
Viêm da do mỹ phẩm là loại bệnh da liễu thường gặp nhất liên quan đến việc sử dụng các sản phẩm làm đẹp (mỹ phẩm). Thực chất là viêm da dị ứng tiếp xúc, thường gặp ở phụ nữ thành thị.
Viêm da do mỹ phẩm được xử lý như thế nào?
Sau khi bôi mỹ phẩm, một số người có thể cảm thấy đau, nóng ran trên da (từ rất nhẹ đến mức nặng), kèm cảm giác cộm, vướng tại chỗ. Trường hợp nặng có thể gây chóng mặt, buồn nôn. Thường gặp tổn thương da tại vùng tiếp xúc: đỏ, sưng, loét, nứt nẻ hoặc nổi mụn nước; nặng hơn có thể xuất hiện biến đổi sắc tố, viêm da dị ứng nhiều dạng.
Xử lý ban đầu
1/ Ngưng dùng ngay sản phẩm nghi gây dị ứng; loại bỏ cặn mỹ phẩm. Nếu là mỹ phẩm dạng dầu có thể dùng dầu parafin, nếu là phấn, dung dịch gốc nước có thể rửa bằng nước muối sinh lý hoặc nước đun sôi để nguội.
2/ Nếu có đỏ da, sưng nề, có thể chườm lạnh để giảm viêm, hạn chế tổn thương lan rộng.
3/ Trường hợp thuốc nhuộm tóc gây đỏ, sưng, rỉ dịch ở da đầu, có thể tự pha dung dịch berberin 1% để ngâm hoặc đắp lạnh lên da đầu, mỗi ngày 1 lần, đến khi hết sưng và ngừng tiết dịch.
4/ Nếu có tổn thương da mạn tính (da nuôi dưỡng kém, nứt nẻ, bong vảy), có thể bôi mỡ gan cá 10% hoặc mỡ kẽm boric, 3 lần/ngày.
(Cách pha berberin 1%: Nghiền 10–20 viên berberin hydrochloride 0,1 g thành bột, cho vào dụng cụ không kim loại, dùng 90–100°C nước sôi pha tan; để nguội; lượng nước sôi tương ứng 1000–2000 ml.)
Mỹ phẩm có thể gây viêm da, ảnh hưởng đến thẩm mỹ như thế nào?
Viêm da do mỹ phẩm là tên gọi chung chỉ các bệnh da cấp hoặc mạn tính gây ra bởi nhiều loại mỹ phẩm. Hiện nay, do đời sống được nâng cao, mỹ phẩm đa dạng, tỷ lệ mắc bệnh ngày càng tăng, đặc biệt ở người trẻ yêu thích làm đẹp.
Các biểu hiện chính
①Thể viêm da: Thường xuất hiện khoảng 1 giờ sau khi trang điểm. Người bệnh thấy ngứa, rát bỏng tại chỗ. Sau khi tẩy trang, vùng da đó có thể đỏ, sưng. Trường hợp nặng xuất hiện nhiều sẩn nhỏ, sẩn mụn nước, bọng nước to, thậm chí chảy dịch. Ngưng sử dụng mỹ phẩm, tổn thương có thể giảm dần sau 3–7 ngày. Nhưng nếu tái diễn nhiều lần, da có thể bị tăng sắc tố.
②Thể ngứa (thể giống mụn trứng cá): Sau khi dùng mỹ phẩm, xuất hiện các sẩn viêm nhỏ bằng hạt đậu xanh hay hạt vừng, có thể kèm mụn đầu đen và viêm nang lông, trông giống trứng cá thường.
Nếu viêm da do mỹ phẩm tái đi tái lại hoặc kéo dài, sẽ thành viêm mạn, dẫn đến thô ráp da, tăng sắc tố… đi ngược lại mong muốn ban đầu là làm đẹp.
