Bệnh tiểu đường là một căn bệnh phổ biến ảnh hưởng đến sức khỏe và cuộc sống của con người. Đây là bệnh về hệ thống chuyển hóa nội tiết với dấu hiệu chính là lượng đường trong máu cao. Về mặt lâm sàng, bệnh biểu hiện bằng chứng khát nước, tiểu nhiều, uống nhiều, ăn nhiều, mệt mỏi, sụt cân và đường niệu. Đái tháo đường là một rối loạn chuyển hóa đường, chuyển hóa protein, chuyển hóa chất béo, chuyển hóa nước và chất điện giải do thiếu hụt tuyệt đối hoặc tương đối tiết insulin.
Bệnh tiểu đường có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhưng tỷ lệ mắc bệnh trung bình ở những người trên 60 tuổi là 4,05%.
Nhiễm toan ceton do tiểu đường là tình trạng nghiêm trọng của bệnh tiểu đường, do thiếu hụt insulin nghiêm trọng. Lượng đường trong máu của bệnh nhân tăng bất thường, bệnh nhân bị mất nước và nhanh chóng rơi vào tình trạng hôn mê, sốc và suy hô hấp. Tỷ lệ tử vong là 10%.
(I) Nhiễm toan ceton là tình trạng nghiêm trọng của bệnh tiểu đường:
Khi nhiều yếu tố làm bệnh tiểu đường trở nên trầm trọng hơn, quá trình phân hủy chất béo trong cơ thể con người sẽ diễn ra nhanh hơn. Sự phân hủy chất béo tạo ra axit béo. Một lượng lớn axit béo trải qua quá trình β-oxy hóa ở gan để tạo ra các thể ketone. Thể xeton là thuật ngữ chung cho axit β-hydroxybutyric, axit acetoacetic và acetone. Trong điều kiện bình thường, lượng thể ketone trong máu rất ít, chỉ khoảng 2 mg/100 ml máu và không thể phát hiện thấy thể ketone trong nước tiểu. Trong tình trạng nhiễm toan ceton, lượng thể ceton trong máu tăng lên hơn 50 mg/100 ml máu được gọi là nhiễm toan ceton máu; Sự xuất hiện của các thể ceton trong nước tiểu được gọi là bệnh ceton niệu. Thể xeton chủ yếu được tạo thành từ các chất có tính axit, tiêu thụ một lượng lớn kiềm dự trữ trong cơ thể và dần dần gây ra tình trạng nhiễm toan chuyển hóa. Khi xảy ra tình trạng nhiễm toan ceton, các triệu chứng tiểu đường của bệnh nhân sẽ trở nên trầm trọng hơn và kèm theo các dấu hiệu nhiễm toan ceton.
(II) Nguyên nhân gây nhiễm toan ceton do đái tháo đường:
(III) Biểu hiện lâm sàng của nhiễm toan ceton do đái tháo đường:
(IV) Các biện pháp cứu hộ:
(1) Sử dụng insulin. Đây chính là chìa khóa để cứu chữa. Phải sử dụng ở bệnh viện hoặc dưới sự hướng dẫn của bác sĩ. Insulin thông thường được tiêm dưới da, tiêm tĩnh mạch hoặc nhỏ giọt tùy theo tình trạng bệnh. Thông thường, có thể tiêm dưới da từ 12 đến 20 đơn vị, sau đó có thể nhỏ giọt 4 đến 8 đơn vị vào tĩnh mạch mỗi giờ. Tình trạng này thường có thể được kiểm soát trong vòng 24 giờ và nên ngừng sử dụng các thuốc hạ đường huyết khác tại thời điểm này.
(2) Điều chỉnh tình trạng mất nước. Nếu có thể, hãy uống thuốc với nước. Bệnh nhân hôn mê cần được truyền dịch tĩnh mạch, với lượng dịch truyền từ 3000 đến 6000 ml trong vòng 24 giờ. Liều dùng nên được giảm tùy theo tình trạng bệnh nhân mắc bệnh tim hoặc suy thận.
(3) Đặt đầu bệnh nhân bất tỉnh nằm nghiêng, nhanh chóng làm sạch chất nôn, giữ đường thở thông thoáng và khoang miệng sạch sẽ. Những người bị thiếu oxy cần được cung cấp oxy, những người đã bị nhiễm bệnh cần được dùng thuốc kháng khuẩn thích hợp.
(4) Ghi chép chi tiết lượng nước uống, thức ăn, nôn mửa, nước tiểu, phân của bệnh nhân và báo cáo với bác sĩ để làm cơ sở chẩn đoán và điều trị.
(5) Nhiễm toan ceton do đái tháo đường là một căn bệnh phức tạp, nghiêm trọng và tiến triển nhanh. Nhiều xét nghiệm trong phòng thí nghiệm phải được thực hiện trước và sau khi điều trị để điều chỉnh liều lượng insulin, lượng dịch truyền và loại dịch truyền. Tốt nhất là đưa bệnh nhân đến bệnh viện để cấp cứu nhằm tránh hậu quả nghiêm trọng.
Tỷ lệ bệnh nhân tiểu đường mắc chứng rối loạn cương dương (ED) là trên 50%. Tổn thương da do bệnh tiểu đường
Tài liệu tham khảo:
Bệnh tiểu đường là một căn bệnh chủ yếu biểu hiện bằng rối loạn chuyển hóa đường do cơ thể con người không tiết đủ insulin. Bệnh này đặc trưng bởi lượng đường trong máu cao và có đường trong nước tiểu. Các triệu chứng chính là chứng uống nhiều nước, ăn nhiều, tiểu nhiều và mệt mỏi. Trong những trường hợp nghiêm trọng, bệnh có thể gây mất nước nghiêm trọng, nhiễm toan ceton, suy tuần hoàn, hôn mê và thậm chí tử vong.
Hướng dẫn sức khỏe:
Trong quá trình thực hiện, trước tiên dùng ống nhỏ giọt lấy 20 giọt thuốc thử cho vào ống nghiệm, sau đó nhỏ thêm 2 giọt nước tiểu của bệnh nhân và lắc đều. Kẹp ống nghiệm bằng kẹp gỗ, nghiêng ống nghiệm 45 độ, đặt đáy ống nghiệm lên đèn cồn và đun sôi trong 1 phút. Sau khi làm nguội, quan sát sự đổi màu của chất lỏng trong ống nghiệm. Nếu vẫn còn màu xanh thì lượng đường trong nước tiểu là âm tính, tức là không có đường trong nước tiểu. Nếu màu xanh lá cây, nghĩa là dấu “+”, biểu thị lượng đường nhỏ trong nước tiểu; vàng-xanh lá cây có nghĩa là “++”; kaki có nghĩa là “++++”; và màu nâu đỏ có nghĩa là “++++++”. Từ màu xanh lá cây sang màu nâu đỏ, cho thấy lượng đường trong nước tiểu thay đổi từ lượng nhỏ đến lượng lớn. Thông qua việc tự kiểm tra, bệnh nhân có thể tự điều chỉnh lượng thức ăn nạp vào, hiểu được tác dụng điều trị và điều chỉnh liều lượng thuốc.
Hai phương pháp điều trị bệnh tiểu đường
Trà có chứa đường, có thể làm giảm lượng đường trong máu. Chỉ cần ngâm lá trà trong nước lạnh, bạn có thể hấp thụ được polysaccharides trong lá trà. Do đó, uống trà với nước lạnh có thể kiểm soát bệnh tiểu đường.
Lấy 1 miếng tụy lợn sống, rửa sạch nhiều lần với nước đun sôi để nguội, sau đó thái nhỏ, rửa lại với nước lạnh một lần nữa. Nuốt 10 miếng nhỏ (khoảng 6 gam) khi bụng đói mỗi ngày, uống kèm với rượu lâu năm. Dùng trong 1 tháng, có thể chữa khỏi bệnh tiểu đường ???.
