Nếu bạn xuất hiện một số triệu chứng khó chịu rõ rệt khoảng một tuần trước kỳ kinh nguyệt, như lo âu, dễ cáu gắt, tâm trạng không ổn định, trầm cảm, có thể kèm theo nhức đầu, phù, căng tức ngực…, và sau khi kinh nguyệt bắt đầu thì các triệu chứng trên đột ngột giảm nhẹ hoặc tự nhiên biến mất, thì tình trạng này được gọi là hội chứng căng thẳng tiền kinh nguyệt.
Nguyên nhân gây ra hội chứng căng thẳng tiền kinh nguyệt hiện vẫn chưa hoàn toàn rõ ràng. Thông thường cho rằng có thể liên quan đến: mức estrogen trong cơ thể quá cao, mất cân bằng giữa estrogen và progesterone, hoặc rối loạn chức năng thần kinh thực vật. Ngoài ra, cũng có thể liên quan đến việc tăng quá mức hormon chống lợi tiểu (ADH), thay đổi chuyển hóa carbohydrate, hạ đường huyết, tăng prolactin, sự giữ nước và muối ở thận, và có liên quan mật thiết đến yếu tố tinh thần.
Biểu hiện thường gặp nhất của bệnh này là thay đổi tính cách và ảnh hưởng đến tâm lý. Bạn có thể thường xuyên biểu hiện dễ bị kích thích, nhạy cảm, thiếu tự chủ, lo âu, mất ngủ, kém tập trung, buồn ngủ, trầm cảm, dễ mệt mỏi… Do giữ nước và muối nên có thể tạm thời tăng cân, tiểu ít, căng tức ngực. Về thần kinh và mạch máu, bạn có thể bị nhức đầu, chóng mặt; tâm trạng không ổn định cả trong và sau kỳ kinh nguyệt.
Một số phương pháp điều trị đơn giản tại nhà đối với hội chứng căng thẳng tiền kinh nguyệt:
(1) Nếu xuất hiện phù, trong nửa sau chu kỳ kinh nên dùng chế độ ăn ít muối, và dùng thuốc lợi tiểu theo chỉ dẫn của bác sĩ, như thuốc viên hydrochlorothiazide 50–100mg/ngày.
(2) Nếu có biểu hiện bồn chồn, dễ cáu, tâm trạng căng thẳng, có thể dùng thuốc an thần theo chỉ định bác sĩ, như Diazepam (Valium).
(3) Có thể uống Vitamin B1, vitamin tổng hợp, vitamin A… để bổ sung vitamin và điều hòa chức năng thần kinh thực vật.
(4) Điều trị nội tiết dưới sự hướng dẫn của bác sĩ:
① Tiêm bắp progesterone 10mg mỗi ngày 1 lần, hoặc uống progesterone viên 10mg, mỗi ngày 2 lần, liên tục 5–10 ngày, bắt đầu từ 1–2 tuần trước kỳ kinh.
② Dùng tiêm bắp 25mg testosterone propionate, mỗi tuần 2 lần, trong nửa sau chu kỳ kinh.
(5) Dùng các vị thuốc sau: Đảng sâm 9g, Bạch truật 9g, Phục linh 9g, Ý dĩ nhân 15g, Ba kích nhục 9g. Sắc nước uống, mỗi ngày 1 thang, dùng cho thể tỳ thận dương hư.
(6) Dùng các vị: Đào nhân sao, Thuỷ oa, Sinh đại hoàng mỗi vị 12g, Xà trùng 4.5g. Sắc nước uống, mỗi ngày 1 thang.
Người bị hội chứng căng thẳng tiền kinh nguyệt nên lưu ý:
Phụ nữ trong 7–14 ngày trước kỳ kinh nguyệt có thể xuất hiện các triệu chứng như: nhức đầu, căng tức ngực, mệt mỏi, căng thẳng, toàn thân yếu, trầm uất hoặc dễ cáu gắt, bồn chồn, mất ngủ, cảm giác nặng bụng, đau bụng, tiêu chảy, đau lưng âm ỉ, nghẹt mũi, phù… Sau khi kinh nguyệt bắt đầu, các triệu chứng này sẽ tự nhiên biến mất. Bệnh này gọi là hội chứng căng thẳng tiền kinh nguyệt, có thể liên quan đến các yếu tố tâm lý – thần kinh, giữ nước và muối, và yếu tố nội tiết.
Điều trị:
Tùy theo triệu chứng khác nhau mà lựa chọn phương pháp dùng thuốc hiệu quả.
Phòng ngừa:
Tham gia rèn luyện thể thao thích hợp như khí công, Thái cực quyền… để tăng cường thể chất và rèn luyện ý chí. Chú ý phối hợp làm việc – nghỉ ngơi, tránh căng thẳng tinh thần. Tăng cường dinh dưỡng, cải thiện thể trạng, ăn uống giàu protein, ít muối, giới hạn lượng muối ăn vào khoảng 7g/ngày. Phòng ngừa và điều chỉnh hạ đường huyết.