Điều trị: Đa phần viêm da do mỹ phẩm là viêm da tiếp xúc. Tùy mức độ, có thể điều trị triệu chứng: Ngừng ngay mỹ phẩm đang dùng, làm sạch phần cặn mỹ phẩm trên da. Nếu không có rỉ dịch, có thể bôi hồ calamin (hồ nước). Nếu nhiều rỉ dịch, nên đắp ướt bằng nước muối sinh lý. Khi rỉ dịch đã thuyên giảm, có thể dùng thuốc mỡ corticoid loại nhẹ, nhưng không dùng lâu (thường tối đa 1 tuần) để tránh tác dụng phụ (thô da, lão hóa, lệ thuộc thuốc…). Nếu có bội nhiễm, có thể bôi kháng sinh tại chỗ như mupirocin (Bactroban).
Có thể phối hợp uống thuốc kháng histamin (chlorpheniramin…) để giảm ngứa.
Điều trị bằng Đông y
Thường áp dụng phép thanh nhiệt giải độc, lợi thấp. Tùy thể lâm sàng:
Thể viêm da: có thể dùng các thuốc thành phẩm như “Phòng phong thông thánh hoàn”, “Long đởm tả can hoàn”, “Nhị diệu hoàn”… hoặc dùng các vị xa tiền thảo, bồ công anh, mã xỉ hiện (rau sam), lá hoè… đun nước uống và rửa ngoài, 2–3 lần/ngày. Hoặc giã nát tiên nhân chưởng, đắp lên vùng tổn thương.
Thể ngứa, có mụn mủ: dùng “Liên kiều bại độc hoàn”, “Quy sâm hoàn”… hoặc giã nát lá mướp đắp lên da, 2 lần/ngày.
Thể sạm da, da thô ráp: có thể dùng “Lục vị địa hoàng hoàn” hoặc “Gia vị tiêu dao hoàn”.
Phòng ngừa viêm da do mỹ phẩm
Viêm da do mỹ phẩm thường do: Người dùng bị dị ứng với thành phần của mỹ phẩm. Mỹ phẩm chứa độc tố (kim loại nặng, tạp chất…). Yếu tố kích thích từ môi trường hoặc lạm dụng, dùng sai cách.
① Lựa chọn mỹ phẩm phù hợp Không phải loại đắt tiền nhất mới là tốt nhất. Ưu tiên sản phẩm tương thích với loại da của bản thân; nếu đã tìm được sản phẩm phù hợp, không nên đổi liên tục.
②Những ai có da nhạy cảm nên chọn mỹ phẩm ít thành phần (màu, hương liệu, chất bảo quản… càng ít càng tốt). Thực tế, mỹ phẩm dành cho trẻ em ít gây dị ứng vì công thức khá đơn giản.
③ Chú ý hạn sử dụng Thời gian bảo quản quá dài làm một số chất trong mỹ phẩm phân hủy, dễ gây hại da.
④ Thử phản ứng trên da (test dị ứng) trước khi sử dụng rộng Bôi thử vào vùng mặt trong cẳng tay, 1–2 lần/ngày, liên tục 7 ngày. Nếu không có phản ứng lạ (đỏ, ngứa, mụn nước…), mới dùng cho mặt.
⑤ Ngừng ngay khi có phản ứng bất thường như ngứa, châm chích, nổi mụn nước… cần dừng sản phẩm, rửa sạch và tốt nhất đi khám chuyên khoa da liễu.
Mối quan hệ giữa mỹ phẩm và dị ứng da
Do mỹ phẩm được dùng rộng rãi, các bệnh da do mỹ phẩm ngày càng tăng, trong đó dị ứng da là phổ biến. Để phòng dị ứng, cần thử phản ứng như hướng dẫn ở trên, tránh bôi trực tiếp toàn bộ lên mặt khi chưa kiểm chứng.
Cách thử dị ứng trên da
Bất cứ phản ứng dương tính nào cũng không nên tiếp tục dùng mỹ phẩm đó.
