Quách Bốc Lạc Đường dây Tâm lý Trung Quốc http://www.zgxl.net
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Các bệnh do nấm gây nên được gọi chung là bệnh do nấm. Căn cứ vào loại nấm gây bệnh, có thể chia thành:
Trong đó, bệnh do nấm da có tỷ lệ mắc cao nhất và có thể xuất hiện ở nhiều vị trí trên cơ thể như vùng đáy chậu, bàn tay và bàn chân.
Việc điều trị có thể sử dụng thuốc tại chỗ hoặc thuốc toàn thân.
ĐƠN HƯỚNG DẪN
Giáo sư Tần Lập Mô, Đại học Y khoa Thượng Hải
CÓ NHỮNG LOẠI BỆNH DA NÀO DO NẤM GÂY RA?
Bệnh do nấm gây ra ở người gồm ba loại: bệnh nhiễm trùng, bệnh dị ứng và bệnh do độc tố.
Trên lâm sàng, bệnh do nấm chủ yếu chỉ tình trạng nhiễm nấm, bao gồm hai nhóm lớn là bệnh nấm nông và bệnh nấm sâu.
Nấm nông chỉ xâm phạm lớp sừng của biểu bì, tóc, lông và bản móng, được gọi là bệnh do nấm da, gọi tắt là bệnh hắc lào.
Bệnh nấm sâu là tình trạng nấm xâm nhập trung bì, tổ chức dưới da và thậm chí các tạng bên trong. Khi đó bệnh không còn chỉ giới hạn ở da, vì vậy gọi là bệnh do nấm sẽ hợp lý hơn.
Bệnh hắc lào do nấm gây nên, trong khi nấm hầu như hiện diện khắp nơi. Vậy tại sao một số người mắc bệnh mà phần lớn người khác không mắc? Nói đơn giản, cần phải hiểu cả nấm gây bệnh và điều kiện của cơ thể.
Hiểu về nấm là hiểu tập tính sinh sống của chúng. Nấm không chứa diệp lục, không thể quang hợp nên phải lấy chất dinh dưỡng và năng lượng từ bên ngoài, sống theo hình thức ký sinh hoặc hoại sinh.
Trong suốt chu kỳ sống, nấm có thể tạo ra nhiều dạng bào tử khác nhau và sinh sản hữu tính hoặc vô tính.
Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và sinh sản của nấm, chẳng hạn nhiệt độ, độ ẩm, oxy và chất dinh dưỡng.
Nấm ưa môi trường ấm và ẩm. Nhiệt độ thích hợp nhất đối với nấm nông là khoảng 22–28°C. Môi trường quá khô cũng không thuận lợi cho nấm phát triển.
Vì vậy, tỷ lệ mắc bệnh cao hơn vào mùa hè, đặc biệt ở các vùng phía Nam Trung Quốc.
Phần lớn nấm cần oxy, nhưng nhu cầu ở mỗi loại không giống nhau. Nói chung, nấm cần tương đối nhiều oxy để sinh sản.
Trong các chất dinh dưỡng, carbon là nguồn năng lượng của nấm và có ý nghĩa rất quan trọng đối với sự phát triển. Nấm đồng thời cần nitơ và nhiều loại khoáng chất. Nếu thiếu những điều kiện này, nấm không thể tồn tại.
Hiểu về cơ thể là biết những người nào hoặc trong tình trạng nào dễ mắc bệnh hắc lào.
Nếu trên da có những điều kiện thích hợp cho nấm sinh trưởng và sinh sản thì bệnh dễ phát sinh. Những trường hợp chủ yếu gồm:
Một số người ra nhiều mồ hôi, da dễ ẩm. Nếu không lau sạch và giữ khô kịp thời thì dễ nhiễm nấm.
Người mắc đái tháo đường cũng dễ mắc bệnh nấm vì lượng đường trong da tăng lên, tương tự như cung cấp thêm nguyên liệu dinh dưỡng cho nấm phát triển.
Người sử dụng hormon kéo dài, mắc bệnh mạn tính hoặc nhiều lần tiếp xúc với tia X trong thời gian dài có sức đề kháng suy giảm, tạo điều kiện cho nấm gây bệnh.