Đái tháo đường (DM, có nghĩa là bệnh đa niệu ngọt) là một bệnh chuyển hóa mãn tính phổ biến. Tình trạng này thường được gọi là “Tam đa nhất thiểu” là ba cái nhiều hơn và một cái ít hơn (uống, ăn, tiểu tiện nhiều và sụt cân), kèm theo tình trạng mệt mỏi, yếu ớt và thiếu năng lượng. Nếu không được điều trị lý tưởng, bệnh dễ dẫn đến biến chứng của các bệnh mãn tính và nhiều bệnh nhiễm trùng khác nhau ở hệ tim mạch, mạch máu não, thận, võng mạc và thần kinh. Trong những trường hợp nghiêm trọng, có thể xảy ra tình trạng nhiễm toan ceton. Nó thậm chí có thể dẫn tới tàn tật hoặc tử vong. Y học cổ truyền Trung Quốc gọi bệnh tiểu đường là “bệnh tiêu khát” và cho rằng sự khởi phát của bệnh tiểu đường có liên quan chặt chẽ nhất đến “Phế, Vị và Thận” là “phổi”, “dạ dày” và “thận”. Nguyên nhân gây bệnh chủ yếu là thận âm hư, phổi và dạ dày táo nhiệt (nóng khô). Nguyên nhân chủ yếu là do cảm xúc cực đoan, uống quá nhiều rượu, ăn quá nhiều đồ ngọt và chất béo cùng lối sống thiếu kỷ luật. Theo mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng “tam đa”(ba nhiều) khác nhau, y học cổ truyền chia thành “tam tiêu”, cụ thể là uống nhiều là thượng tiêu, ăn nhiều là trung tiêu, tiểu nhiều là hạ tiêu.
Nguyên nhân và cơ chế sinh bệnh của bệnh tiểu đường rất phức tạp và vẫn chưa được làm sáng tỏ hoàn toàn. Các lý thuyết truyền thống cho rằng chúng liên quan đến các yếu tố sau:
II/ Khả năng mang một số bệnh di truyền lặn cũng tăng lên; do đó, tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường ở thành phố cao hơn ở nông thôn. Sáu biến chứng chính của bệnh tiểu đường Trong số các bệnh ở người, tiểu đường là bệnh mãn tính phổ biến nhất dẫn đến nhiều bệnh khác nhau. Theo số liệu thống kê có liên quan ở nước ta, có hơn 80 biến chứng cấp tính hoặc mãn tính về tim, não, gan, phổi, thận, mắt, chân tay, da, thần kinh… do bệnh tiểu đường gây ra. Các biến chứng mãn tính mà chúng ta thường thấy trong thực hành lâm sàng và gây ra đau đớn về thể chất và tinh thần cho bệnh nhân bao gồm: 1. Bệnh tim mạch và mạch máu não do tiểu đường. Bệnh nhân tiểu đường thường mắc chứng tăng lipid máu, tăng huyết áp, xơ vữa động mạch và rất dễ mắc các bệnh về tim mạch và mạch máu não. Bệnh tim do tiểu đường thường đề cập đến bệnh tim xơ vữa động mạch vành và bệnh cơ tim do tiểu đường phức tạp hoặc liên quan đến bệnh tiểu đường, cũng như các rối loạn nhịp tim và chức năng tim do tổn thương vi mạch và rối loạn chức năng hệ thần kinh tự chủ. 2. Bệnh thận do tiểu đường Bệnh thận do tiểu đường là căn bệnh gây ra mối đe dọa cực kỳ nghiêm trọng cho bệnh nhân tiểu đường. Các tổn thương có thể liên quan đến mạch máu thận, cầu thận, ống thận và mô kẽ. Tổn thương thận thường gặp bao gồm xơ cầu thận đái tháo đường, xơ thận tiểu động mạch, viêm bể thận, hoại tử nhú thận, protein niệu, v.v. Trong số đó, xơ cầu thận đái tháo đường là biến chứng thận đặc trưng của bệnh đái tháo đường, thường được gọi trên lâm sàng là bệnh thận đái tháo đường. Bệnh thận do tiểu đường là nguyên nhân tử vong quan trọng ở bệnh nhân tiểu đường. 3. Bệnh mắt do tiểu đường. Có bảy bệnh về mắt phổ biến liên quan đến bệnh tiểu đường: bệnh võng mạc tiểu đường, bệnh sắc tố tiểu đường, đục thủy tinh thể tiểu đường, thay đổi thần kinh thị giác tiểu đường, bệnh võng mạc tiểu đường, bệnh tăng nhãn áp tiểu đường và những thay đổi khúc xạ tiểu đường. Phổ biến nhất trong số đó là bệnh võng mạc tiểu đường, một nguyên nhân quan trọng gây mù lòa do bệnh tiểu đường, tiếp theo là đục thủy tinh thể tiểu đường, cũng là biến chứng phổ biến nhất của bệnh tiểu đường gây tổn thương thị lực. 4. Bệnh thần kinh do tiểu đường Bệnh thần kinh do tiểu đường là thuật ngữ chung chỉ các tổn thương khác nhau của hệ thần kinh do bệnh tiểu đường gây ra. Nó bao gồm hệ thần kinh tự chủ, hệ thần kinh trung ương, hệ thần kinh vận động, hệ thần kinh ngoại biên, v.v. Trong số đó, bệnh lý thần kinh ngoại biên do tiểu đường là biến chứng phổ biến nhất của bệnh tiểu đường. Bệnh lý thần kinh ngoại biên được chia thành bệnh lý đa dây thần kinh và bệnh lý thần kinh ngoại biên. Các tổn thương có thể ở một bên, hai bên, đối xứng hoặc không đối xứng. Các triệu chứng nổi bật là tê và căng ở cả hai chi dưới, kèm theo cảm giác ngứa ran và nóng rát, rất khó chịu. Một số bệnh nhân có thể bị đau tự phát, đau như dao đâm hoặc đau như sét đánh. 5. Rối loạn chức năng tình dục do tiểu đường Hầu hết bệnh nhân tiểu đường đều có các rối loạn chức năng tình dục như bất lực, xuất tinh sớm, ham muốn tình dục thấp, rối loạn kinh nguyệt, v.v. Những triệu chứng này có thể xảy ra cùng lúc với các triệu chứng của bệnh tiểu đường, nhưng hầu hết chúng xuất hiện sau các triệu chứng của bệnh tiểu đường. Y học tin rằng tác động của bệnh tiểu đường đến chức năng tình dục có thể liên quan đến bệnh mạch máu và bệnh thần kinh tự chủ vùng chậu. 6. Hoại tử tiểu đường chi dưới Hoại tử tiểu đường chi dưới là do tình trạng kiểm soát bệnh tiểu đường kém trong thời gian dài, dẫn đến xơ vữa động mạch và những thay đổi bệnh lý ở các mạch máu lớn và nhỏ ở chi dưới. Cơ chế xảy ra là: khi bệnh nhân đái tháo đường bị xơ vữa động mạch ở chi dưới, các tế bào nội mạc mạch máu bị tổn thương, chức năng kết tập của hồng cầu và tiểu cầu trong máu tăng lên, máu ở trạng thái tăng đông, thúc đẩy hình thành huyết khối, lòng mạch hẹp lại, mạch máu bị tắc nghẽn, gây thiếu máu cục bộ và thiếu oxy ở chi dưới hoặc phần giữa, thậm chí hoại tử.
Bệnh tiểu đường thai kỳ là gì? Đặc điểm của bệnh tiểu đường thai kỳ là gì? Đái tháo đường thai kỳ là bệnh tiểu đường xảy ra hoặc được phát hiện trong thời kỳ mang thai. Phụ nữ mang thai đã mắc bệnh tiểu đường trước khi mang thai không được tính vào nghiên cứu này. Tỷ lệ mắc bệnh khoảng 1%-2% ở phụ nữ mang thai. Nếu lượng đường trong nước tiểu giảm trong thời gian mang thai, thì cũng nên điều trị như bệnh tiểu đường. Đái tháo đường thai kỳ có các đặc điểm sau: 1. Không phát hiện bị đái tháo đường hoặc rối loạn dung nạp glucose trước khi mang thai. 2. Tác động của bệnh tiểu đường khi mang thai lên thai nhi chủ yếu là sảy thai tự nhiên, thai chết lưu, sinh non và tử vong chu sinh, và có nhiều trường hợp thai to khi sinh.