Cái gì gọi là Hội chứng căng thẳng tiền kinh nguyệt?
Trước kỳ kinh nguyệt, nhiều phụ nữ khỏe mạnh đều xuất hiện một số cảm giác khó chịu và thay đổi cảm xúc nhất định, chủ yếu là cảm giác nặng vùng chậu, đau âm ỉ vùng thắt lưng và lưng, đau đầu, căng tức ngực, mệt mỏi toàn thân, uể oải, trầm cảm, thần kinh nhạy cảm…, gọi là khó chịu tiền kinh. Trước kia người ta chỉ chú ý đến các triệu chứng thần kinh – tâm thần của bệnh này, nên gọi là Hội chứng tiền kinh nguyệt. Tuy nhiên, thực tế bệnh này bao gồm cả triệu chứng tâm thần kinh lẫn nhiều biểu hiện thực thể và chức năng khác nhau, vì vậy được gọi là Hội chứng căng thẳng tiền kinh nguyệt.
Triệu chứng điển hình thường bắt đầu khoảng 7–14 ngày trước kỳ kinh, tăng dần, đạt đỉnh trước kỳ kinh 2–3 ngày, sau khi hành kinh thì triệu chứng giảm rõ rệt hoặc biến mất.
Người mắc hội chứng căng thẳng tiền kinh nguyệt thường có một loạt triệu chứng tâm thần như: Mệt mỏi toàn thân, dễ mệt, căng thẳng tinh thần, trầm cảm, lo âu, bực bội, thần kinh nhạy cảm, mất ngủ… Bệnh tình tăng dần. Một số bệnh nhân tăng cân rõ rệt, nặng có thể tăng trên 5kg. Thường gặp phù ở ngón tay, mắt cá chân và mí mắt. Ngoài ra, trước kỳ kinh thường có cảm giác căng tức vú, đôi khi đau nhiều đến mức ảnh hưởng giấc ngủ. Khi khám có thể sờ thấy các nốt đau, là do tuyến vú và mô liên kết xung quanh bị phù. Sau khi hành kinh, tình trạng phù và đau sẽ biến mất. Cũng có thể xuất hiện viêm lưỡi, loét niêm mạc má và các tổn thương niêm mạc khác. Ngoài ra còn có thể gặp tăng cảm giác thèm ăn, thích ăn đồ ngọt, hạ đường huyết, run ngón tay và tăng ham muốn tình dục.
Làm thế nào để phòng và điều trị hội chứng căng thẳng tiền kinh nguyệt?
Vì hiện nay còn nhiều quan điểm khác nhau về nguyên nhân gây bệnh, nên chưa có phương pháp điều trị đơn lẻ nào thực sự hiệu quả. Chủ yếu điều trị là:
(1) Điều chỉnh giữ natri và nước:
Duy trì cân bằng nước – điện giải, phòng giữ natri gây phù mô. Khi bắt đầu có triệu chứng tiền kinh nguyệt (10 ngày trước kỳ kinh), nên dùng chế độ ăn ít muối và uống thuốc lợi tiểu hydrochlorothiazide 25mg, mỗi ngày 3 lần. Nếu dùng quá 3 ngày thì nên uống thêm dung dịch KCl 10%, mỗi lần 10ml, mỗi ngày 3 lần để phòng hạ kali máu, hoặc dùng spironolactone 20mg, mỗi ngày 3 lần, vừa chống lại aldosterone, vừa ngừa hạ kali máu.
(2) Kiểm soát triệu chứng thần kinh – tâm thần:
Dùng thuốc an thần, giảm đau, kháng histamine… được áp dụng rộng rãi.
Gần đây có người dùng lithium carbonate điều trị bệnh này. Ion lithium có tác dụng lợi tiểu, thải natri, hiệu quả tốt với bệnh nhân nặng.
(3) Điều trị nội tiết:
Progesterone giúp đối kháng tác dụng estrogen dư thừa. Thường tiêm bắp progesterone 20mg, từ ngày thứ 16 của chu kỳ, cách ngày 1 lần, tổng cộng 5 lần, hoặc uống norethisterone 5mg hoặc progesterone dạng viên 5mg, ngày 1 lần, liên tục 10 ngày. Ngoài ra có thể dùng androgen để đối kháng estrogen: uống methyltestosterone 5mg/ngày, liên tục 10–14 ngày, dùng 2–3 chu kỳ.