Khí hậu và môi trường cũng là những yếu tố quan trọng. Người sống ở vùng khí hậu ấm và nóng mắc bệnh hắc lào nhiều hơn người sống ở vùng lạnh.
Ngoài ra, tình trạng da tại chỗ cũng là yếu tố quan trọng quyết định bệnh có phát sinh hay không.
Người thường xuyên đi giày cao su hoặc giày da có bàn chân nóng và ẩm hơn do giày kém thông khí. Nếu da chân không sạch và có nhiều vảy da tích tụ trên bề mặt, nấm rất dễ phát triển.
Một số người làm nghề giặt giũ hoặc rửa bát phải ngâm tay lâu trong nước. Nước nóng và xà phòng làm tổn hại chức năng bảo vệ tự nhiên của da tay, khiến bệnh nấm dễ xuất hiện.
Ở người béo, các nếp gấp trên cơ thể thường ấm và ẩm nên cũng dễ mắc bệnh.
Nếu cơ thể đã có một loại bệnh hắc lào, nấm có thể tự lây sang những vị trí khác.
Nói tóm lại, dù chức năng sinh lý của toàn bộ da hay một vùng da thay đổi, chỉ cần có nhiệt độ, độ ẩm và những điều kiện thích hợp cho nấm phát triển thì bệnh hắc lào rất dễ phát sinh.
Muốn phòng bệnh, cần loại bỏ các yếu tố bất lợi và giữ da sạch sẽ, khỏe mạnh.
MẮC BỆNH HẮC LÀO CÓ LIÊN QUAN ĐẾN NUÔI THÚ CƯNG KHÔNG?
Trong những năm gần đây, ngày càng có nhiều cư dân thành thị nuôi mèo, chó và các loại thú cưng khác. Tại nông thôn, việc nuôi gà, bò, ngựa và các gia súc khác cũng khá phổ biến.
Nếu quan sát kỹ có thể thấy bệnh hắc lào ở nhiều người có quan hệ mật thiết với những động vật này.
Nấm cần lấy chất dinh dưỡng từ bên ngoài và sống theo hình thức ký sinh hoặc hoại sinh. Nấm ký sinh trên người có thể gây bệnh; tương tự, nấm cũng có thể ký sinh và gây bệnh trên động vật.
Một số gia đình nuôi thú cưng không chú ý vệ sinh, trong khi người và vật tiếp xúc thường xuyên nên rất dễ mắc bệnh hắc lào.
Trẻ em có làn da non mềm và khả năng phòng vệ kém nên càng dễ bị lây nhiễm.
Tổn thương thường gặp nhất ở mặt. Ban đầu là những dát đỏ hình tròn, ranh giới rõ, có bong vảy và ngứa.
Trường hợp nặng có thể đỏ, sưng tại chỗ, đồng thời xuất hiện những sẩn nhỏ hoặc mụn nước nhỏ.
Một số trường hợp có triệu chứng nhẹ nên không được chú ý và người bệnh không đến bệnh viện kiểm tra trong thời gian dài.
LÀM THẾ NÀO XÁC ĐỊNH CÓ MẮC BỆNH HẮC LÀO HAY KHÔNG?
Trước hết cần hiểu các đặc điểm của bệnh.
Bệnh hắc lào do nấm gây nên nên sự phát sinh của bệnh có quan hệ mật thiết với tập tính sinh sống của nấm.
Nấm ưa môi trường ấm và ẩm, vì vậy lòng bàn tay, lòng bàn chân, kẽ ngón tay hoặc ngón chân, mặt trong đùi, nách và vùng dưới vú là những vị trí dễ mắc bệnh.
Vào mùa hè nóng ẩm, bệnh thường nặng rõ; vào mùa đông lạnh và khô, tổn thương giảm nhẹ hoặc biến mất.
Bác sĩ có kinh nghiệm thường có thể chẩn đoán chính xác căn cứ vào bệnh sử và đặc điểm tổn thương da.
Tuy nhiên, một số người có bệnh sử kéo dài và tổn thương không điển hình nên khó xác định chẩn đoán.
Tìm thấy nấm trong tổn thương là căn cứ có giá trị nhất để chẩn đoán.