Nguyên nhân dị ứng
Một số thành phần trong mỹ phẩm kích thích tế bào da tạo kháng thể, dẫn đến phản ứng dị ứng. Khi xuất hiện dị ứng nghi do dùng mỹ phẩm sai cách, hãy sớm đến khoa da liễu (hoặc chuyên khoa thẩm mỹ y tế) để chữa, tránh tự ý dùng các thuốc bôi da dành cho “bệnh da thông thường”, có thể gây tình trạng da sần sùi, nám, bệnh nặng thêm…
Viêm da do lựa chọn / sử dụng mỹ phẩm không đúng cách
Viêm da do mỹ phẩm
Một số người sau khi dùng mỹ phẩm, da mặt có thể nổi ban đỏ, sưng, ngứa, thậm chí chảy nước; về lâu dài có thể tăng sắc tố. Đây là dấu hiệu viêm da do mỹ phẩm.
Thành phần dễ gây hại
Phòng ngừa
Tóm lại, viêm da do mỹ phẩm là dạng viêm da tiếp xúc dị ứng do các thành phần trong mỹ phẩm hoặc cách sử dụng không đúng gây ra. Nguyên tắc quan trọng nhất trong phòng ngừa và xử lý là chọn sản phẩm phù hợp, test da trước, ngưng dùng khi có phản ứng bất thường, và nếu cần, hãy đến khám chuyên khoa da liễu để được điều trị đúng cách.
NÊN LÀM GÌ KHI BỊ VIÊM DA DO MỸ PHẨM?
Hiện nay, trên thị trường có rất nhiều loại mỹ phẩm đa dạng, phạm vi sử dụng cũng ngày càng rộng rãi. Mặc dù mỹ phẩm có thể giúp bảo vệ da, làm trắng, chống nhăn, trị nám… nhưng cũng có thể gây ra một số tác dụng không mong muốn.
Viêm da do mỹ phẩm là gì?
Viêm da do mỹ phẩm thuộc nhóm viêm da tiếp xúc. Nguyên nhân có thể do: (1) Da bị kích thích trực tiếp bởi các thành phần trong mỹ phẩm, (2) Da phản ứng dị ứng với phân tử lớn trong mỹ phẩm.
Khi xảy ra viêm da, tại vùng bôi mỹ phẩm có thể xuất hiện ban đỏ, sưng, sẩn, mụn nước, rỉ dịch, đóng vảy… Sau khi ngừng mỹ phẩm, đa số trường hợp có thể tự thuyên giảm. Một số ít người để lại vết tăng sắc tố vàng nâu.
Phát hiện viêm da do mỹ phẩm, phải làm sao?
Trước hết, cần ngừng ngay mọi loại mỹ phẩm đang dùng, cố gắng tìm ra loại nào khả nghi nhất (chẳng hạn sản phẩm mới mua hoặc mới dùng gần đây). Khi cần, bạn có thể đến bác sĩ để làm thử nghiệm áp da (patch test) nhằm xác định chính xác nguyên nhân. Trường hợp tổn thương nhẹ: có thể rửa mặt bằng nước ấm, không gãi, không dùng xà bông có tính kiềm hay xà phòng thơm. Sau vài ngày, da có thể tự khỏi. Nếu da đỏ, sưng rõ nhưng mụn nước chưa vỡ: có thể bôi hồ nước (calamin) hoặc dung dịch menthol để làm dịu ngứa. Nếu rỉ dịch nhiều: nên đắp ướt bằng dung dịch axit boric 3% hoặc dung dịch kali permanganat (KMnO₄) tỉ lệ 1:10000. Nếu có bội nhiễm: có thể dùng thêm kháng sinh phù hợp. Ngoài ra, uống thêm các thuốc hỗ trợ như Mindi (Mendiz) 60 mg, mỗi ngày 2 lần, mỗi lần 1 viên; Cửu Vi Ta (loại bổ sung nhiều vitamin) mỗi ngày 3 lần, mỗi lần 2 viên; Cyproheptadin (Sai geng ding) 4 mg, mỗi ngày 3 lần, mỗi lần 1 viên. Chú ý tránh nắng và hạn chế ăn các món cay, hành tỏi…Sau giai đoạn viêm cấp, nếu để lại vết tăng sắc tố vàng nâu, có thể dùng bài thuốc Đông y “Tiêu Ban Tán” để điều trị. Bài thuốc gồm:Tiên linh tì (Tiên linh pì) 15 g Thỏ ty tử (Cỏ tơ hồng) 15 g Địa hoàng 15 g
Đương quy 15 g Xuyên khung 15 g Bạch thược 12 g Đào nhân 12 g Hồng hoa 12 g Cương tàm (Tằm vôi) 12 g Đan sâm 15 g Nhục quế 15 g Bạch tật lê 12 g Sắc uống mỗi ngày một thang, chia sáng tối, sau nửa tháng, các mảng sậm màu có thể tự mờ dần.
