VIÊM DA THẦN KINH. (神经性皮炎)
Tài liệu tham khảo
Khái quát:
Viêm da thần kinh (Neurodermatitis), còn gọi là chàm đơn thuần mạn tính (lichen simplex chronicus), là một bệnh viêm da mạn tính đặc trưng bởi biểu hiện da dày sừng như địa y và ngứa dữ dội. Bệnh được cho là liên quan đến rối loạn chức năng vỏ não giữa hưng phấn và ức chế. Các yếu tố như căng thẳng tinh thần, lo âu, trầm cảm, kích thích tại chỗ (như chà xát, ánh nắng, ra mồ hôi nhiều), rối loạn tiêu hóa, uống rượu, ăn cay nóng… đều có thể khởi phát hoặc làm bệnh nặng thêm.
\[Triệu chứng và dấu hiệu]
- Vị trí thường gặp: cổ, mặt duỗi tứ chi, vùng thắt lưng, hố khoeo, vùng sinh dục ngoài.
- Tự cảm: ngứa dữ dội; bệnh tiến triển mạn tính, có thể tái phát hoặc kéo dài khó khỏi.
- Diễn tiến:
Ban đầu ngứa tại chỗ → gãi nhiều → xuất hiện sẩn phẳng hình tròn hay đa giác, to cỡ hạt kê/hạt đậu, màu da, hồng nhạt hoặc nâu nhạt, hơi bóng.
Sau đó số lượng sẩn tăng lên và kết tụ thành mảng lớn da dày sừng như địa y, hình dạng và kích thước không đồng đều, xung quanh có thể rải rác thêm một vài sẩn nhỏ.
- Phân loại lâm sàng: có hai thể – khu trú (gặp nhiều) và lan tỏa.
\[Tiêu chuẩn chẩn đoán]
- Thường gặp ở người trung niên, thanh niên, ban đầu ngứa dữ dội, sau xuất hiện tổn thương da.
- Tổn thương là sẩn phẳng, dày sừng như địa y, không rỉ dịch.
- Vị trí thường gặp: cổ, mặt duỗi tứ chi, thắt lưng, hố khoeo, vùng sinh dục ngoài.
- Tiến triển mạn tính, dễ tái phát.
\[Nguyên tắc điều trị]
- Loại bỏ nguyên nhân tiềm tàng: căng thẳng tinh thần, rối loạn thần kinh; có thể dùng thuốc an thần – hỗ trợ giấc ngủ.
- Tránh kích thích tại chỗ: không gãi, không chà mạnh, không tắm nước nóng, tránh dùng xà phòng gây kích ứng.
- Kiêng ăn: rượu, trà đặc, cà phê, các món cay nóng.
- Thuốc chống ngứa: thuốc kháng histamin, phong bế tại chỗ, thuốc bôi chứa corticoid, cao dán hoặc chế phẩm chứa hắc ín.
- Vật lý trị liệu: chiếu tia X nông, bôi 32P hoặc 90Sr phóng xạ, lạnh trị bằng nitơ lỏng, laser, từ trường, trị liệu bằng sáp nóng, tắm khoáng và liệu pháp quang hóa.
\[Đánh giá hiệu quả]
- Khỏi bệnh: tổn thương da biến mất hoàn toàn, hết ngứa.
- Cải thiện: tổn thương da rõ ràng giảm, không xuất hiện tổn thương mới, ngứa nhẹ đi.
- Không khỏi: không có thay đổi.
\[Lời khuyên chuyên gia]
Viêm da thần kinh liên quan mật thiết đến yếu tố tâm lý, do đó cần loại bỏ những căng thẳng, lo âu. Người bệnh nên sống điều độ, làm việc nghỉ ngơi hợp lý, ăn uống thanh đạm, kiêng đồ cay nóng. Tránh các kích thích tại chỗ như gãi, chà xát, rửa nước nóng… là chìa khóa để kiểm soát ngứa và ngăn tái phát. Kết hợp điều trị đúng cách sẽ giúp bệnh thuyên giảm đáng kể.
Bổ sung kiến thức:
Trong y học, các bệnh không có tổn thương thực thể rõ rệt thường được gọi là “thần kinh” như: chán ăn thần kinh, đau đầu thần kinh… Vậy viêm da thần kinh có phải là viêm da không có tổn thương?
Thực tế không phải. Viêm da thần kinh là một bệnh rối loạn chức năng da rõ ràng có tổn thương, thường xuất hiện ở: sau gáy, hai bên cổ, khoeo tay, khoeo chân, cẳng tay, đùi, cẳng chân, vùng thắt lưng – cùng. Tổn thương là sẩn dẹt, nổi cộm hình tam giác hoặc đa giác, da dày lên, nếp da nổi rõ như địa y. Màu da thường hồng nhạt hoặc nâu nhạt. Ngứa dữ dội là triệu chứng chủ yếu.
Nguyên nhân có thể liên quan:
Rối loạn thần kinh thực vật
Căng thẳng, kích động, trầm cảm, mệt mỏi, lo âu, dễ cáu gắt, thay đổi môi trường sống
Kích thích cơ học tại chỗ (gãi, cọ xát cổ áo…)
Cơ địa dị ứng
Ăn nhiều món cay nóng
Điều trị viêm da thần kinh:
Trước tiên cần loại bỏ nguyên nhân tiềm tàng
Kiêng đồ ăn cay nóng, không gãi
Tránh tắm nước nóng và xà phòng
Bôi thuốc ngoài da chuyên biệt cho viêm da thần kinh, hoặc kem có chứa corticoid nhẹ
Dán cao dán chuyên trị viêm da như Phù Tật Linh hoặc Temeifu
Trường hợp nặng có thể dùng chiếu tia X sâu hoặc dán phóng xạ 90Sr
Nếu có sưng đỏ, viêm, nên phối hợp điều trị bằng kháng sinh
Tóm lại: Viêm da thần kinh là bệnh mạn tính gây ngứa và ảnh hưởng lớn đến chất lượng sống. Việc điều trị cần kết hợp giữa thuốc, chăm sóc da và cải thiện tinh thần để đạt hiệu quả bền vững.
Ly Trường Xuân