Ngoài ra, còn có thể áp dụng các phương pháp khác như: tăng cường dinh dưỡng, uống vitamin B tổng hợp, vitamin B6, điều trị bằng thuốc kháng histamine…
“Hội chứng tiền kinh nguyệt” là tên gọi chung cho tất cả các triệu chứng khó chịu xuất hiện trước kỳ kinh nguyệt. Trong một thời gian dài, các bác sĩ không biết phải làm sao với những triệu chứng điển hình này ở phụ nữ, cho rằng đó là hiện tượng tự nhiên, là thứ chỉ riêng những người phụ nữ “yếu đuối” mới gặp. Mọi người thường nói: “Cô ấy đến tháng rồi”, “Cô ấy xui xẻo rồi”, “Cô ấy mấy hôm nay không bình thường”, “Cô ấy đang đến kỳ”…
Mãi đến năm 1969, bác sĩ người Anh Katharina Dalton mới xuất bản một cuốn sách về vấn đề kinh nguyệt, từ đó giới y học mới bắt đầu coi trọng những phàn nàn của phụ nữ. Dalton là người đầu tiên định nghĩa rõ ràng những triệu chứng này, cũng là người đầu tiên coi đây là một vấn đề y học có thể nghiên cứu và điều trị được, và bà còn nỗ lực thay đổi nhận thức của phụ nữ về tình trạng này.
Biến đổi cảm xúc
Mỗi tháng, trước kỳ kinh nguyệt đều có nhiều dấu hiệu nhỏ báo trước.
Trước tiên thường là thay đổi cảm xúc. Người ta trở nên căng thẳng, dễ cáu gắt. Chỉ một chút không hài lòng cũng có thể bùng phát, bản thân cũng cảm thấy mình quá xúc động. Sau đó là cảm giác chán nản, thấy việc gì cũng không làm được. Khi kinh nguyệt xuất hiện, sự căng thẳng sẽ dịu lại, mọi thứ lại trở về trạng thái bình thường.
Đa số phụ nữ đều có những dao động cảm xúc như vậy, tùy theo tính cách mà họ có thể tự kiềm chế ít hay nhiều. Một số người trở nên khó chịu đến mức không thể chịu đựng nổi, ngay cả chính họ cũng cảm thấy ngạc nhiên trước những hành vi thái quá của mình.
Lại có những phụ nữ mắc chứng nặng và hiếm gặp hơn, họ thay đổi hoàn toàn tính cách, mất khả năng tự kiểm soát.
Trong các niên giám tư pháp, có ghi chép rất nhiều hành vi xâm hại và thù địch xảy ra trước kỳ kinh. Có đến 4/5 số vụ phạm tội nhẹ của phụ nữ trưởng thành diễn ra trong thời kỳ này. Theo thống kê, tỷ lệ tội phạm vị thành niên, như trộm cắp hàng hóa trong quầy, tăng gấp 30 lần trong thời kỳ này.
Phù nề (ứ nước)
Đây là đặc trưng của hội chứng tiền kinh nguyệt. Trong 15 ngày trước kỳ kinh, nước tích tụ trong các mô của cơ thể. Người ta sẽ cảm thấy sưng tấy, cơ thể trở nên nặng nề. Kèm theo đó là cân nặng tăng rõ rệt (tăng từ 1–3 kg, thậm chí có thể lên đến 5 kg).
Trước kỳ kinh, ngực cũng căng to hơn. Vú trở nên rất nhạy cảm, đặc biệt là ở phần bên ngoài. Ngực cũng nặng hơn, xuất hiện các nốt nhỏ nổi lên. Nếu chạm vào sẽ cảm thấy có cục nhỏ, nhưng đừng lo lắng, đây không phải là khối u đáng sợ, mà là do tuyến vú to lên do tích nước và tác động của progesterone. Phụ nữ trong giai đoạn này đều cảm thấy cần mặc áo ngực, kể cả những người bình thường không mặc. Một số người phải tăng size áo ngực.
Tình trạng tích nước cũng ảnh hưởng đến các bộ phận khác:
Tại sao lại có hiện tượng tích nước như vậy?
Hiện vẫn chưa có câu trả lời chắc chắn, nguyên nhân chính xác vẫn chưa được biết rõ. Tuy nhiên, có thể khẳng định một điều: Muối đóng vai trò quan trọng trong việc tái phân phối nước trong cơ thể.
Khi lượng muối trong cơ thể quá nhiều, cơ thể sẽ giữ nước để pha loãng muối thừa. Do đó, nước không được đào thải qua nước tiểu, phân, mồ hôi hay nước bọt, mà bị giữ lại trong cơ thể, khiến người ta cảm thấy phồng lên.
Hiện tượng ứ nước trước kỳ kinh giống như khi cơ thể tiêu thụ quá nhiều muối. Người ta phỏng đoán rằng điều này có thể do progesterone sau rụng trứng tăng cao. Lượng progesterone càng cao, thận càng ít bài tiết nước và muối.
Thành ruột hơi sưng, bụng ngày càng to ra, béo lên — không phải do nuốt khí, mà là phân bị khô do thiếu nước, gây táo bón nhẹ. Những phiền toái này chỉ là tạm thời — sau khi hành kinh, trong 1–2 ngày sẽ xảy ra tác dụng ngược lại, phân trở nên lỏng hơn.
Ly Trường Xuân