Sau khi khỏi viêm da do mỹ phẩm
Khi khỏi bệnh và muốn dùng lại mỹ phẩm, cần thận trọng hơn. Nguyên tắc chung: Tránh các loại mỹ phẩm đã biết hoặc nghi ngờ mạnh mẽ là nguyên nhân gây viêm da. Học cách nhận biết, tránh xa những sản phẩm chất lượng kém. Cố gắng chọn sản phẩm dịu nhẹ, ít kích ứng, trang điểm nhẹ nhàng để da không bị gánh nặng.
Cẩn thận với viêm da do mỹ phẩm
Việc lựa chọn hay sử dụng mỹ phẩm không phù hợp có thể gây viêm da do mỹ phẩm. Để tránh tổn thương làn da, khi chọn mỹ phẩm: Không chọn loại chứa hormone (như corticoid).
Đừng nghĩ “càng đắt càng tốt”. Nếu đã tìm được sản phẩm phù hợp, nên dùng lâu dài, hạn chế đổi sản phẩm liên tục. Nếu chưa xác định được sản phẩm nào phù hợp, nên hỏi ý kiến bác sĩ.
Nếu sau khi bôi mỹ phẩm, da bạn nổi ban đỏ, sẩn nhỏ kèm ngứa nhẹ, rất có thể là viêm da do mỹ phẩm. Đây là một bệnh da liễu do dùng mỹ phẩm không đúng cách. Khi thấy triệu chứng này: Ngừng ngay mỹ phẩm, rửa sạch mỹ phẩm trên da. Có thể chườm mát bằng nước sôi để nguội (hoặc pha một ít dung dịch gentamycin). Không tự ý dùng thuốc, đặc biệt tránh bôi thuốc mỡ chứa corticoid. Nếu sau các biện pháp đơn giản mà không đỡ, hãy đến khám chuyên khoa Da liễu tại bệnh viện.
Phòng ngừa hội chứng dị ứng do mỹ phẩm (Trích từ “Tam cửu Sức khỏe”, 39 Health)
Khi mỹ phẩm làm chúng ta đẹp hơn, cũng có thể mang đến nhiều phiền toái. Phổ biến nhất là “hội chứng dị ứng mỹ phẩm”, với các biểu hiện:
1/ Tác dụng kích ứng: Các hóa chất tổng hợp trong mỹ phẩm (như màu, hương liệu) khi chạm vào da có thể gây ngứa, viêm da thần kinh… Nhiều người trẻ thích tẩy/nhuộm tóc (chẳng hạn tóc đen nhuộm vàng), trong khi sản phẩm tẩy nhuộm chứa peroxide, amoniac, ammonium persulfate… có thể gây ngứa, rát da đầu, tóc giòn dễ gãy. Aceton (dùng để tẩy sơn móng tay) làm móng giòn, dễ gãy.
