Nhiều người trẻ và trung niên nhận thấy khi trời vào hè, lòng bàn tay – bàn chân không chỉ dễ toát mồ hôi mà còn hay nổi mụn nước, bong vảy. Hai hiện tượng này có liên quan trực tiếp không? Trước đây cho rằng mồ hôi nước do ống dẫn mồ hôi bị bít, ống tuyến mồ hôi vỡ, mồ hôi ứ đọng; hiện nay coi đây là phản ứng dạng chàm: giai đoạn sớm ống tuyến chưa tổn thương, chỉ khi vách biểu bì hoại tử, ống mới vỡ vào bọng nước, gây ứ mồ hôi thứ phát và làm bệnh nặng thêm. Ngược lại, giảm tiết mồ hôi lòng bàn tay – bàn chân giúp bệnh dịu bớt.
Ngoài ra, căng thẳng tinh thần, lao lực quá mức, trầm uất, táo bón, rối loạn tiêu hóa, phản ứng nhiễm nấm, tiếp xúc chất kích ứng, dị ứng vi khuẩn – thức ăn – thuốc và cơ địa cá nhân… đều có thể khởi phát bệnh.
Tham khảo: Đặc điểm trị liệu bằng Đông y
Mồ hôi nước không chỉ mất thẩm mỹ bàn tay mà còn ngứa ngáy, nặng có thể nhiễm trùng sưng đau; Tây y chưa có phương pháp tiệt căn. Đông y gọi bệnh này là “tổ kiến” từ đời Minh, quy vào thấp tà thịnh, chủ trị kết hợp nội – ngoại, chỉnh ăn uống và tâm lý.
(1) Nội trị
① Chứng thấp nhiệt nội thịnh – Mụn nước sâu thành chùm, ngứa dữ dội; Lưỡi đỏ, rêu nhớt, mạch hoạt sác . Trị pháp: thanh nhiệt trừ thấp.
Phương dược: Hoàng cầm 10 g, Hoàng liên 10 g, Thương truật 15 g, Trần bì 10 g, Phục linh 10 g, Lục nhất tán 10 g (bao sắc), Ý dĩ sống 30 g, Đan bì 10 g. Sắc uống, ngày 1 thang.
② Chứng tỳ hư thấp thịnh – Mụn nước lẻ tẻ, dịch trong loãng, hơi ngứa; lưỡi nhạt trơn, mạch nhu hoạt . Trị pháp: Kiện tỳ trừ thấp.
Phương dược: Phục linh 12 g, Bạch truật 10 g, Trạch tả 10 g, Bạch biển đậu 10 g, Xa tiền tử 10 g (bao sắc), Ý dĩ sao 60 g, Sơn dược sao 30 g, Đông qua bì (Vỏ bí đao) 60 g. Sắc uống, ngày 1 thang.
(2) Ngoại trị
Theo đặc tính “thấp tà” dùng Thuốc ngâm rửa thu sáp: Vương bất lưu hành 60 g, Minh phàn 30 g, Vỏ lựu 30 g sắc lấy nước, ngâm rửa vùng bệnh 5 phút/lần, ngày 2 lần.
(3) Liệu pháp ẩm thực
① Tăng thực phẩm kiện tỳ lợi thấp: Sơn dược, khoai lang, bí đao, dưa hấu, xích tiểu đậu, bí đỏ.
② Giảm đồ cay nồng, béo ngọt, rượu bia sữa béo.
(4) Khác
Hạn chế tiếp xúc xà phòng kiềm, bột giặt, dung môi; giữ tinh thần thư thái; không tự bóc vảy nhằm tránh bội nhiễm.
Theo Y viện Giang Tô:
Chàm thể mạn (慢性湿疹), trong Trung y gọi là “thấp độc sang (湿毒疮)” hoặc “thấp khí sang (湿气疮)”. Bệnh thường do từ chàm cấp tính tiến triển thành, hoặc ngay từ đầu đã là thể mạn.
【Điểm chính trong chẩn đoán】
【Phương pháp điều trị】
Phép trị: Tán phong trừ thấp
Phương thuốc ví dụ: Gia vị Nhị Diệu Hoàn (二妙丸加味)
III. Đơn phương thảo dược
Lương y Trường Xuân dịch