Bệnh tiểu đường thứ phát?
Theo các nguyên nhân và lý do lâm sàng khác nhau của bệnh tiểu đường, bệnh tiểu đường được chia thành tiểu đường nguyên phát và tiểu đường thứ phát:
Bệnh tiểu đường thứ phát có thể được chia thành:
① Đái tháo đường do tuyến tụy
②Bệnh tiểu đường nội tiết
③Bệnh tiểu đường do thuốc hoặc hóa chất
④ Bệnh tiểu đường hồng cầu thực sự trong máu
Có những loại bệnh tiểu đường nào?
Theo nguyên nhân và biểu hiện lâm sàng khác nhau, bệnh tiểu đường được chia thành bốn loại:
Bệnh tiểu đường là gì?
Đái tháo đường là một căn bệnh phức tạp với đặc điểm sinh hóa cơ bản là lượng đường trong máu cao kéo dài.
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng cung cấp insulin không đủ hoặc insulin không thể thực hiện vai trò sinh lý bình thường của nó tại các tế bào đích, gây ra rối loạn chuyển hóa đường, protein và chất béo trong cơ thể, dẫn đến bệnh tiểu đường.
Khi thời gian mắc bệnh tiểu đường tăng lên, nếu các rối loạn chuyển hóa trong cơ thể không được kiểm soát tốt có thể dẫn đến các biến chứng mãn tính ở các mô và cơ quan như mắt, thận, thần kinh, mạch máu và tim, cuối cùng dẫn đến mù lòa, hoại tử chi dưới, urê huyết, đột quỵ não hoặc nhồi máu cơ tim, thậm chí đe dọa tính mạng.
Bệnh tiểu đường là một căn bệnh phổ biến. Cùng với sự cải thiện mức sống, tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường ngày càng tăng theo từng năm. Tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường ở các nước phát triển lên tới 5%-10%, và ở nước tôi, con số này đã lên tới 3%.
Chỉ số khối cơ thể (BMI)
Chỉ số khối cơ thể (BMI): Chỉ số đo cân nặng của một người dựa trên cân nặng và chiều cao.
Công thức tính toán là: Chỉ số khối cơ thể = cân nặng (kg) / chiều cao (m) bình phương.
Giá trị bình thường: 20-24; Nếu chỉ số khối cơ thể lớn hơn hoặc bằng 27 đối với nam giới và lớn hơn hoặc bằng 25 đối với nữ giới thì được coi là béo phì.
Rối loạn dung nạp glucose (IGT)
Rối loạn dung nạp glucose (IGT): Điều này có nghĩa là mặc dù lượng đường trong máu lúc đói của một số người không đạt đến nồng độ cần thiết để chẩn đoán bệnh tiểu đường, nhưng nồng độ đường trong máu trong xét nghiệm dung nạp glucose đường uống lại nằm giữa mức bình thường và bệnh tiểu đường.
Những bệnh nhân này hiện chưa thể được chẩn đoán mắc bệnh tiểu đường, nhưng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường trong tương lai, cũng như tỷ lệ xơ vữa động mạch, điện tâm đồ bất thường và tỷ lệ tử vong cao hơn so với dân số nói chung. Chúng cũng là một phần quan trọng trong nghiên cứu phòng ngừa và điều trị bệnh tiểu đường.
Nguyên nhân gây bệnh tiểu đường
Nguyên nhân gây ra bệnh tiểu đường rất phức tạp, nhưng cuối cùng là do tình trạng thiếu hụt insulin tuyệt đối hoặc tương đối, hoặc kháng insulin. Do đó, bất kỳ vấn đề nào trong ba bước của tế bào B sản xuất insulin, hệ thống tuần hoàn máu vận chuyển insulin và tế bào đích tiếp nhận insulin và tạo ra tác dụng sinh lý đều có thể gây ra bệnh tiểu đường.
Do đột biến ở gen insulin, tế bào B tổng hợp insulin đột biến hoặc cấu trúc proinsulin do tế bào B tổng hợp thay đổi và không thể bị thủy phân bởi protease, tất cả đều có thể dẫn đến bệnh tiểu đường loại 2. Tuy nhiên, nếu tế bào B bị phá hủy do phản ứng tự miễn dịch hoặc hóa chất, số lượng tế bào giảm đáng kể và lượng insulin được tổng hợp ít hoặc không được tổng hợp, bệnh tiểu đường loại 2 sẽ xảy ra.
Sự gia tăng chất kháng insulin trong máu có thể gây ra bệnh tiểu đường. Những chất đối kháng này có thể là kháng thể thụ thể insulin. Sau khi thụ thể liên kết với chúng, nó không còn có thể liên kết với insulin nữa, do đó insulin không thể đóng vai trò sinh lý. Các chất nội tiết tố, chẳng hạn như catecholamine, cũng có thể chống lại tác dụng của insulin. Khi nồng độ cortisol trong máu cao bất thường, nó có thể khiến lượng đường trong máu tăng cao.
Sự giảm số lượng thụ thể hoặc giảm ái lực của thụ thể với insulin, cũng như khiếm khuyết của thụ thể, đều có thể gây ra tình trạng kháng insulin và tăng insulin máu bù trừ. Cuối cùng, tế bào B dần suy yếu và nồng độ insulin trong huyết tương giảm xuống. Kháng insulin đóng vai trò quan trọng trong quá trình sinh bệnh của bệnh tiểu đường loại 2. Tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường năm 1985 của Tổ chức Y tế Thế giới
Chẩn đoán bệnh tiểu đường dựa trên lượng đường trong máu và các triệu chứng lâm sàng.
Tổ chức Y tế Thế giới đã thiết lập tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường vào năm 1985.
Những người đáp ứng bất kỳ tiêu chí nào sau đây đều có thể được chẩn đoán mắc bệnh tiểu đường:
． Bệnh tiểu đường có những triệu chứng điển hình, với lượng đường trong máu cao hơn 11,1 mmol/L (200 mg/dL) tại bất kỳ thời điểm nào.
． Khi kiểm tra lượng đường trong máu lúc đói, lượng đường này cao hơn 7,8 mmol/L (140 mg/dL) gấp đôi hoặc hơn.
． Đường huyết lúc đói không vượt quá 7,8 mmol/L. Đối với những người nghi ngờ mắc bệnh tiểu đường, có thể thực hiện xét nghiệm dung nạp glucose đường uống. Nếu lượng đường trong máu vượt quá 11,1 mmol/L sau 2 giờ uống đường. Nếu không có triệu chứng của bệnh tiểu đường, phải có lượng đường trong máu khác vượt quá 11,1 mmol/l.
Các giá trị đường huyết trên là nồng độ glucose huyết tương tĩnh mạch.
Mạng lưới bệnh tiểu đường Trung Quốc
Đặc điểm chung của bệnh tiểu đường
Bệnh tiểu đường loại 1
Bệnh tiểu đường loại 1, trước đây gọi là bệnh tiểu đường phụ thuộc insulin, chiếm khoảng 10% tổng số bệnh nhân tiểu đường. Bệnh này thường xảy ra ở trẻ em và thanh thiếu niên, nhưng cũng có thể xảy ra ở bất kỳ lứa tuổi nào, thậm chí ở độ tuổi 80 đến 90. Nguyên nhân gây bệnh là do tế bào B tuyến tụy bị phá hủy bởi bệnh tự miễn qua trung gian tế bào và không có khả năng tổng hợp và tiết insulin. Nhiều loại kháng thể tự miễn có thể có trong huyết thanh khi bệnh khởi phát. Khi mắc bệnh tiểu đường loại 1, các triệu chứng của bệnh tiểu đường rõ ràng hơn và dễ xảy ra tình trạng ketosis, tức là có xu hướng ketosis. Bệnh nhân cần phải dựa vào insulin ngoại sinh để tồn tại. Khi ngừng điều trị bằng insulin, tính mạng sẽ bị đe dọa. Sau khi điều trị bằng insulin, chức năng của tế bào B tuyến tụy được cải thiện, số lượng tế bào B cũng tăng lên, các triệu chứng lâm sàng được cải thiện và lượng insulin có thể giảm xuống. Đây được gọi là “thời kỳ trăng mật” và có thể kéo dài trong vài tháng. Sau đó, khi bệnh tiến triển, vẫn cần insulin bên ngoài để kiểm soát lượng đường trong máu và hạn chế sản xuất thể ketone.
