MỤN CÓC (Verruca; Warts)( 疣)
Định nghĩa 
Mụn cóc là bệnh mạn tính thường gặp, đặc trưng bởi các u nhú sừng hóa trên da và có khả năng lây qua tiếp xúc trực tiếp.
Nguyên nhân
Tác nhân gây bệnh là virus papilloma ở người (HPV). Virus xâm nhập lớp gai của biểu bì, kích thích tế bào tăng sinh và hình thành khối mụn cóc. Lây truyền chủ yếu do tiếp xúc da-da; miễn dịch tế bào suy giảm dễ làm bệnh bùng phát.
Biểu hiện lâm sàng
Mụn cóc thông thường – trong y văn cổ gọi “can nhật sang”, dân gian gọi “mụn cơm”. Tổn thương khởi đầu là sẩn sừng nhỏ như đầu kim, sau vài tuần hoặc vài tháng lớn dần tới cỡ hạt bắp ngô hoặc lạc, hình bán cầu hoặc nhú gai không đều, màu da hoặc xám vàng, bờ rõ, không đau ngứa, tiến triển chậm, một số tự thoái lui.
Mụn cóc gan bàn chân – là mụn cóc thông thường xuất hiện ở lòng bàn chân, liên quan ép, ma sát, chấn thương, tăng tiết mồ hôi. Thường gặp ở phần trước gan bàn, số lượng thay đổi, ấn đau; bóp ngang đau nhiều hơn ấn thẳng. Tiến triển mạn tính, có thể tự khỏi.
Mụn cóc phẳng – y văn cổ gọi “biển cấu”. Xuất hiện đột ngột với sẩn phẳng cỡ hạt gạo – đậu xanh, hơi gồ, mặt láng, bờ rõ, hình tròn, bầu dục hoặc hơi bất quy tắc, màu da hoặc xám, phân bố rải rác, số lượng biến đổi. Gãi dễ tự lây. Hay gặp ở mặt, mu tay, cẳng tay. Không triệu chứng, có thể tự thoái lui.
Điều trị
Mụn cóc thông thường – phương pháp vật lý
- Nếu tổn thương ít: dùng thìa sắc nạo bỏ hoặc kẹp tre đặt góc 30° cắt nhanh sát đáy mụn; sau đó bôi cồn iod và băng ép cầm máu.
Mụn cóc gan bàn chân
- Ngâm vùng bệnh trong dung dịch formalin 3 % trong 15 phút, ngày 1 lần.
- Mang giày đế mềm hoặc lót đệm khoét lỗ lớn hơn tổn thương để giảm ép.
Mụn cóc phẳng – bài thuốc uống: Bạch mao căn 30 g, Bản lam căn 30 g, Tử thảo căn 30 g, Qua lâu căn 30 g, Thiến thảo căn 30 g | mỗi ngày 1 thang, sắc uống, dùng liên tục 30 ngày.
Tài liệu tham khảo
Mụn cóc là u biểu bì lành tính do HPV, gặp nhiều ở trẻ em và thanh thiếu niên. Tất cả đều là tăng sinh khu trú của biểu bì; biểu hiện lâm sàng khác nhau tùy vị trí nhiễm và mức độ sừng hóa. Một tỷ lệ nhỏ nhiễm HPV có thể tiến triển thành ung thư da, u lưỡi, ung thư cổ tử cung nên cần lưu ý.
Cơ chế phát bệnh
HPV là virus DNA chỉ ký sinh ở người. Sau khi xâm nhập, virus tồn tại trong tế bào gai và kích thích tăng sinh. Thời gian ủ bệnh 1–3 tháng, dễ tự lây lan. Chấn thương là yếu tố khởi phát thường gặp.
Biểu hiện lâm sàng
- Mụn cóc thông thường
- Sẩn nhỏ → nhú sừng hạt đậu, mặt sần, màu xám nâu hoặc vàng bẩn, ma sát dễ chảy máu.
- Ban đầu đơn độc, sau tự lây thành nhiều ở mu tay chân, ngón tay, rìa bàn chân, quanh móng.
- Các thể đặc biệt:
– Thể sợi: nhú mảnh như sợi ở mi, cổ, cằm.
– Thể ngón: chùm nhú như ngón tay ở da đầu, mặt.
– Thể quanh móng: nứt kẽ, dễ mủ, lan dưới móng.
- Mụn cóc gan bàn chân
- Do ép ma sát; bề mặt sừng vàng, viền cao nhẹ, trung tâm lõm, vân da gián đoạn, hay có chấm đen xuất huyết.
- Thường tập trung ở gót, đầu xương bàn, cạnh ngón; nhiều tổn thương có thể hợp khối tạo “mụn cóc khảm”.
- Mụn cóc phẳng
- Sẩn phẳng nhỏ, mặt nhẵn, cứng, nâu nhạt hoặc màu da; hay tụ thành cụm đối xứng ở mặt, mu tay, cẳng tay, vai.
- Diễn tiến mạn tính, tự khỏi, không sẹo nhưng có thể tái phát.
- Mụn cóc sinh dục (condyloma acuminatum) – tham khảo mục bệnh lây truyền qua đường tình dục.
Chẩn đoán phân biệt
- Nốt ruồi dạng mụn cóc: xuất hiện từ nhỏ, xếp theo dây thần kinh, mặt nhú gai.
- Lao da dạng mụn cóc: mảng sùi không đều, viền đỏ, xác định bằng vi khuẩn học, mô học.
- Mắt cá chân: nút sừng hình nón cắm sâu vùng tỳ đè, đơn độc, rất đau.
- Vết chai: mảng sừng lớn do cọ xát, giữa dày viền mỏng, phạm vi rộng.
Điều trị
Toàn thân
- Ribavirin 0,2–0,4 g uống 3 lần/ngày hoặc 10–15 mg/kg/ngày tiêm bắp/truyền tĩnh mạch chia liều.
- Poly I\:C 2–4 mg tiêm bắp, cách ngày hoặc 2 lần/tuần.
- Interferon alpha 100 000–1 000 000 IU tiêm bắp, ngày 1 lần, liệu trình 7–10 ngày.
Tại chỗ
- Cạo bỏ mụn cóc bằng thìa sắc.
- Tiêm nội tổn thương: hỗn hợp dung dịch quinin 1,5–2 ml + lidocain 2 % 1 ml, tiêm nền mụn cóc đến khi tái nhợt; lặp lại mỗi 5 ngày, 3 lần/đợt; 7–12 ngày sau mụn cóc tự rụng.
Lương y Trường Xuân dịch