Có hai phương pháp kiểm tra nấm chủ yếu:
Lấy một ít vảy da ở bờ tổn thương, tóc bệnh hoặc mảnh vụn móng, đặt lên lam kính rồi nhỏ một giọt dung dịch kali hydroxyd 10%.
Sau đó hơ nóng lam kính trong chốc lát trên đèn cồn nhưng không được đun sôi để tránh làm khô mẫu. Đậy lamen và quan sát dưới kính hiển vi để tìm nấm.
Nếu nhìn thấy sợi nấm hoặc bào tử nấm thì có thể xác định bệnh hắc lào.
Nếu lần đầu chưa tìm thấy, có thể kiểm tra lại. Cần loại trừ ảnh hưởng của thuốc bôi ngoài, đặc biệt là thuốc kháng nấm; vì vậy tốt nhất ngừng bôi thuốc khoảng một tuần trước khi kiểm tra.
Khi số lượng nấm quá ít và không tìm thấy bằng soi trực tiếp, có thể lấy một ít vảy da hoặc tóc bệnh, khử khuẩn bằng cồn 75% rồi cấy lên môi trường thạch Sabouraud ở nhiệt độ phòng. Cồn chỉ diệt vi khuẩn, không diệt nấm.
Sau khoảng một đến hai tuần, nấm có thể mọc. Căn cứ hình thái khuẩn lạc và cấu trúc dưới kính hiển vi có thể xác định loại nấm.
Nếu sau ba đến bốn tuần vẫn không có nấm phát triển, về cơ bản có thể cho rằng mẫu không có nấm.
Tuy nhiên, nuôi cấy cũng không tuyệt đối chính xác; không tìm thấy nấm vẫn chưa thể loại trừ hoàn toàn bệnh hắc lào.
Khi cần thiết, có thể thử điều trị bằng thuốc kháng nấm bôi ngoài. Nếu đúng là bệnh hắc lào, thông thường sẽ đạt hiệu quả tương đối tốt. Nguyên văn cho rằng nếu không phải bệnh hắc lào thì cũng không gây hậu quả nghiêm trọng.
BỆNH HẮC LÀO CÓ LÂY KHÔNG?
Bệnh hắc lào do nấm gây nên và là một bệnh da có tính lây truyền.
Nấm tồn tại trong tổn thương, không ngừng sinh trưởng và sinh sản, tạo ra nhiều sợi nấm và bào tử.
Nếu da bình thường tiếp xúc với tổn thương thì có thể bị lây, dù là da của người khác hay vùng da bình thường trên chính cơ thể người bệnh. Hình thức này được gọi là lây do tiếp xúc trực tiếp.
Ví dụ, người mắc nấm bàn tay có thể truyền nấm cho người khác khi bắt tay.
Bệnh còn có thể lây gián tiếp. Các vật dụng người bệnh đã dùng như lược, gối, mũ, quần áo lót, giày, tất và chậu tắm có thể bị nhiễm nấm. Người khỏe mạnh tiếp xúc hoặc sử dụng những vật dụng này cũng có thể bị lây.
Gia cầm hoặc gia súc mắc bệnh nấm cũng có thể truyền bệnh cho người.
Tuy nhiên, không phải cứ tiếp xúc với người hoặc động vật mắc bệnh là nhất định sẽ bị lây. Khả năng mắc bệnh còn phụ thuộc vào độc lực, số lượng nấm và sức đề kháng của từng người.
Nếu không tiếp xúc với người bệnh hoặc vật dụng của họ thì có thể mắc bệnh hay không? Câu trả lời là có.
Nấm phân bố rộng trong tự nhiên. Trên da và niêm mạc của cơ thể thường cũng có nhiều loại nấm, đồng thời trong không khí có nấm lơ lửng.
Khi trên da xuất hiện những điều kiện thích hợp cho nấm sinh trưởng, nấm vốn có trên cơ thể hoặc nấm từ không khí đều có thể phát triển và gây bệnh.
Vì vậy, bệnh hắc lào không chỉ phát sinh do bị lây truyền mà còn có thể do nấm có sẵn trên cơ thể hoặc trong môi trường phát triển quá mức.