2/ Phản ứng dị ứng: Những người cơ địa dị ứng, khi dùng một số loại son môi có phẩm nhuộm “dibrom, tetrabrom fluorescein” hoặc mỹ phẩm chứa mỡ lông cừu, hương liệu, chất bảo quản… có thể bị viêm da tiếp xúc dị ứng. Nồng độ cao của nước hoa, chất khử mùi, kem xịt tóc… ở người cơ địa dị ứng có thể gây co thắt phế quản (ho co thắt), viêm mũi dị ứng, viêm kết mạc, nổi mề đay…
3/ Phản ứng quang mẫn cảm: Son môi (hoặc sản phẩm khác) hấp thu năng lượng ánh sáng khả kiến, có thể làm tổn thương DNA của tế bào, dẫn tới đột biến, thậm chí gây ung thư môi. Tinh dầu đàn hương, tinh dầu chanh… là chất cảm quang, khi bôi lên da rồi ra nắng, ánh nắng có thể tổn thương tế bào gây viêm.
4/Tăng sắc tố da: Một số mỹ phẩm như dầu hoa lài (jasmin), tinh dầu đàn hương, dầu lá hương… có thể khiến phụ nữ bị “viêm da tăng sắc tố do mỹ phẩm”, biểu hiện thành từng vùng sắc tố nâu nhạt ở má, trán, có thể kèm ban đỏ hoặc sẩn, ngứa.
Lời khuyên: Trước khi dùng, đọc kỹ hướng dẫn, bôi thử một ít lên cẳng tay, chờ 24 giờ xem có dị ứng hay không, nếu có thì ngừng. Không nên dùng các sản phẩm không có nhãn mác tiếng Trung (đối với thị trường Trung Quốc) hoặc thiếu hướng dẫn bằng ngôn ngữ bạn hiểu.
DÙNG MỸ PHẨM BỊ DỊ ỨNG PHẢI LÀM SAO?
Vào cuối xuân đầu hạ, thời tiết ẩm nóng ở miền Nam, nhu cầu mua sắm và sử dụng sản phẩm dưỡng da, mỹ phẩm tăng cao; nhiều người bắt đầu dùng kem dưỡng, trang điểm nhẹ. Tuy nhiên, đồng thời cũng có không ít trường hợp da bị dị ứng sau khi dùng mỹ phẩm. Chúng tôi thường nhận được nhiều câu hỏi của khách hàng về tình trạng dị ứng mỹ phẩm, và để giải đáp, chúng tôi đã phỏng vấn các chuyên gia.
Vì sao một số người dùng mỹ phẩm lại bị dị ứng?
Chuyên gia: Nếu bản thân mỹ phẩm không có vấn đề về chất lượng, nhưng sau khi dùng vẫn xuất hiện dị ứng, thường có mấy nguyên nhân sau: 1/ Da vốn đã có viêm (hoặc mắc bệnh da khác), lại bôi mỹ phẩm lên. 2/ Dùng nhiều loại mỹ phẩm chồng chéo, có thể gây tương tác hoặc quá tải trên da. 3/ Mua phải mỹ phẩm kém chất lượng. 4/ Sử dụng không đúng cách, chẳng hạn tần suất quá dày, liều lượng quá nhiều, bôi sai đối tượng da…
Nguyên nhân khiến da nhạy cảm?
Chuyên gia: Da nhạy cảm chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố phức tạp, gồm nguyên nhân nội sinh và ngoại sinh. Nội sinh: di truyền, chế độ ăn uống, căng thẳng (stress)…Ngoại sinh: môi trường khí hậu, ô nhiễm, hóa chất, chất tẩy rửa…Nếu người có cơ địa da dễ nhạy cảm (hoặc đang trong giai đoạn da quá mẫn) lại dùng mỹ phẩm, rất dễ bị viêm da tiếp xúc (gồm cả thể kích ứng và thể dị ứng), thậm chí làm nặng thêm bệnh da đang có.
