Tài liệu tham khảo:
Khái niệm: Viêm da tiết bã là một bệnh viêm da mãn tính xuất hiện tại các vùng có tuyến bã hoạt động mạnh. Bệnh thường bắt đầu ở da đầu, khi nặng có thể lan sang mặt, sau tai, vùng ngực trên,… với biểu hiện là các mảng da có vảy màu xám trắng dạng cám, nền da hơi đỏ, ngứa nhẹ. Trường hợp nặng có thể xuất hiện mảng da đỏ, bong vảy dầu dạng bản đồ, có thể kèm rỉ dịch và đóng vảy dày. Bệnh thường gặp ở người lớn và trẻ sơ sinh.
Nguyên nhân: Hiện chưa rõ nguyên nhân chính xác. Một số ý kiến cho rằng có liên quan đến yếu tố di truyền, nhưng chưa được chứng minh. Bệnh được cho là hậu quả viêm da thứ phát do tăng tiết bã nhờn. Các yếu tố như tinh thần căng thẳng, thói quen ăn uống, thiếu vitamin nhóm B, nghiện rượu… đều có thể góp phần thúc đẩy hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng bệnh.
Nguyên tắc điều trị: Chủ yếu là giữ da sạch, hạn chế thực phẩm nhiều chất béo và dùng thuốc hợp lý.
\[Phác đồ điều trị]
\[Tổng quan bệnh]
Viêm da tiết bã là bệnh viêm da mãn tính ở các vùng da có nhiều tuyến bã nhờn. Tổn thương điển hình là các sẩn hoặc mảng đỏ vàng sẫm, bờ rõ, bề mặt có vảy dầu hoặc vảy đóng vảy dày, kèm theo ngứa ở nhiều mức độ. Nguyên nhân chưa rõ ràng, nhưng một số nghiên cứu cho rằng có liên quan đến sự rối loạn hệ vi sinh da, đặc biệt là sự phát triển quá mức của nấm Malassezia (Pityrosporum ovale) trên nền da tiết nhiều dầu.
\[Triệu chứng lâm sàng]
\[Tiêu chuẩn chẩn đoán]
\[Nguyên tắc điều trị]
Toàn thân:
Tại chỗ:
Mục tiêu là giảm tiết bã, chống viêm, diệt khuẩn, giảm ngứa.
\[Đánh giá hiệu quả]
\[Lời khuyên chuyên gia]
Chẩn đoán bệnh thường không khó, nhưng cần lưu ý phân biệt với pemphigus thể đỏ để tránh chậm trễ trong điều trị, gây hậu quả nghiêm trọng. Trong điều trị, cần chú ý đến sinh hoạt điều độ, ngủ đủ, hạn chế ăn nhiều chất béo và đường, kiêng rượu bia, thực phẩm cay nóng, hạn chế dùng nước nóng và xà phòng gội đầu, tránh các kích thích cơ học như chải đầu mạnh.
Viêm da tiết bã – tên gọi khác, bệnh lý, đặc điểm
Đây là tình trạng viêm da mãn tính xảy ra trên nền tiết bã nhờn tăng cao. Tổn thương chính là các mảng đỏ tươi hoặc đỏ vàng, có vảy dầu hoặc đóng vảy. Thường xuất hiện ở da đầu, cũng có thể lan sang các vùng khác có tuyến bã nhiều.
\[Cơ chế bệnh sinh – Điều trị]
\[Phòng ngừa]
\[Biểu hiện lâm sàng theo vị trí]
Bệnh thường gặp ở thanh niên và người trưởng thành, đặc biệt ở những vùng có nhiều tuyến bã. Tổn thương là các đám da nâu hoặc đỏ vàng nhạt, ranh giới rõ, trên có vảy dầu hoặc vảy đóng.
Chẩn đoán:
Xuất hiện trên nền tiết bã nhiều, thường bắt đầu từ đầu và lan xuống dưới, hay gặp ở các vùng da có tiết bã nhiều. Tổn thương là các mảng đỏ vàng có vảy dầu, bờ rõ, phân bố đối xứng, ngứa, diễn tiến mãn tính, dễ tái phát.
Chẩn đoán phân biệt:
Cần phân biệt với các bệnh da khác.
