Việc các bé gái bước vào tuổi dậy thì và có kinh nguyệt lần đầu là hiện tượng sinh lý tự nhiên. Tuy nhiên, nếu kinh nguyệt xuất hiện trước 10 tuổi hoặc sau 18 tuổi, cần phải cảnh giác vì điều đó có thể là dấu hiệu của một số bệnh lý.
Dưới tác động của trục dưới đồi – tuyến yên – buồng trứng và các hormone sinh dục do buồng trứng và tuyến thượng thận tiết ra, các đặc điểm sinh dục phụ dần phát triển. Bé gái bắt đầu có hiện tượng ra máu tử cung mang tính sinh lý lần đầu, gọi là kinh nguyệt đầu tiên (sơ triều). Kinh nguyệt là dấu hiệu quan trọng thể hiện sự trưởng thành về giới tính.
Độ tuổi xuất hiện kinh nguyệt đầu tiên thường nằm trong khoảng 13–15 tuổi, tuy nhiên cũng có những trường hợp bất thường. Một số trẻ có thể có kinh trước 10 tuổi, một số khác sau 18 tuổi. Trường hợp sớm gọi là kinh nguyệt đến sớm, trường hợp muộn gọi là kinh nguyệt đến muộn.
Việc phát dục quá sớm, như có kinh trước 10 tuổi, gọi là dậy thì sớm. Trường hợp bé gái dưới 8 tuổi đã phát triển ngực cũng được coi là dậy thì sớm. Dậy thì sớm chia thành hai loại:
(1) Dậy thì sớm thật sự: Phát triển giới tính theo trình tự bình thường nhưng sớm về thời gian, chức năng và cấu trúc của tuyến sinh dục là hoàn toàn bình thường.
(2) Dậy thì sớm giả: Do bệnh lý ở buồng trứng hoặc tuyến thượng thận (đặc biệt là khối u ác tính), hoặc do dùng nhầm thuốc nội tiết sinh dục, hoặc do mô cơ quan đích nhạy cảm quá mức với hormone gây ra hiện tượng kinh nguyệt sớm. Nếu phát hiện trẻ có dấu hiệu dậy thì sớm, cần đưa trẻ đến bệnh viện để khám tổng quát. Bác sĩ có thể kiểm tra chức năng tuyến giáp, tuyến thượng thận, tuyến yên và hệ thần kinh trung ương.
Nếu đến 18 tuổi mà vẫn chưa có kinh, rất có thể là do bệnh lý toàn thân gây ra. Những bệnh này bao gồm: lao, tim bẩm sinh, suy dinh dưỡng, v.v… Cũng có thể là do dị dạng bẩm sinh ở buồng trứng, tử cung hoặc âm đạo.
Một số phương thuốc dân gian đơn giản điều trị bất thường kinh nguyệt lần đầu
(1) Mộc nhĩ đen 30g, nhân quả óc chó 30g, thêm đường đỏ, hầm ăn hàng ngày có hiệu quả.
(2) Phụ nữ trên 15 tuổi, nếu kinh nguyệt đến chậm, không đều, máu kinh vón cục, có thể dùng:
Những điều cần chú ý khi xuất hiện bất thường kinh nguyệt lần đầu
(1) Trẻ dưới 10 tuổi có hiện tượng ra máu âm đạo nên đến khoa sản khám ngay, vì có thể là do dậy thì sớm, hoặc cũng có thể là vật lạ trong âm đạo gây tổn thương, viêm nhiễm.
(2) Cha mẹ cần quan tâm và giúp đỡ trẻ vượt qua tâm lý e ngại, tự ti khi kinh nguyệt đến sớm.
(3) Hướng dẫn trẻ vệ sinh trong kỳ kinh, đảm bảo phát triển khỏe mạnh cả thể chất và tinh thần.
(4) Trường hợp kinh nguyệt đến muộn cần tích cực tìm nguyên nhân và điều trị bệnh lý nền.
Ly Trường Xuân dịch