Bệnh tiểu đường loại 2
Đái tháo đường týp 2, trước đây gọi là đái tháo đường không phụ thuộc insulin, chiếm khoảng 90% tổng số bệnh nhân đái tháo đường và phần lớn độ tuổi phát hiện bệnh là sau 35 tuổi. Bệnh khởi phát chậm và tiềm ẩn, một số bệnh nhân được phát hiện trong quá trình khám sức khỏe hoặc kiểm tra các bệnh lý khác. Các tế bào đảo tụy tiết ra nhiều hơn, ít hơn hoặc lượng insulin bình thường và đỉnh tiết insulin sẽ dịch chuyển sau đó. Các khiếm khuyết ở thụ thể insulin hoặc sau thụ thể trên tế bào đích insulin đóng vai trò quan trọng trong quá trình sinh bệnh. Khoảng 60% bệnh nhân mắc bệnh tiểu đường loại 2 bị thừa cân hoặc béo phì. Ăn quá nhiều trong thời gian dài và nạp nhiều calo sẽ dẫn đến tăng cân dần dần và thậm chí là béo phì, gây ra tình trạng kháng insulin, tăng lượng đường trong máu và không có xu hướng chuyển sang trạng thái ketosis rõ ràng. Hầu hết bệnh nhân có thể ổn định lượng đường trong máu sau khi kiểm soát chế độ ăn và dùng thuốc hạ đường huyết; Tuy nhiên, một số bệnh nhân, đặc biệt là những bệnh nhân béo phì nặng, cần insulin ngoại sinh để kiểm soát lượng đường trong máu. Do đó, liệu pháp insulin ngoại sinh không thể được sử dụng làm chỉ số phân biệt giữa bệnh tiểu đường loại 1 và loại 2. Bệnh tiểu đường loại 2 có tính di truyền rõ ràng trong gia đình và không liên quan đến tần suất kháng nguyên HLA. Nó không liên quan đến phản ứng tự miễn dịch và không có kháng thể tế bào đảo tụy hoặc kháng thể tự miễn insulin trong huyết thanh.
Bệnh tiểu đường thai kỳ
Bệnh tiểu đường được phát hiện ở phụ nữ mang thai trong thời kỳ mang thai, thường là vào giữa hoặc cuối thai kỳ, được gọi là bệnh tiểu đường thai kỳ. Nếu bệnh tiểu đường tồn tại trước khi mang thai thì đó là thời kỳ mang thai của bệnh nhân tiểu đường, được gọi là thai kỳ tiểu đường. Sau tam cá nguyệt thứ hai, đặc biệt là vào giai đoạn cuối của thai kỳ, nhau thai tiết ra nhiều loại hormone chống lại insulin, chẳng hạn như lactogen nhau thai, và số lượng thụ thể insulin trên màng tế bào đích giảm đi. Bệnh tiểu đường có nhiều khả năng xảy ra ở giai đoạn cuối thai kỳ. Nếu kiểm tra lượng đường trong máu của 100 phụ nữ mang thai, sẽ phát hiện có khoảng 3 người mắc bệnh tiểu đường thai kỳ. Để phát hiện sớm bệnh tiểu đường thai kỳ, người ta thường uống 50 gam glucose vào tuần thứ 24 đến tuần thứ 28 của thai kỳ. Lượng đường trong máu được đo nửa giờ sau khi uống đường. Nếu lượng đường trong máu thấp hơn 7,8 mmol/L, thì có thể bạn bị tiểu đường thai kỳ và cần phải làm xét nghiệm dung nạp glucose 100 gam để chẩn đoán. Đối với bệnh tiểu đường thai kỳ, lượng đường trong máu cần được kiểm soát chủ động để tránh những tác động xấu của lượng đường trong máu cao đối với thai nhi. Ba tháng sau khi sinh, phân loại lâm sàng bệnh tiểu đường được thực hiện dựa trên lượng đường trong máu. 50% đến 70% bệnh tiểu đường thai kỳ sẽ biểu hiện thành bệnh tiểu đường tuýp 2 sau khi sinh, khả năng dung nạp glucose của một số bệnh nhân sẽ trở lại bình thường và chỉ một số ít bệnh nhân sẽ phát triển thành bệnh tiểu đường tuýp 1.
Mạng lưới bệnh tiểu đường Trung Quốc
Sơ đồ phân loại của Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế năm 1997
Vào tháng 7 năm 1997, Hội nghị Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (IDF) lần thứ 16 đã được tổ chức tại Helsinki, thủ đô của Phần Lan, và các khuyến nghị đã được đưa ra về chương trình phân loại bệnh đái tháo đường (chương trình phân loại năm 1997 của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ).
một. Đái tháo đường týp 1: tế bào β tuyến tụy bị phá hủy dẫn đến thiếu hụt insulin tuyệt đối.
Khởi phát cấp tính
Bắt đầu chậm
(II) Vô căn
II/. Đái tháo đường týp 2 được đặc trưng bởi tình trạng kháng insulin kèm theo thiếu hụt insulin tương đối hoặc tình trạng suy giảm tiết insulin kèm theo kháng insulin.
(B) Bất thường về mặt di truyền trong hoạt động của insulin
(III) Bệnh lý ngoại tiết tuyến tụy
(IV) Bệnh nội tiết
(V) Bệnh tiểu đường do thuốc hoặc hóa chất
6.Diazoxide
7.chất chủ vận β-adrenergic
(VI) Nhiễm trùng
(VII) Bệnh tiểu đường do miễn dịch không phổ biến
(VIII) Các hội chứng di truyền khác với bệnh tiểu đường
Mạng lưới bệnh tiểu đường Trung Quốc
Nên chọn bài tập nào cho người bị tiểu đường thai kỳ?
III/
Phụ nữ mắc bệnh tiểu đường thai kỳ nên chọn các môn thể thao nhẹ nhàng, nhịp nhàng như đi bộ, bơi chậm và Thái Cực Quyền. Họ nên khởi động trước khi tập luyện và thực hiện một số bài tập nhẹ nhàng hơn vào cuối buổi tập, sau đó kết thúc dần dần. Họ không được tham gia các hoạt động thể dục gắng sức như chạy, chơi bóng, chống đẩy, trượt tuyết, v.v.
Mạng lưới bệnh tiểu đường Trung Quốc
Bệnh tiểu đường là bệnh gì và tỷ lệ mắc bệnh ở quốc gia tôi như thế nào?
Bệnh tiểu đường là một nhóm bệnh nội tiết chuyển hóa phổ biến, được chia thành loại nguyên phát và loại thứ phát.
Bệnh nguyên phát chiếm phần lớn và có thể di truyền. Cơ chế bệnh sinh cơ bản của bệnh là tình trạng thiếu hụt tuyệt đối hoặc tương đối của tiết insulin, gây ra các rối loạn chuyển hóa đường, protein, chất béo, nước và chất điện giải, và thường dẫn đến mất cân bằng axit-bazơ trong những trường hợp nghiêm trọng.
Bệnh này đặc trưng bởi tình trạng tăng đường huyết, glucose niệu, rối loạn dung nạp glucose và xét nghiệm giải phóng insulin bất thường. Về mặt lâm sàng, bệnh không có triệu chứng ở giai đoạn đầu, các triệu chứng như uống nhiều nước, ăn nhiều, tiểu nhiều, khát nước, đói, sụt cân, mệt mỏi, suy nhược chỉ xuất hiện ở giai đoạn có triệu chứng. Bệnh nhân mắc bệnh lâu năm thường mắc các bệnh về tim mạch, thận, mắt và thần kinh. Trong những trường hợp nghiêm trọng, bệnh có thể gây nhiễm toan ceton, hôn mê tăng thẩm thấu, nhiễm toan lactic, gây nguy hiểm đến tính mạng, thường dễ dẫn đến các biến chứng như nhiễm trùng mủ, nhiễm trùng đường tiết niệu, ngứa da, ngứa âm hộ và lao phổi.
