VIÊM DA DẠNG HERPES.( 疱疹样皮炎)
Tổng quan:
Viêm da dạng herpes là một bệnh da bọng nước hiếm gặp, thường xuất hiện ở lứa tuổi từ 20–55, trẻ em thường mắc sau 5 tuổi. Về giới tính, thống kê không đồng nhất giữa các quốc gia: ở châu Âu – Mỹ nam giới mắc bệnh nhiều gấp đôi nữ, trong khi ở Nhật lại ghi nhận nữ nhiều hơn.
Tổn thương da phân bố đối xứng, hay gặp ở lưng, mông, mặt duỗi tứ chi và các vùng hở. Bệnh khởi phát có thể đột ngột hoặc từ từ.
Đặc điểm nổi bật của bệnh:
Tái phát nhiều lần, diễn tiến mạn tính,
Tổn thương da đa dạng, phân bố đối xứng,
Ngứa dữ dội, tiên lượng tốt.
Nguyên nhân bệnh (chưa xác định rõ):
- Rối loạn miễn dịch:
Có sự lắng đọng các phức hợp miễn dịch ở lớp bì (dermis) của vùng tổn thương lẫn vùng da bình thường.
Dưới kính hiển vi huỳnh quang thấy chúng dạng hạt.
Khoảng 70% người bệnh có kháng thể đặc hiệu hoặc phức hợp miễn dịch trong máu.
→ Cho thấy bệnh liên quan đến bất thường miễn dịch tự thân.
- Tổn thương ruột non:
Khoảng 70–90% người bệnh có tổn thương ruột non, biểu hiện tiêu chảy phân lỏng, xét nghiệm phân thấy nhiều hạt mỡ nhỏ, cho thấy hấp thu ruột bất thường.
Sinh thiết ruột cho thấy lông nhung ruột teo hoặc mất, thâm nhiễm tế bào lympho.
Khi ăn thực phẩm chứa gluten (gluten =谷胶) như lúa mì, đại mạch, yến mạch, lúa mạch đen → da và ruột nặng lên.
Ngược lại, kiêng gluten thì triệu chứng cải thiện.
→ Điều này chứng tỏ người bệnh nhạy cảm với gluten.
Biểu hiện lâm sàng:
Tổn thương đa dạng: ban đỏ, sẩn, mụn nước, mề đay, bọng nước, bọng máu, mụn mủ,… nhưng thường chỉ một loại nổi bật ở mỗi bệnh nhân.
Da bị tổn thương thường tập trung thành cụm, xếp theo hình vòng hoặc bản đồ.
Hay gặp ban đỏ và bọng nước, bọng nước có thể to tới 1–2cm, căng bóng, xếp như chuỗi ngọc, có quầng đỏ bao quanh, không di động khi ấn nhẹ.
Sau khi lành có thể để lại tăng sắc tố màu nâu, đôi khi có sẹo, teo da hoặc dày da.
Ngứa dữ dội là triệu chứng đầu tiên và nổi bật, thường tăng về đêm.
Gãi nhiều gây chảy máu, nhiễm trùng thứ phát, biến đổi dạng chàm.
Một số người còn có mệt mỏi, khó chịu toàn thân.
Ăn mặn, tâm lý căng thẳng, mệt mỏi làm bệnh nặng hơn.
Dùng thuốc chứa brom hoặc iod (như viên ngậm, rong biển, tảo biển) cũng làm nặng bệnh.
Tiên lượng và biến chứng:
Bệnh tiến triển kéo dài, xen kẽ giữa đợt bùng phát và thuyên giảm.
Tiên lượng tốt, hiếm gây tử vong.
Ở trẻ nhỏ, bệnh có thể tự khỏi khi đến tuổi dậy thì.
Tuy nhiên, đôi khi bệnh có thể liên quan đến ung thư nội tạng như:
ung thư ruột, lymphôm, bạch cầu, u hắc tố, ung thư nhau thai (choriocarcinoma) → cần được theo dõi kỹ.
Cách điều trị và phòng ngừa viêm da dạng herpes:
- Điều chỉnh chế độ ăn và sinh hoạt:
Giảm muối
Tránh thực phẩm và thuốc chứa iod, brom (như viên ngậm, rong biển, tảo biển)
Tuân thủ chế độ ăn không chứa gluten, thay bằng gạo, ngũ cốc thô
Nghỉ ngơi hợp lý, tránh căng thẳng, lo âu, giận dữ, suy nghĩ nhiều
Khám toàn diện để loại trừ ung thư nội tạng
- Thuốc điều trị:
Dapsone (氨苯砜) là thuốc hàng đầu: 100–150mg/ngày, sau đó giảm liều duy trì.
Sulfonamide (thuốc nhóm sulfa): sulfa tác dụng kéo dài 1–1,5g/ngày, sau khi kiểm soát giảm liều duy trì.
Corticosteroids: hiệu quả kém, không dùng đầu tay, chỉ dùng khi bệnh nặng → giảm liều dần.
Thuốc kháng histamin: như Diphenhydramine, Chlorpheniramine, Promethazine… dùng để giảm ngứa.
Thuốc bôi ngoài: Calamine lotion, dung dịch menthol 1% để giảm ngứa và ngăn nhiễm trùng.
- Đông y:
Đông y điều trị bệnh này hiệu quả khá tốt, ít tác dụng phụ.
Theo biểu hiện: tổn thương da, người gầy, tiêu chảy phân lỏng → biện chứng là Tỳ hư sinh thấp, thấp tích hóa nhiệt.
Pháp trị: Kiện tỳ trừ thấp, thanh nhiệt giải độc.
Bài thuốc: Hoàng liên bình vị tán hợp Ngũ linh tán gia giảm.
Kết luận: Viêm da dạng herpes là bệnh da mãn tính có liên quan đến miễn dịch và rối loạn tiêu hóa (nhạy cảm gluten). Dù hiếm gặp, bệnh đáp ứng tốt với điều trị nếu được chẩn đoán và kiểm soát đúng cách – đặc biệt cần kiêng thực phẩm chứa gluten và iod, tránh căng thẳng tinh thần và tuân thủ dùng thuốc.
Ly Trường Xuân dịch