Phạm vi áp xe vùng chậu bao gồm mủ vòi trứng, mủ vòi trứng buồng trứng, áp xe vòi trứng và áp xe do viêm phúc mạc vùng chậu cấp tính và viêm mô liên kết vùng chậu cấp tính. Nguyên nhân gây mủ vòi trứng và áp xe vòi trứng buồng trứng đã được mô tả ở trên; mủ vòi trứng buồng trứng cũng chủ yếu do viêm vòi trứng cấp tính gây ra. Vì có một vết vỡ rụng trứng trên bề mặt buồng trứng sau khi rụng trứng, nên dịch tiết viêm của viêm vòi trứng cấp tính có thể xâm nhập vào chất buồng trứng thông qua nơi này và dần dần hình thành áp xe buồng trứng. Khi bị viêm phúc mạc vùng chậu cấp tính hoặc viêm mô liên kết vùng chậu cấp tính, mủ chảy ra từ phúc mạc hoặc mủ do mưng mủ mô liên kết có thể tích tụ trên sàn chậu để hình thành áp xe. Các tác nhân gây bệnh gây áp xe vùng chậu có thể là vi khuẩn hiếu khí, vi khuẩn kỵ khí, chlamydia hoặc mycoplasma, nhưng vi khuẩn kỵ khí phổ biến hơn. Có báo cáo rằng 70% đến 80% áp xe vùng chậu có thể nuôi cấy vi khuẩn kỵ khí.
Có thể thấy những triệu chứng nào ở áp xe vùng chậu?
Áp xe vùng chậu thường xảy ra sau tình trạng viêm vùng chậu cấp tính. Khi áp xe hình thành, bệnh nhân thường bị sốt và đau bụng dưới không chịu ấn vào. Các khối mủ vòi trứng, mủ buồng trứng và áp xe vòi trứng-buồng trứng thường nằm ở vị trí cao hơn. Trong quá trình khám phụ khoa, có thể chạm vào một khối có cảm giác dao động và đau ở một hoặc cả hai bên tử cung; áp xe vùng chậu do viêm phúc mạc cấp tính và viêm mô liên kết vùng chậu cấp tính thường nằm ở vị trí thấp hơn và có thể chạm vào một khối ở hố trực tràng tử cung, nơi không hoạt động và đau. Xét nghiệm trong phòng thí nghiệm: Bạch cầu có thể tăng cao hoặc bình thường và tốc độ lắng hồng cầu tăng lên. Một số ít bệnh nhân không có quá trình viêm vùng chậu cấp tính rõ ràng và áp xe hình thành chậm và có thể không có triệu chứng chủ quan.
Áp xe vùng chậu đôi khi vỡ tự nhiên, một lượng lớn mủ chảy vào khoang bụng, gây viêm phúc mạc cấp tính nghiêm trọng, thậm chí là nhiễm trùng huyết, đe dọa tính mạng. Áp xe do viêm mô liên kết vùng chậu cấp tính đôi khi có thể tự vỡ vào âm đạo hoặc trực tràng, mủ được thải ra qua âm đạo hoặc trực tràng, có thể làm giảm các triệu chứng của bệnh nhân.
Trung y đối với bệnh áp-xe vùng chậu được nhận thức như thế nào?
Bệnh này phát sinh sau viêm vùng chậu cấp tính có mủ, do tà khí nhiệt độc nhân lúc cơ thể không chú ý dưỡng sinh hoặc bị thương tổn do dao kéo làm tổn thương mạch của bào lạc, xung nhâm mà thừa cơ xâm nhập, gây trở tắc khí huyết, mạch lạc, nhiệt tích tụ khiến thịt thối rữa, hóa mủ tích tụ ở hạ tiêu, hình thành khối áp-xe. Một số bệnh nhân cảm nhiễm tà khí thấp trọc, phát bệnh chậm, thấp gây trở ngại khí cơ, khí huyết vận hành không thông, lâu ngày tích tụ thành khối. Do đó, căn cứ vào quá trình phát bệnh, có thể chia làm hai thể: nhiệt độc ứ trở và thấp trọc trở tắc để điều trị.
Thể nhiệt độc ứ trở: Triệu chứng gồm rét run, sốt cao, đau bụng dưới, sờ vào đau, khí hư nhiều, màu vàng, mùi hôi. Kèm theo khô miệng, thích uống lạnh, tiểu vàng, đại tiện táo. Lưỡi đỏ sẫm, rêu vàng dày, mạch huyền sác.
Thể thấp trọc trở tắc: Bệnh kéo dài, sốt nhẹ lúc có lúc không hoặc không sốt, bụng dưới âm ỉ đau, tức trướng khó chịu, khí hư nhiều, màu trắng. Có thể kèm miệng dính nhớt, chán ăn, đại tiện dính. Lưỡi nhạt đỏ, rêu lưỡi trắng mỏng, mạch hoạt.