Insulin và kháng sinh là những loại thuốc hiệu quả để kiểm soát tình trạng ketosis và nhiễm trùng. Hiện nay, tỷ lệ tử vong do căn bệnh này đang giảm dần theo từng năm và hơn 70% bệnh nhân tử vong do biến chứng tim mạch. Tuy nhiên, nếu được ngăn ngừa sớm và kiểm soát tốt bệnh, tuổi thọ của bệnh nhân có thể được kéo dài đáng kể và lực lượng lao động có thể được phục hồi gần với mức của người bình thường.
Loại thứ phát còn được gọi là bệnh tiểu đường có triệu chứng, là loại thứ phát sau các bệnh nội tiết đối kháng với insulin hoặc sau khi cắt bỏ tuyến tụy và ít phổ biến hơn trong thực hành lâm sàng.
Bệnh này thường gặp ở người trung niên và người cao tuổi. Tỷ lệ mắc bệnh tăng theo tuổi, tăng đáng kể sau tuổi 45 và đạt đỉnh ở tuổi 60. Theo khảo sát, tỷ lệ mắc bệnh này ở nước tôi tương đối thấp, nhưng tổng số bệnh nhân lại đứng đầu thế giới, gần bằng Hoa Kỳ; về mặt giới tính, tỉ lệ nam nữ là ngang nhau; về nghề nghiệp, tỷ lệ mắc bệnh cao hơn ở nhóm cán bộ, trí thức, công nhân nghỉ hưu và nội trợ, thấp nhất ở nhóm nông dân; tỷ lệ mắc bệnh cao hơn ở những người lao động trí óc so với những người lao động chân tay, và cao hơn ở thành thị so với nông thôn; tỷ lệ người béo phì cao gấp ba lần so với người có cân nặng bình thường; Xét về dân tộc, dân tộc Hồi chiếm tỷ lệ cao nhất, tiếp theo là dân tộc Hán. Phần lớn bệnh tiểu đường ở nước tôi là loại II.
Bệnh tiểu đường có thể gây tiêu chảy không?
Bệnh nhân tiểu đường có thể đi tiêu nhiều hơn bình thường do ăn nhiều thức ăn hơn, nhưng trong quá trình phát triển bệnh tiểu đường, các dây thần kinh thực vật thường bị ảnh hưởng rộng rãi ở giai đoạn đầu và nhiều bệnh nhân có thể gặp các triệu chứng của bệnh lý thần kinh thực vật như tiểu không tự chủ, khó tiểu và đại tiện, buồn nôn, hạ huyết áp tư thế và bất lực. Nếu các dây thần kinh tự chủ của đường tiêu hóa bị ảnh hưởng, các triệu chứng đường tiêu hóa có thể xảy ra và tiêu chảy là biểu hiện phổ biến nhất của bệnh lý ruột do tiểu đường.
Tiêu chảy do tiểu đường thường xảy ra đột ngột. Thời gian kéo dài từ vài giờ đến vài tuần và đôi khi tự khỏi. Giữa hai lần tiêu chảy, phân của bệnh nhân có thể bình thường hoặc bị táo bón. Đôi khi biểu hiện là tiêu chảy dai dẳng, đi ngoài từ 2 đến 3 lần, 5 đến 6 lần một ngày, phân loãng và giống như bột nhão, và đôi khi là tiêu chảy có mỡ. Một số người suy đoán rằng nguyên nhân là do sự thoái hóa và tổn thương của các dây thần kinh thực vật nội tạng, dẫn đến nhu động ruột bất thường, vi khuẩn đường ruột sinh sản bất thường, tiêu hóa và hấp thu kém. Có báo cáo cho rằng chế độ ăn không chứa gluten có thể làm giảm bệnh tiêu chảy. Một số người cũng tin rằng loại tiêu chảy này là do sự liên quan của các dây thần kinh túi mật, khiến túi mật tiết ra một lượng lớn muối mật một cách bất thường. Sau khi axit mật đi vào đại tràng, nó sẽ kích thích tiết nước và chất điện giải, gây tiêu chảy do mật. Thuốc cholestyramine đường uống dường như có hiệu quả.
Tóm lại, khi bị tiêu chảy, ngoài việc xem xét các bệnh nhiễm trùng đường ruột do virus, vi khuẩn, ký sinh trùng gây ra, chỉ có thể chẩn đoán bệnh sau khi loại trừ các nguyên nhân tiêu chảy do thuốc, viêm tụy và suy tuyến tụy ngoại tiết.
Bệnh tiểu đường là gì?
Đái tháo đường là một căn bệnh phức tạp có nhiều nguyên nhân. Đây là hội chứng rối loạn chuyển hóa glucose, protein và lipid do thiếu hụt insulin hoặc tăng các hormone đối kháng với insulin trong cơ thể, hoặc insulin không có khả năng phát huy tác dụng sinh lý bình thường của nó tại các tế bào đích. Bệnh này đặc trưng bởi nồng độ glucose trong máu lưu thông cao bất thường, khi lượng đường trong nước tiểu và lượng đường trong máu quá cao, các triệu chứng điển hình của “ba nhiều hơn, một ít hơn” có thể xuất hiện, cụ thể là uống nhiều hơn, đi tiểu nhiều hơn, ăn nhiều hơn và sụt cân, kèm theo tình trạng mệt mỏi và suy nhược. Trong những trường hợp nghiêm trọng, có thể xảy ra tình trạng nhiễm toan ceton và hôn mê đái tháo đường tăng thẩm thấu, và có khả năng xảy ra nhiều bệnh nhiễm trùng. Khi bệnh tiến triển, các rối loạn chuyển hóa có thể dẫn đến các tổn thương tiến triển mãn tính ở các mô và cơ quan như mắt, thận, dây thần kinh, mạch máu và tim. Nếu không được điều trị kịp thời và phù hợp, bệnh tim, bệnh mạch máu não, suy thận, mù lòa, hoại tử chi dưới… có thể xảy ra, trở thành nguyên nhân chính gây tử vong và tàn tật.
Trong các tài liệu y học cổ đại, y học cổ truyền Trung Quốc có ghi chép chi tiết nhất về bệnh tiểu đường. Trong lịch sử nghiên cứu bệnh tiểu đường trên thế giới, y học cổ truyền là ngành đầu tiên ghi chép chi tiết các triệu chứng và biến chứng của bệnh tiểu đường; người đầu tiên đề xuất rằng dinh dưỡng giàu chất béo và béo phì có liên quan chặt chẽ đến sự khởi phát của bệnh tiểu đường; và là người đầu tiên phát hiện hiện tượng nước tiểu ngọt ở bệnh nhân tiểu đường. Về phương pháp điều trị, không chỉ là người đầu tiên đề xuất liệu pháp ăn kiêng và vật lý trị liệu cho bệnh tiểu đường, mà qua hàng ngàn năm thực hành y học, đã dần hình thành liệu pháp dùng thuốc, liệu pháp châm cứu, liệu pháp khí công, liệu pháp xoa bóp, liệu pháp tâm lý, v.v. mang đậm nét Trung Hoa độc đáo và nội dung vô cùng phong phú. Việc sắp xếp có hệ thống những di sản lịch sử có giá trị này chắc chắn sẽ có ý nghĩa thực tiễn và giá trị lâm sàng cực kỳ quan trọng đối với việc nghiên cứu và phòng ngừa bệnh tiểu đường ngày nay.
Tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường ở các quốc gia khác nhau trên thế giới như thế nào?