Biến chứng:
Nguyên nhân:
Chưa rõ, có thể liên quan đến miễn dịch, di truyền, nội tiết, thần kinh và yếu tố môi trường. Bệnh thường xuất hiện trên nền tiết bã tăng, có thể do nhiễm nấm (Malassezia) hoặc vi khuẩn (Propionibacterium acnes), hoặc phản ứng dị ứng với những vi sinh vật này. Tự miễn cũng có thể góp phần vào quá trình eczema hóa và lan tỏa của bệnh. Đây cũng là một trong những biểu hiện da thường gặp ở bệnh nhân AIDS.
Biến đổi bệnh lý quan trọng:
Biến đổi bệnh lý thông thường:
Chẩn đoán mô bệnh học phân biệt:
Vảy nến: Không có phù bọt xốp, không thấy vảy hoặc đóng vảy tại “viền môi” nang lông.
Bệnh nấm da: Trong lớp sừng có sợi nấm và bào tử, nhuộm PAS cho kết quả rõ ràng.
Chốc lở: Nhuộm Gram thấy cầu khuẩn dương tính trong lớp sừng.
Đặc điểm lâm sàng:
Chẩn đoán lâm sàng phân biệt:
Vảy nến
Hồng ban dạng vảy nến (pityriasis rosea)
Chàm (eczema)
“Mặt du phong” là gì?
“Mặt du phong” tương đương với viêm da tiết bã đầu – mặt trong y học hiện đại. Đây là bệnh đặc trưng bởi sưng nề, ngứa, bong vảy, chảy dịch và đóng vảy ở vùng đầu mặt. Trong y học cổ truyền, còn gọi là “di phong độc ở mặt”. Sách Y Tông Kim Giám thời Thanh ghi: “Bệnh này xuất hiện ở mặt, khởi đầu là sưng nề, ngứa như có sâu bò, da khô, nổi vảy trắng, sau đó ngứa dữ dội, gãi rách chảy dịch vàng nếu thấp nhiệt, chảy máu nếu phong táo, rất đau.”
Biểu hiện lâm sàng tùy theo vị trí và mức độ:
Bệnh dễ bị làm nặng bởi ăn uống không điều độ, nghiện rượu, căng thẳng tinh thần. Diễn tiến kéo dài và dễ tái phát.
Viêm da tiết bã cần phân biệt với bệnh nào?
Viêm da tiết bã xuất hiện trên nền tăng tiết bã. Cần phân biệt với các bệnh: vảy nến, chàm, hồng ban vảy nến, nấm da và chốc lở.
Bệnh thường bắt đầu từ da đầu rồi lan xuống dưới, hay gặp ở những vùng phân bố nhiều tuyến bã. Biểu hiện lâm sàng chính là các dát màu vàng đỏ có vảy dầu, bờ rõ ràng, cảm giác ngứa. Do đây là bệnh thường gặp nên để tránh chẩn đoán nhầm cần phân biệt với các bệnh sau:
(1) Vảy nến vùng đầu mặt:
Tổn thương lan tỏa thành các mảng rõ rệt, bờ ranh giới rõ, vảy dày, khi sờ thấy gồ ghề. Tóc không bị rụng, các sợi tóc ngắn tụ thành từng bó. Trường hợp nặng, tổn thương kết lại thành mảng lớn, lan ra đến đường viền tóc trán, thậm chí xâm lấn vào trán vài cm. Khi cạo bỏ lớp vảy có hiện tượng màng mỏng (tức là lớp màng đỏ bóng dưới lớp vảy) và hiện tượng chảy máu (cạo nhẹ lớp màng thấy xuất hiện các điểm chảy máu nhỏ rải rác). Đây là hai dấu hiệu quan trọng để nhận biết tổn thương vảy nến.
(2) Hồng ban vảy phấn (pityriasis rosea):
Thường gặp ở cổ, thân mình và gốc chi. Tổn thương là các dát hình bầu dục, trung tâm hơi vàng, bờ hơi nhô lên, màu hồng nhạt, phủ vảy trắng mỏng như cám. Giai đoạn đầu có một tổn thương lớn gọi là “mẫu ban”; mẫu ban dần to lên, đường kính 2–5cm hoặc hơn, có thể xuất hiện 2–3 mẫu ban cùng lúc. Sau 1–2 tháng, các ban nhỏ hơn xuất hiện dần trên thân mình, trục dài của ban thường trùng với hướng nếp da. Bệnh thường tự khỏi trong 4–6 tuần, không tái phát.