Viêm da tiếp xúc do mỹ phẩm là gì? Cách chẩn đoán?
Chuyên gia: Đây là phản ứng kích ứng hoặc dị ứng của da khi tiếp xúc với thành phần trong mỹ phẩm. Hiện nay, có phương pháp thử nghiệm áp da (patch test) khá đáng tin cậy, giúp phát hiện xem người dùng bị dị ứng với những chất nào, từ đó tránh dùng mỹ phẩm có chứa những thành phần đó.
Có phải cứ dị ứng là lỗi của mỹ phẩm?
Phóng viên: Nhiều người cho biết, họ dùng mỹ phẩm đảm bảo chất lượng nhưng vẫn bị nổi mụn (trứng cá), bị viêm da, tăng sắc tố. Liệu có phải mỹ phẩm gây ra?
Chuyên gia: Nếu mỹ phẩm thực sự không có lỗi về chất lượng, những hiện tượng như trứng cá, viêm da, rối loạn sắc tố… thường liên quan tới việc chọn mỹ phẩm không phù hợp loại da. Ví dụ, da dầu nhưng lại chọn loại “dầu trong nước” (oil in water) có hàm lượng dầu quá cao, gây bít tắc lỗ chân lông, dễ sinh mụn đầu đen, viêm nhiễm tạo mụn mủ. Vì thế, người tiêu dùng cần biết da mình thuộc loại nào để chọn mỹ phẩm cho phù hợp – đây là kiến thức cơ bản mà ai cũng nên nắm.
Phóng viên: Vậy nếu dùng mỹ phẩm tốt mà bị dị ứng, liệu có phải hoàn toàn do sản phẩm?
Chuyên gia: Không hẳn. Thông thường, mỹ phẩm chất lượng cao đều đã được kiểm nghiệm nghiêm ngặt trước khi bán, đảm bảo không gây dị ứng hoặc gây mụn cho đa số người. Những sản phẩm này thường dùng được cho cả da nhạy cảm. Nếu vẫn xảy ra kích ứng, rất có thể do người dùng thuộc nhóm da quá mẫn, hoặc cách sử dụng chưa phù hợp.
Có thể phòng ngừa viêm da do mỹ phẩm không?
Chuyên gia: Hoàn toàn có thể nếu người dùng: Nắm rõ kiến thức cơ bản về cách chọn mỹ phẩm. Dùng mỹ phẩm đúng phương pháp (thoa lượng vừa phải, thử test da trước…).
Như vậy, sẽ giảm thiểu tối đa khả năng viêm da do mỹ phẩm.
Dùng mỹ phẩm đảm bảo chất lượng nhưng vẫn bị viêm da – có khi nào chữa vài tháng không khỏi?
Chuyên gia: Hiếm khi lâu như vậy. Thông thường, khi phát hiện viêm da do mỹ phẩm, bạn nên dừng hết các loại mỹ phẩm, rửa sạch phần còn sót lại trên da, đến bác sĩ chuyên khoa da liễu để điều trị kịp thời. Thường chỉ cần 1–2 tuần là khỏi.
Vì sao một số người chữa nhiều tháng vẫn không dứt?
Chuyên gia: Chủ yếu do: Không ngừng hẳn tất cả mỹ phẩm. Hoặc không tìm ra chính xác nguyên nhân. Hoặc lại dùng thêm sản phẩm khác không phù hợp, gây dị ứng chéo.
Khi viêm da tái đi tái lại, có thể chuyển thành mãn tính, dai dẳng.
Viêm da tiếp xúc do mỹ phẩm có khiến da trở nên “da dị ứng” vĩnh viễn?
Chuyên gia: Không. Nếu đã điều trị khỏi viêm da tiếp xúc, da bạn không tự nhiên trở thành “da dị ứng” mãn tính. Việc tái phát thường do người dùng lại sử dụng loại mỹ phẩm có thành phần mà cơ địa họ dị ứng.
Ly Nguyễn Nghị dịch