Dù ở các nước phát triển hay đang phát triển, tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường đều tăng lên theo từng năm. Do sự khác biệt về độ tuổi, phương pháp khảo sát, tiêu chuẩn chẩn đoán, chủng tộc, thói quen lối sống và điều kiện dinh dưỡng của nhóm dân số được khảo sát nên có sự khác biệt đáng kể về tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường giữa các quốc gia. Tỷ lệ mắc bệnh đái tháo đường phụ thuộc insulin (IDDM) ở các quốc gia trên thế giới là 0,07‰ đến 3,4‰. Ở Nhật Bản, Trung Quốc và Cuba, tỷ lệ mắc IDD M thấp, lần lượt là 0,07‰, 0,09‰ và 0,14‰. Tỷ lệ mắc bệnh ở Thụy Điển và Phần Lan lần lượt là 1,48‰ và 1,90‰. Tỷ lệ mắc IDDM ở Anh là cao nhất, ở mức 3,4‰. Tỷ lệ mắc bệnh đái tháo đường không phụ thuộc insulin (NIDDM) là khoảng 5% đến 7% ở Hoa Kỳ, Thụy Điển, Nhật Bản, Chile, Argentina và các quốc gia khác, khoảng 2% đến 5% ở Tây Âu, Đông Âu, Liên Xô, Canada, Úc và các quốc gia khác, và khoảng 1% đến 4% ở Ấn Độ, Philippines và các quốc gia khác. Có sự khác biệt giữa các chủng tộc và tỷ lệ mắc bệnh ở thành phố cao hơn ở nông thôn. Người ta ước tính rằng có khoảng 120 triệu người mắc bệnh tiểu đường trên thế giới, khoảng 16 triệu người ở Hoa Kỳ và khoảng 30 triệu người ở Trung Quốc. Theo số liệu mới nhất của WHO, số lượng bệnh nhân tiểu đường ở Trung Quốc sẽ tăng gấp bốn lần vào năm 2010 và số lượng bệnh nhân tiểu đường ở Châu Á và Châu Phi sẽ tăng gấp ba lần. Sẽ có 240 triệu người mắc bệnh tiểu đường trên thế giới, do đó việc phòng ngừa và điều trị bệnh tiểu đường đã trở thành nhiệm vụ cấp bách không thể trì hoãn.
Tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường ở quốc gia tôi là bao nhiêu?
Năm 1978, mười bệnh viện ở Thượng Hải đã cùng nhau thành lập Nhóm hợp tác bệnh tiểu đường Thượng Hải, tiến hành khảo sát bệnh tiểu đường trên 100.000 người ở Thượng Hải, với tỷ lệ mắc bệnh là 10,12‰; Năm 1980, một cuộc điều tra bệnh tiểu đường đã được tiến hành trên 300.000 người ở 13 tỉnh và Bắc Kinh, với tỷ lệ mắc bệnh là 6,09‰; Năm 1986, Bệnh viện Hữu nghị Trung – Nhật và Bệnh viện Đa khoa số 1 Đại Khánh đã tiến hành khảo sát bệnh tiểu đường trên 95.210 người dân khu vực Đại Khánh, tỷ lệ phát hiện bệnh tiểu đường là 7,77‰. Khi mức sống của người dân tiếp tục được cải thiện và tuổi thọ trung bình tăng lên, tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường cũng gia tăng. Một cuộc khảo sát về bệnh tiểu đường năm 1993 trên 200.000 người ở đất nước tôi cho thấy tỷ lệ mắc bệnh là 2,5%. Đất nước tôi có dân số 1,2 tỷ người và ước tính tổng số người mắc bệnh tiểu đường ở đất nước tôi là khoảng 30 triệu. Nghiêm trọng hơn là các biến chứng mạch máu do bệnh tiểu đường gây ra do tổn thương vi mạch và mạch máu lớn đã trở thành nguyên nhân chính gây tử vong và tàn tật ở bệnh nhân tiểu đường.
Bệnh tiểu đường có những nguy hiểm gì?
Tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường trên thế giới đang tăng lên theo từng năm. Ở các nước phát triển, bệnh này được xếp vào căn bệnh lớn thứ ba sau bệnh tim mạch và khối u. Hiện nay, mối đe dọa lớn nhất đối với sức khỏe con người do bệnh tiểu đường gây ra là các biến chứng mãn tính khác nhau phát sinh từ xơ vữa động mạch và bệnh mạch máu nhỏ, chẳng hạn như bệnh tim do tiểu đường, hoại tử mỏm vai do tiểu đường, bệnh mạch máu não do tiểu đường, bệnh thận do tiểu đường, bệnh võng mạc do tiểu đường và bệnh thần kinh do tiểu đường. Số người bị mù do bệnh tiểu đường cao hơn so với dân số nói chung từ 10 đến 25 lần. Hiện nay, bệnh võng mạc tiểu đường đã trở thành một trong bốn nguyên nhân chính gây mù lòa. Số người mắc bệnh hoại thư và cắt cụt chi do tiểu đường cao gấp 20 lần so với dân số nói chung. Tỷ lệ mắc và tử vong do bệnh tim mạch ở bệnh nhân tiểu đường cao gấp 2 đến 3 lần so với người không mắc bệnh tiểu đường. Bệnh tiểu đường gây suy thận nhiều hơn bệnh thận gấp 17 lần. Tóm lại, bệnh tiểu đường và các biến chứng mãn tính của nó cực kỳ có hại cho sức khỏe con người và đã thu hút sự chú ý lớn từ cộng đồng y tế trên toàn thế giới.
Nguyên nhân chính gây tử vong do bệnh tiểu đường là gì?
Trước khi sử dụng insulin và kháng sinh, nhiễm trùng và nhiễm toan ceton do đái tháo đường là nguyên nhân chính gây tử vong do bệnh tiểu đường. Đã hơn 70 năm trôi qua kể từ khi insulin lần đầu tiên được sử dụng trong thực hành lâm sàng vào năm 1921. Số ca tử vong do hôn mê và nhiễm trùng do bệnh tiểu đường đã giảm đáng kể và tuổi thọ của bệnh nhân tiểu đường đã được kéo dài đáng kể. Đồng thời, các biến chứng mãn tính phát sinh từ xơ vữa động mạch và bệnh mạch máu nhỏ ở bệnh nhân đái tháo đường đã trở thành những yếu tố chính ảnh hưởng đến tiên lượng bệnh đái tháo đường. Do đó, số lượng bệnh nhân bị tàn tật hoặc tử vong do biến chứng mãn tính của bệnh tiểu đường đang dần tăng lên. Trong số đó, bệnh tim do tiểu đường (chủ yếu là bệnh tim thiếu máu cục bộ), bệnh mạch máu não và bệnh thận là những nguyên nhân chính gây tử vong ở bệnh nhân tiểu đường. Theo số liệu thống kê của Phòng khám Joslin tại Hoa Kỳ (1966-1968), tử vong do bệnh tim chiếm 54,6%, tử vong do bệnh mạch máu não chiếm 10,0%, tử vong do bệnh thận chiếm 8% và tử vong bao gồm cả tổn thương mạch máu khác chiếm tổng cộng 74,2%. Tại Nhật Bản, theo khảo sát của Sakamoto về 9.737 ca tử vong do bệnh tiểu đường từ năm 1971 đến năm 1980, 16,4% số ca tử vong là do rối loạn mạch máu não, 12,8% do bệnh thận do tiểu đường, 12,3% do bệnh tim thiếu máu cục bộ và 41,5% do tổn thương mạch máu. Mặc dù không có số liệu thống kê quốc gia về nguyên nhân tử vong do bệnh tiểu đường ở nước tôi, nhưng theo số liệu thống kê về 174 ca tử vong do bệnh tiểu đường của Bệnh viện Đại học Y khoa Liên hợp Bắc Kinh từ năm 1958 đến năm 1977, có 40 ca tử vong do bệnh tim mạch, chiếm 23%, 17 ca tử vong do suy thận, chiếm 9,8% và 41 ca tử vong do bệnh mạch máu não, chiếm 23,6%.
Có những phương pháp điều trị bệnh tiểu đường nào và làm thế nào để lựa chọn phác đồ điều trị?