(3) Nấm da thân (tinea corporis):
Bờ tổn thương nổi cao, hẹp, bờ rõ, tổn thương dạng vòng lan từ trung tâm ra rìa. Ngứa rõ rệt. Bệnh nhân thường có tiền sử nấm ở tay, chân hoặc móng.
(4) Pemphigus đỏ (erythematous pemphigus):
Thường xuất hiện ở mặt, cổ và vùng giữa ngực – lưng. Ban đầu là các dát đỏ đối xứng trên mặt, phủ vảy và đóng vảy tiết. Sau đó, trên nền ban đỏ ở sau cổ và lưng – ngực xuất hiện bọng nước, khi vỡ sẽ đóng vảy tiết. Dấu hiệu Nikolsky dương tính: ấn lên bọng nước thấy dịch lan ra dưới lớp biểu bì xung quanh; kéo phần còn lại của bọng có thể làm tróc thêm lớp da quanh; da bình thường trông không tổn thương nhưng rất dễ bị trợt khi chà nhẹ.
(5) Viêm da dạng trứng cá đỏ:
Không tổn thương vùng da đầu. Lông mày và rãnh mũi – môi không phải là vị trí điển hình. Thường có tiền sử sử dụng lâu dài thuốc mỡ chứa corticosteroid.
Trung y điều trị “Mặt du phong” có hiệu quả không?
“Mặt du phong” tức viêm da tiết bã vùng đầu mặt. Tổn thương không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ mà còn gây ngứa dữ dội, ảnh hưởng đến công việc và sinh hoạt. Làm sao giúp người bệnh hồi phục?
Trung y cho rằng bệnh do phong nhiệt từ bên ngoài xâm nhập, uất lại lâu ngày khiến huyết khô, da mất nuôi dưỡng, hoặc do ăn nhiều đồ cay nóng, làm thấp nhiệt từ kinh Dương Minh (vị) bốc lên gây bệnh.
Pháp trị thường dùng là:
Lương huyết sơ phong (làm mát huyết, tán phong)
Hóa thấp thông phủ (trừ thấp, thông đại tiện)
Tư âm nhuận táo (bổ âm, làm mềm da khô)
Hiệu quả điều trị lâm sàng tương đối tốt. Nếu phối hợp thêm thuốc bôi ngoài sẽ tăng hiệu quả rõ rệt.
Chăm sóc hàng ngày cũng rất quan trọng:
Sống điều độ
Ăn uống kiêng chất béo, đường, cay nóng
Kiêng rượu bia, thuốc lá
Giữ đại tiện thông suốt
Không dùng xà phòng có chất tẩy mạnh để rửa mặt
Mặt nổi mụn nhỏ, da khô: Viêm da tiết bã thể khô
Hỏi:Gần đây da mặt tôi xấu đi, không phải mụn trứng cá mà có vài nốt nhỏ, không đỏ, không ngứa, nhưng da rất khô, nhìn già đi như người 30 tuổi. Nên ăn gì? Có nên ăn nhiều trái cây không?Trả lời – Bác sĩ Ngô:Hiện tượng da khô, bong vảy nhẹ kèm đỏ da là biểu hiện thường gặp của viêm da tiết bã thể khô.Nguyên nhân là do rối loạn tiết bã, kết hợp với nhiễm nấm Malassezia. Bệnh thường xuất hiện ở mặt, ngực trước và lưng. Thường gặp vào mùa đông và xuân, do các yếu tố như mệt mỏi, căng thẳng tinh thần hoặc nhiễm trùng.Chăm sóc:Không dùng sữa rửa mặt có tính kiềm mạnhHạn chế ăn nhiều đường và chất béoĂn nhiều trái cây, uống nhiều nướcTránh thực phẩm cay nóngTránh gãiSinh hoạt điều độ Điều trị:Bôi vitamin B6 dạng kemTổn thương nặng có thể dùng Eloson, Eudermic – loại corticosteroid nhẹ, bôi ngày 1 lần, không dùng quá 1 thángDưỡng da bằng kem nền dầu, không dùng sản phẩm chứa cồn Có thể phối hợp uống vitamin nhóm B Hướng dẫn chăm sóc: Hạn chế thực phẩm béo, ngọt như mỡ động vật, bánh kem, sôcôla; tăng rau xanh và trái cây Mỗi tối rửa mặt bằng nước ấm với xà phòng lưu huỳnh hoặc xà phòng boric loãng Dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, kiên trì điều trị mới đạt hiệu quả.
Lương y Trường Xuân dịch