Áp-xe vùng chậu nên điều trị như thế nào?
Sau khi xuất hiện áp-xe vùng chậu cần chú ý điều trị nội trú. Điều trị thông thường bao gồm nghỉ ngơi tại giường, điều chỉnh chế độ ăn, hạ sốt v.v. Điều trị bằng thuốc chủ yếu dùng kháng sinh. Do đa số áp-xe vùng chậu có thể nuôi cấy được vi khuẩn kỵ khí nên có thể lựa chọn các loại kháng sinh có hiệu quả tốt đối với vi khuẩn kỵ khí như clindamycin, metronidazole hoặc cephalosporin thế hệ 3, có thể phối hợp với thuốc Đông y dùng đường uống và ngoài da. Điều trị bằng thuốc thích hợp với giai đoạn đầu hoặc khối áp-xe nhỏ.
Nếu áp-xe lớn hoặc điều trị thuốc không hiệu quả, cần cân nhắc can thiệp phẫu thuật. Với áp-xe vị trí thấp, có thể mở dẫn lưu qua túi cùng sau hoặc dùng ống tiêm hút mủ, sau đó bơm kháng sinh vào khoang áp-xe; nếu áp-xe ở vị trí cao hơn, có thể sau 2–3 ngày dùng kháng sinh thì tiến hành phẫu thuật cắt bỏ, phạm vi phẫu thuật tùy theo tuổi và nhu cầu sinh sản của người bệnh. Nếu bệnh nhân bị vỡ áp-xe gây viêm phúc mạc cấp, cần mổ bụng khẩn cấp.
Phương pháp bảo tồn điều trị áp-xe vùng chậu bằng Trung y
Uống thuốc thang
(1) Thể nhiệt độc ứ trở: Trị theo phép thanh nhiệt giải độc, hoạt huyết tiêu thũng. Dùng bài thuốc Tiên phương hoạt mệnh ẩm (trích từ 《Hiệu chú phụ nhân lương phương》).
Thành phần: Xuyên sơn giáp 3g Tạo giác thích 3g Đương quy vĩ 3g Cam thảo 3g Kim ngân hoa 9g Xích thược 3g Nhũ hương 3g Một dược 3g Thiên hoa phấn 3g Trần bì 9g Phòng phong 3g Bối mẫu 3g
Bạch chỉ 3g
Nếu khí hư nhiều, vàng, hôi, thêm Hoàng bá 10g, Ý dĩ nhân 30g để thanh lợi thấp nhiệt.
(2) Thể thấp trọc trở tắc: Trị theo phép lợi thấp hành khí, hoạt huyết tiêu kết. Dùng bài thuốc Thác lý tiêu độc tán gia giảm (trích từ 《Hiện đại Trung Tây y phụ khoa học》).
Thành phần: Đảng sâm 15g Sinh hoàng kỳ 15g Cam thảo 10g Bạch truật 10g Phục linh 15g Đương quy 10g Xích thược 12g Kim ngân hoa 25g Bạch chỉ 10g Cát cánh 10g Tạo giác thích 10g
Nếu có sốt nhẹ, có thể thêm Ngư tinh thảo 15g, Công anh 10g để thanh nhiệt giải độc.
Phương pháp ăn uống:
Phương ① (trích từ 《Thực dụng nam nữ bệnh tình bệnh lâm sàng thủ sách》): Mã xỉ hiện 60g Xa tiền tử 15g
Sắc uống thay trà. Bài này có công năng thanh lợi thấp nhiệt, tiêu thũng giải độc.
Phương ② (trích từ 《Thường kiến bệnh chứng đích biện chứng dữ thực liệu》): Sơn tra 30g Phật thủ 15g Khổ mãi thái 60g
Sắc uống, bỏ bã. Bài thuốc có công năng lý khí hoạt huyết, giải độc tiêu thũng.
Phòng ngừa áp-xe vùng chậu như thế nào?
Chị em phụ nữ cần tăng cường luyện tập thể dục, nâng cao thể chất, cải thiện khả năng kháng bệnh. Tắm rửa thường xuyên, giữ vệ sinh âm hộ, tránh quan hệ tình dục không an toàn hoặc quá độ. Nếu bị viêm vùng chậu cấp, cần điều trị kịp thời và hiệu quả, phòng tránh bệnh tiến triển thành áp-xe vùng chậu.
Với phụ nữ đã mắc áp-xe vùng chậu, cần nhập viện điều trị kịp thời. Trong thời gian nằm viện nên nghỉ ngơi yên tĩnh, nằm tư thế nửa ngồi, giúp áp-xe khu trú ở vùng bụng dưới. Nên ăn thức ăn giàu dinh dưỡng, dễ tiêu.
Ly Trương Xuân dịch