Điều trị bệnh tiểu đường là một phương pháp điều trị toàn diện. Các phương pháp điều trị bệnh tiểu đường hiện nay chủ yếu là: ① Giáo dục về bệnh tiểu đường; ② Liệu pháp ăn kiêng; ③ Liệu pháp tập thể dục; ④ Điều trị bằng thuốc (bao gồm thuốc hạ đường huyết dạng uống, insulin, thuốc Đông y); ⑤ Theo dõi lượng đường trong máu. Do tình trạng bệnh, môi trường sống và độ tuổi của mỗi bệnh nhân tiểu đường khác nhau nên phác đồ điều trị cũng khác nhau. Tuy nhiên, bất kể loại bệnh tiểu đường nào, bất kể tình trạng bệnh nghiêm trọng đến mức nào thì cũng cần phải điều trị bằng chế độ ăn uống.
Bệnh tiểu đường phụ thuộc insulin nên được điều trị chủ yếu bằng insulin, kết hợp với liệu pháp ăn kiêng và điều chỉnh tâm lý. Bệnh viện Nhi Bắc Kinh áp dụng hình thức trại hè dành cho trẻ em mắc bệnh tiểu đường, đã đạt được hiệu quả tốt trong điều trị bệnh tiểu đường ở trẻ em và nhận được sự quan tâm trong và ngoài nước. Bệnh nhân bị tiểu đường nhẹ không phụ thuộc insulin nên tập trung vào liệu pháp ăn kiêng và tập thể dục (bệnh nhân bị biến chứng nghiêm trọng nên hạn chế hoạt động). Đặc biệt đối với những người béo phì không phụ thuộc insulin, liệu pháp tập thể dục và liệu pháp ăn kiêng nên là trọng tâm chính. Tập thể dục phù hợp có thể nâng cao thể lực của bệnh nhân tiểu đường, loại bỏ căng thẳng ở vỏ não, tăng độ nhạy cảm của tế bào đích với insulin, giảm liều lượng insulin và thuốc hạ đường huyết dạng uống, có tác dụng giảm cân, hạ đường huyết và lipid máu, có tác dụng nhất định trong việc ngăn ngừa hoặc làm chậm các biến chứng khác nhau. Đối với bệnh tiểu đường không phụ thuộc insulin, nếu việc kiểm soát lượng đường trong máu không đạt yêu cầu bằng liệu pháp ăn kiêng và liệu pháp tập thể dục, có thể bổ sung thêm thuốc hạ đường huyết dạng uống, thuốc đông y hoặc châm cứu. Nếu lượng đường trong máu vẫn không được kiểm soát tốt bằng thuốc hạ đường huyết dạng uống, có thể sử dụng phương pháp điều trị bằng insulin thay thế hoặc có thể sử dụng kết hợp insulin và thuốc hạ đường huyết dạng uống. Bệnh tiểu đường thai kỳ nên được điều trị bằng insulin kết hợp với chế độ ăn kiêng. Đối với bệnh tiểu đường ở người cao tuổi, cần áp dụng phương pháp điều trị toàn diện, bao gồm liệu pháp ăn kiêng, liệu pháp tập thể dục, thuốc hạ đường huyết dạng uống (nên chọn nhóm sulfonylurea thế hệ 2) hoặc liệu pháp thảo dược và khí công của Trung Quốc. Các tổn thương mãn tính của bệnh tiểu đường nên được điều trị bằng sự kết hợp giữa y học Trung Quốc và Tây y. Trong thực hành lâm sàng, nhiều bệnh nhân chỉ điều trị bằng Tây y, việc kiểm soát lượng đường trong máu không lý tưởng, các triệu chứng lâm sàng của bệnh tiểu đường và các biến chứng không thể cải thiện. Nếu kết hợp với phương pháp điều trị của Đông y, lượng đường trong máu có thể được kiểm soát ổn định, các triệu chứng lâm sàng của bệnh tiểu đường và các biến chứng có thể được cải thiện đáng kể.
Bệnh tiểu đường có thể chữa khỏi không?
Vì nguyên nhân gây bệnh tiểu đường nguyên phát vẫn chưa được làm sáng tỏ hoàn toàn nên vẫn chưa có cách chữa khỏi bệnh tiểu đường. Liệu pháp ăn kiêng, liệu pháp tập thể dục, thuốc hạ đường huyết dạng uống, insulin và các phương pháp điều trị y khoa truyền thống chỉ có thể kiểm soát bệnh hiệu quả, nhưng hiện tại không thể chữa khỏi bệnh tiểu đường. Vì vậy, những loại thuốc được gọi là thuốc chữa bách bệnh có thể chữa khỏi bệnh tiểu đường đều không đáng tin cậy. Ngay cả khi một số bệnh nhân được điều trị thích hợp, các triệu chứng lâm sàng của họ biến mất, lượng đường trong máu và đường trong nước tiểu trở lại bình thường và họ có thể làm việc và lao động như người bình thường, nhưng nếu họ làm xét nghiệm dung nạp glucose, kết quả vẫn sẽ bất thường và cho thấy đường cong tiểu đường. Nếu bạn không chú ý đến việc điều trị, kiểm soát chế độ ăn uống hoặc không điều trị theo yêu cầu của bác sĩ tại thời điểm này, lượng đường trong máu và đường trong nước tiểu có thể cao. Vì vậy, có thể nói rằng bệnh tiểu đường là căn bệnh phải điều trị suốt đời, đòi hỏi thời gian dài. Ngay cả khi tình trạng bệnh được kiểm soát tốt, bạn vẫn phải tuân thủ chế độ ăn kiêng và đến bệnh viện để kiểm tra sức khỏe định kỳ.
Bệnh nhân tiểu đường không nên lo lắng, bi quan hay thất vọng vì bệnh tiểu đường hiện nay vẫn chưa thể chữa khỏi. Chúng ta nên xây dựng sự tự tin và quyết tâm để vượt qua căn bệnh này và có hiểu biết đúng đắn về bệnh tiểu đường, vì bản thân bệnh tiểu đường không hề tệ, cũng không phải là căn bệnh không thể chữa khỏi. Điều khủng khiếp nhất là những biến chứng đe dọa tính mạng. Do đó, người bệnh tiểu đường chỉ cần tuân thủ điều trị lâu dài, phối hợp chặt chẽ với bác sĩ, kiểm soát bệnh tiểu đường ổn định và lâu dài thì có thể ngăn ngừa hoặc làm chậm quá trình xuất hiện và phát triển các biến chứng tiểu đường.
Tuổi thọ có bị rút ngắn sau khi mắc bệnh tiểu đường không?
Tiên lượng và tuổi thọ của bệnh nhân tiểu đường được xác định bởi hiệu quả kiểm soát bệnh tiểu đường và mức độ nghiêm trọng của biến chứng.
Bệnh tiểu đường nếu không được điều trị nghiêm túc, không kiểm soát tốt trong thời gian dài sẽ làm tăng biến chứng, người bệnh sẽ mất khả năng lao động, sức lao động, tuổi thọ bị rút ngắn. Ngược lại, nếu bệnh tiểu đường được điều trị nghiêm túc và lâu dài để giữ lượng đường trong máu ổn định thì có thể trì hoãn sự khởi phát của các biến chứng, bệnh nhân tiểu đường có thể tham gia công việc và các hoạt động xã hội khác như người bình thường, và có thể tận hưởng tuổi thọ như người bình thường. Hiện nay, đất nước tôi không chỉ có khả năng sản xuất hàng loạt insulin (bao gồm cả insulin có độ tinh khiết cao) và nhiều loại thuốc hạ đường huyết, là loại thuốc chính để điều trị bệnh tiểu đường, mà còn có nền y học cổ truyền có lịch sử lâu đời. Tôi tin rằng trong tương lai gần, với sự phát triển mạnh mẽ của ngành dược phẩm, chúng ta có thể tìm ra và phát triển nhiều loại thuốc mới trong y học cổ truyền có tác dụng hạ đường huyết, lipid máu, phòng ngừa và điều trị biến chứng tiểu đường. Tất cả những điều này tạo ra điều kiện thuận lợi cho bệnh nhân tiểu đường có thể sống lâu hơn. Chỉ cần bệnh nhân tiểu đường tuân thủ chế độ điều trị hợp lý, lâu dài và kiểm soát tốt bệnh thì có thể sống lâu như người bình thường.