BỆNH HẮC LÀO CÓ DI TRUYỀN CHO THẾ HỆ SAU KHÔNG?
Bệnh hắc lào có thể lây truyền trực tiếp hoặc gián tiếp.
Trong gia đình, cha mẹ và con cái thường tiếp xúc gần gũi. Nếu cha hoặc mẹ mắc bệnh hắc lào thì dễ truyền cho con, nhưng điều này hoàn toàn khác với di truyền.
Bệnh di truyền là bệnh do gene hoặc nhiễm sắc thể bất thường của cha mẹ truyền lại cho thế hệ sau.
Bệnh truyền nhiễm là bệnh do nguồn lây truyền những yếu tố gây bệnh như vi khuẩn, nấm hoặc virus sang người dễ cảm nhiễm.
Bệnh hắc lào không liên quan đến gene di truyền nên không phải là bệnh di truyền.
Một số trẻ sơ sinh được phát hiện mắc bệnh do nấm không lâu sau khi chào đời. Nguyên nhân chủ yếu là người mẹ bị nhiễm nấm âm đạo, đặc biệt là Candida albicans; trẻ có thể bị lây khi đi qua đường sinh dục trong lúc sinh.
BỆNH HẮC LÀO CÓ THỂ ĐIỀU TRỊ DỨT ĐIỂM KHÔNG?
Bệnh hắc lào rất thường gặp trong đời sống, chẳng hạn nấm bàn chân và nấm móng.
Có nhiều thuốc điều trị như dung dịch ngâm hoặc bôi chân, thuốc mỡ, thuốc xoa và thuốc kháng nấm đường uống.
Tuy nhiên, bệnh thường lúc nhẹ lúc nặng, tái phát nhiều lần. Dù dùng thuốc tốt, triệu chứng đôi khi chỉ giảm tạm thời, khiến người bệnh cảm thấy không thể điều trị dứt điểm.
Có nhiều nguyên nhân khiến bệnh kéo dài, nhưng phần lớn do người bệnh thiếu hiểu biết và chưa coi trọng việc điều trị.
Bệnh thường chỉ gây tổn thương da tại chỗ, ít ảnh hưởng đến nội tạng và toàn thân, tác động đến công việc và sinh hoạt cũng không quá lớn.
Sau khi điều trị sơ bộ, bệnh có thể giảm rõ; hoặc tự nhẹ đi khi mùa và môi trường thay đổi. Vì vậy, nhiều người không chú ý đến những đau ngứa nhỏ này.
Trên thực tế, bệnh hắc lào có thể điều trị khỏi. Lý do gồm:
Nếu chú ý đầy đủ những phương diện trên, bệnh có thể được điều trị khỏi hoàn toàn.
KHÁI QUÁT VỀ CÁC LOẠI BỆNH HẮC LÀO
Bệnh hắc lào là bệnh da do nấm gây nên.
Nấm gây bệnh được chia thành hai nhóm:
Một là nấm nông, chủ yếu xâm phạm tóc, lông, da và móng, gây các bệnh thường gọi là bệnh hắc lào, chẳng hạn nấm da đầu, hắc lào thân mình, hắc lào vùng bẹn, nấm bàn tay – bàn chân và lang ben.
Hai là nấm xâm phạm tổ chức dưới da và các tạng bên trong, gây bệnh nấm sâu.
Bệnh hắc lào thường phát vào mùa hè. Tiếp xúc với người, động vật mắc bệnh hoặc sử dụng chung đồ dùng sinh hoạt đều có thể làm lây truyền. Bệnh cũng có quan hệ mật thiết với sức đề kháng của cơ thể.
HẮC LÀO THÂN MÌNH VÀ VÙNG BẸN
Ngoài da đầu, bàn tay và bàn chân, tổn thương nấm ở các vùng da khác được gọi là hắc lào thân mình. Tổn thương xuất hiện ở gốc đùi được gọi là hắc lào vùng bẹn.
Hắc lào thân mình biểu hiện thành dát đỏ, sẩn và mụn nước, có hình vòng hoặc hình đồng tiền.
