Áp xe chung quanh amiđan
Tham khảo tư liệu:
Áp xe quanh amiđan nên điều trị như thế nào?
Áp xe quanh amiđan là do viêm amiđan cấp tính khi tình trạng viêm không được kiểm soát kịp thời và lan rộng hơn đến các mô xung quanh amiđan. Giai đoạn đầu gọi là viêm chung quanh amidan, khoảng 5 ngày sau khi phát bệnh, tình trạng viêm tiếp tục phát triển và hình thành áp xe. Các vi khuẩn gây bệnh chủ yếu là (dung huyết liên cầu khuẩn) Streptococcus tan máu, (Cầu khuẩn chùm nho sắc vàng)Staphylococcus vàng, v.v..
Điều trị theo y học cổ truyền:
Áp xe quanh amiđan thuộc phạm trù “Mãnh thư” (猛疽), “Hầu ung” (喉痈) và “Yết hầu sinh sang” (咽喉生疮) trong y học cổ truyền. Bởi vì bệnh xảy ra ở khu vực tiếp giáp thanh quản và xung quanh hạch thanh quản nên y học cổ truyền còn gọi là “Hầu quan ung” (喉关痈) hoặc “Kỵ quan ung” (骑关痈).
Bệnh chủ yếu được chia thành năm loại hình sau:
I/Phong nhiệt tại biểu: Khi mụn nhọt viêm họng mới xuất hiện, người bệnh thường sốt, ớn lạnh, nhức đầu, khô miệng, ho, đau họng, nặng hơn khi ăn uống. Khám thấy xung quanh họng và hạch họng sưng tấy; Chất lưỡi đỏ rêu lưỡi trắng hoặc vàng mỏng, mạch phù sác.
Trị pháp: Sơ phong thanh nhiệt, giải độc tiêu thũng.
Xử phương: Ngũ vị tiêu độc ẩm gia giảm: Kim ngân hoa, Dã cúc hoa, Bồ công anh, Tử hoa địa đinh mỗi vị 15g, Tử bối thiên quỳ, Kinh giới mỗi vị 12g, Phòng phong, Bạch chỉ mỗi vị 10g. Nếu sưng đau nhiều có thể gia Xạ can 12g, Thiên hoa phấn 15g; Ho gia Tì bà diệp 10g, Tang diệp 12g.
II/ Bệnh nhiệt tà truyền lý: Mủ chưa hình thành, khởi phát lâu ngày, sốt cao không hạ, nhức đầu kịch liệt, khô miệng thích uống nước, đau họng dữ dội, khó nuốt, táo bón, nước tiểu màu vàng, kiểm tra thanh quản và một bên họng, khu vực xung quanh cực kỳ đỏ và sưng tấy, có các nốt lồi cao và rõ rệt,hạch thanh quản bị đẩy ra trước hoặc bên dưới phía sau, đồng thời vật cản treo cũng được đẩy lên bên đối diện; Chất lưỡi đỏ, rêu vàng dầy, hoặc vàng nhớt, mạch hồng sác.
Trị pháp: Thanh nhiệt giải độc, lợi cách tiêu thũng.
Xử phương: Thanh yết lợi cách thang: Hoàng cầm 12g, Sơn chi tử 12g, Kim ngân hoa 15g, Liên kiều 12g, Hoàng liên 6g, Kinh giới 12g, Ngưu bàng tử 15g, Huyền sầm 15g, Đại hoàng sống 12g (hậu hạ), Mang tiêu 6g (xung phục). Cam thảo 3g, Xích thược 12g. Nếu miệng khô khát gia Thiên hoa phấn 12g, đạm Trúc diệp 15g; Bệnh nhân đại tiện dễ dàng hoặc thể chất kém cõ thể khứ Đại hoàng, Mang tiêu gia Hoàng bá 12g hoặc Hoả ma nhân 12g; Nếu nhiều đàm, có thể gia Cương tàm 9g, Đảm nam tinh 10g; Nếu lâu ngày không thành mủ, thể chất hư yếu, gia Hoàng kỳ, Đảng sâm, Bạch truật mỗi vị 12g.
III/ Tà nhiệt truyền lý: Đã thành mủ, các triệu chứng giống như trên, nhiệt thế giảm dần, cục bộ sưng tấy đỏ, ấn vào thấy mềm mại.
Trị pháp: Thanh nhiệt giải độc, hoạt huyết trừ mủ.
Xử phương: Tiên phương hoạt mệnh ẩm gia giảm: Kim ngân hoa 15g, Hoàng cầm 12g, Bồ công anh 15g, Liên kiều 12g, Phòng phong 12g, Xích thược 12g, Nhũ hương 12g, Một dược 10g, Giác thích 10g, Xuyên sơn giáp 12g, Cam thảo 3g.
IV/ Nhiệt nhập doanh huyết: Sốt cao vật vã, nhức đầu như vỡ ra,tinh thần hôn ám mê sảng, lưỡi đỏ sậm và khô, mạch tế sác.
Trị pháp: Thanh doanh lương huyết, giải độc khai khiếu.
Xử phương: Thanh ôn bại độc ẩm: Thuỷ ngưu giác phấn (hoà nước uống) 15g, Hoàng liên 12g, Hoàng cầm 12g, Chi tử 15g, Thạch cao sống 30g (sắc trước), Xích thược 12g, Cát cánh 10g, Đan bì 12g,Sinh địa hoàng 20g, Huyền sâm 15g, đồng thời dùng thê An cung ngưu hoàng hoàn hoặc Tử tuyết đan. Nếu sốt cao vật vã nhiều thì dùng Tử tuyết đan; Nếu thở gấp nhiều đàm thì dùng An cung ngưu hoàng hoàn.
V/ Nhiệt độc ngoại tiết: Sau khi nhọt ở họng biến thành mủ, sau khi rạch hoặc hút mủ, đau họng sẽ giảm nhẹ hoặc hết đau. Lúc này bệnh nhân mệt mỏi yếu sức, chán ăn, miệng khô khát; Chất lưỡi hồng nhạt, rêu lưỡi vàng khô, mạch tế sác.
Trị pháp: Thanh nhiệt giải độc, ích khí dưỡng âm.
Xử phương: Dưỡng âm thanh phế thang: Sinh địa hoàng 18g, Mạch đông 18g, Huyền sâm 15g, Bạch thược 12g, Đan bì 12g, Chiết bối mẫu 12g, Đảng sâm 18g, Nạch truật 12g, Kim ngân hoa 15g, Bồ công anh 15g, Cam thảo 3g. Phân khô gia Hoàng bá 12g hoặc Hoả ma nhân 15g
Lương y Trường Xuân
20/9/2023