hoặc suy giảm khả năng vận động, người bệnh càng cần được hỗ trợ tinh thần.
Khi nào cần hỗ trợ chuyên môn?
Nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi người bệnh:
Buồn bã hoặc lo âu kéo dài.
Mất ngủ nghiêm trọng.
Không muốn giao tiếp hoặc vận động.
Thường xuyên nghĩ mình là gánh nặng.
Không tuân thủ điều trị vì sợ thuốc.
Có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc không muốn sống.
Chú ý
Nghiên cứu được nêu trong tài liệu chỉ thực hiện trên một nhóm nhỏ người bệnh, vì vậy không thể kết luận rằng tư vấn tâm lý đơn thuần sẽ làm huyết áp của mọi người trở về bình thường.
Hiệu quả kiểm soát huyết áp thường là kết quả phối hợp của thuốc, dinh dưỡng, vận động, giấc ngủ, hỗ trợ tâm lý và điều trị các bệnh kèm theo.
Nói tóm lại, chăm sóc tâm lý là một phần cần thiết trong điều trị tăng huyết áp ở người cao tuổi. Giảm lo âu, trầm cảm và cô đơn có thể giúp người bệnh ngủ tốt hơn, hợp tác điều trị tốt hơn và nâng cao chất lượng cuộc sống, nhưng vẫn phải duy trì thuốc và theo dõi huyết áp theo chỉ định.