Bờ tổn thương rõ, hơi nổi cao hơn bề mặt da, có khuynh hướng lành ở trung tâm và lan rộng ra ngoài, đồng thời gây ngứa.
Giữ da sạch và khô là yêu cầu căn bản trong phòng trị bệnh.
Hạn chế dùng chung đồ dùng sinh hoạt là biện pháp quan trọng để phòng lây truyền.
Khi điều trị hắc lào thân mình, nếu đồng thời mắc nấm bàn tay, bàn chân hoặc nấm móng thì phải điều trị cùng lúc, nếu không bệnh khó được loại bỏ hoàn toàn.
Luộc khử khuẩn quần áo lót cũng được tài liệu xem là một biện pháp quan trọng.
Thông thường không cần dùng thuốc uống. Nếu tổn thương lan rộng, tài liệu cũ đề cập dùng griseofulvin hoặc ketoconazole trong ba đến bốn tuần cho một liệu trình.
Thuốc bôi được nêu gồm dung dịch resorcinol phối hợp, dung dịch acid benzoic phối hợp, thuốc mỡ miconazole hoặc thuốc mỡ clotrimazole.
NẤM BÀN TAY VÀ BÀN CHÂN
Đây là loại thường gặp nhất.
Nấm bàn tay thường được gọi là “nga chưởng phong”, còn nấm bàn chân được gọi là “Hồng Kông cước”.
Bệnh có liên quan đến tình trạng bàn tay, bàn chân ra nhiều mồ hôi và giày kém thông khí.
Biểu hiện chủ yếu gồm mụn nước, trợt, bong da và ngứa dữ dội tại chỗ.
Khi da bị nứt vỡ, có thể xuất hiện nhiễm khuẩn thứ phát, viêm mạch bạch huyết hoặc đan độc.
Để phòng bệnh cần chú ý nghiêm ngặt vệ sinh cá nhân, giữ tay chân sạch và khô, đồng thời hạn chế sử dụng chung chậu tắm, khăn và dép.
Điều trị thường chủ yếu dùng thuốc bôi ngoài.
Tài liệu cũ đề cập hòa tan mỗi loại hai gam acid salicylic và acid tannic trong nước để ngâm tay hoặc chân, mỗi ngày một lần, mỗi lần 15 phút, từ năm đến mười lần là một liệu trình.
Cũng có thể dùng dung dịch acid acetic băng 10% để ngâm, sau đó lau khô.
Thuốc mỡ acid benzoic phối hợp hoặc thuốc mỡ miconazole cũng được cho là có hiệu quả nhất định.
Nếu xuất hiện nhiễm khuẩn thứ phát, có thể dùng kháng sinh.
Để diệt nấm trong giày, tài liệu cũ đề xuất dùng một đến hai viên bông thấm formalin 40%, bọc bằng nhựa rồi đặt trong giày qua đêm.
NẤM MÓNG TAY VÀ MÓNG CHÂN
Nấm móng thường phát sinh thứ phát sau nấm bàn tay hoặc bàn chân nên cần điều trị đồng thời.
Phương pháp được tài liệu cũ nêu là mài hoặc cắt bỏ phần móng bệnh, sau đó bôi dung dịch acid acetic băng 35%.
Do móng tay và móng chân mọc chậm, việc điều trị phải kiên trì; thông thường cần dùng thuốc ít nhất ba tháng mới có hiệu quả.
LANG BEN
Lang ben còn gọi là hãn ban, do nấm lang ben gây nên.
Tổn thương là các dát tròn kích thước khoảng hạt đậu nành, hơi có màu xám, thường xuất hiện ở cổ, ngực và lưng.
Bệnh nặng vào mùa hè và nhẹ hơn vào mùa đông.
Để phòng trị lang ben cần chú ý vệ sinh cá nhân. Áo, quần và ga giường của người bệnh cần được luộc khử khuẩn.
Tài liệu đề cập bôi dung dịch resorcinol phối hợp hoặc dung dịch natri thiosulfat 40%.
Khi cần thiết có thể dùng ketoconazole đường uống, được tài liệu cho là có hiệu quả tương đối tốt.
Giáo sư Ngô Văn Viện, Đại học Y khoa Thượng Hải
Trường Xuân dịch