Bệnh tiểu đường có di truyền không?
Sau nhiều thập kỷ nghiên cứu, người ta thường đồng ý rằng bệnh tiểu đường là một căn bệnh phức tạp có nhiều nguyên nhân. Do tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường ở người thân của bệnh nhân tiểu đường cao hơn so với người thân của bệnh nhân không bị tiểu đường, điều này cho thấy bệnh tiểu đường có xu hướng di truyền. Pyke ở Anh đã quan sát bệnh tiểu đường ở cặp song sinh cùng trứng trong hơn 20 năm. Năm 1982, ông đã tóm tắt quá trình điều tra và phân tích bệnh tiểu đường ở 200 cặp song sinh cùng trứng. Trong đó, tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường ở cặp song sinh cùng trứng (tức là cả hai cặp song sinh đều mắc bệnh tiểu đường vào các thời điểm khác nhau sau khi sinh) là 90,6% đối với bệnh tiểu đường không phụ thuộc insulin và 54,4% đối với bệnh tiểu đường phụ thuộc insulin, cho thấy xu hướng di truyền của bệnh tiểu đường không phụ thuộc insulin có ý nghĩa hơn so với bệnh tiểu đường phụ thuộc insulin. Bệnh tiểu đường có tính di truyền. Nếu cả cha và mẹ đều mắc bệnh tiểu đường, con của họ có thể không mắc bệnh này.
IV/
100% dân số mắc bệnh tiểu đường nhưng chỉ có 5% mắc bệnh tiểu đường. Nếu chỉ có một trong hai cha mẹ mắc bệnh tiểu đường, thế hệ tiếp theo sẽ ít có nguy cơ mắc bệnh tiểu đường hơn và bệnh này thường được di truyền từ thế hệ trước.
Nghiên cứu cho thấy bệnh tiểu đường không phải do di truyền một gen đơn lẻ mà là đột biến đa gen. Hơn nữa, tính di truyền của bệnh tiểu đường không phải là bản thân căn bệnh mà là khả năng mắc bệnh tiểu đường. Bệnh tiểu đường phải có sự hiện diện của một số yếu tố môi trường nhất định.
Bệnh nhân tiểu đường có thể kết hôn không?
Dù mắc loại bệnh tiểu đường nào, chỉ cần kiểm soát tốt tình trạng bệnh thông qua phương pháp điều trị hợp lý thì bệnh nhân tiểu đường vẫn có thể kết hôn. Vì bệnh tiểu đường có tính di truyền nên nếu cả nam giới và nữ giới mắc bệnh tiểu đường thì con cái của họ sẽ có nhiều khả năng mắc bệnh tiểu đường hơn. Vì vậy, khi lựa chọn bạn đời, bệnh nhân tiểu đường tốt nhất nên kết hôn với người không mắc bệnh tiểu đường.
Sau khi kết hôn, vợ hoặc chồng của bệnh nhân tiểu đường cần có sự hiểu biết đúng đắn về bệnh tiểu đường và nắm vững một số kiến thức về bệnh tiểu đường. Trong cuộc sống, bạn nên hiểu và quan tâm đến họ, giúp họ thiết lập chế độ ăn uống và sinh hoạt đúng đắn, điều độ, động viên họ tham gia điều trị, giúp họ xây dựng niềm tin vượt qua bệnh tật. Chỉ cần bệnh nhân tiểu đường chú ý điều trị bệnh tiểu đường sau khi kết hôn và kiểm soát bệnh tốt thì cuộc sống gia đình sẽ hạnh phúc.
Bệnh nhân tiểu đường có thể mang thai và sinh con không?
Ngày nay, việc phụ nữ mắc bệnh tiểu đường vẫn có thể mang thai và sinh con không còn là chuyện hiếm gặp. Chỉ cần bệnh tiểu đường có thể được kiểm soát tốt sau khi kết hôn và không có biến chứng nghiêm trọng nào về tim, não, thận, mắt hoặc các bệnh khác thì họ có thể mang thai. Không cần phải chấm dứt thai kỳ hoặc triệt sản chỉ vì bạn bị tiểu đường. Tuy nhiên, phụ nữ mang thai bị tiểu đường có nhiều khả năng bị dị tật thai nhi, sinh non, tử vong chu sinh và tiền sản giật hơn so với phụ nữ mang thai không bị tiểu đường. Vì vậy, để phòng ngừa những biến chứng thai kỳ nêu trên, phụ nữ tiểu đường nên kiểm soát chặt chẽ bệnh tiểu đường trước khi mang thai và đưa lượng đường trong máu về mức bình thường. Nếu đã xác nhận có thai, chế độ ăn uống và liều lượng insulin cần được điều chỉnh, phối hợp chặt chẽ với bác sĩ sản phụ khoa và bác sĩ nội khoa để đưa lượng đường trong máu xuống mức bình thường. Cần phải tiến hành kiểm tra thường xuyên và chi tiết chức năng tim, thận, huyết áp, thay đổi đáy mắt, nhịp tim thai nhi, sự phát triển và hoạt động của thai nhi. Bác sĩ sản khoa sẽ quyết định thời điểm chấm dứt thai kỳ. Trong quá trình sinh nở, phụ nữ nên nhập viện sớm hơn những người khỏe mạnh để đảm bảo họ có thể trải qua toàn bộ quá trình mang thai và sinh nở một cách an toàn.
Tại sao bệnh nhân tiểu đường có lượng đường trong máu cao?
Cơ chế gây tăng đường huyết ở bệnh nhân tiểu đường chủ yếu là do tiết insulin và hoạt động không đủ, dẫn đến giảm sử dụng glucose và tăng sản xuất glycogen.
(1) Giảm sử dụng glucose ở gan, cơ và mô mỡ
① Lượng glucose đi vào tế bào giảm, quá trình phosphoryl hóa oxy hóa yếu đi. Ngoài gan, não và tế bào hồng cầu, glucose cần insulin để thúc đẩy quá trình vận chuyển chất mang khi đi vào màng tế bào mỡ và cơ. Khi thụ thể insulin không nhạy cảm hoặc tiết không đủ, lượng glucose đi vào tế bào sẽ giảm. Glucose đi vào tế bào sẽ tiêu thụ ATP để tạo ra glucose 6-phosphate dưới sự xúc tác của hexokinase trong tế bào chất. Trong tế bào gan, insulin có thể kích thích tổng hợp glucose kinase. Ở bệnh tiểu đường, do thiếu hụt insulin tương đối hoặc tuyệt đối, hoạt động của enzym này bị giảm, quá trình phosphoryl hóa bị suy yếu, quá trình oxy hóa và sử dụng glucose bị giảm.
②Giảm tổng hợp glycogen. Glucose 6-phosphate nội bào được chuyển thành glucose 1-phosphate dưới sự xúc tác của glucose phosphomutase, kết hợp với uridine triphosphate tạo thành glucose diphosphate và phospho vô cơ, sau đó được tổng hợp thành glycogen dưới sự xúc tác của glycogen synthase. Insulin làm tăng tác dụng xúc tác của glycogen synthase. Ở bệnh đái tháo đường, do thiếu hụt insulin tương đối hoặc tuyệt đối nên tác dụng xúc tác của enzym bị giảm, quá trình tổng hợp glycogen ở gan và glycogen ở cơ từ glucose bị giảm, lượng đường trong máu tăng cao.
③Sự phân giải đường yếu đi. Trong quá trình đường phân, phosphofructokinase xúc tác quá trình chuyển đổi fructose 6-phosphate thành fructose 1,6-diphosphate, và pyruvate kinase xúc tác quá trình chuyển đổi phosphoenolpyruvate thành enolpyruvate. Hai loại enzyme giới hạn tốc độ chính nêu trên đều bị ATP ức chế. Khi cơ nghỉ ngơi, hàm lượng ATP tăng lên, hai loại enzyme này bị ức chế và quá trình đường phân diễn ra chậm lại; Khi cơ co lại, hàm lượng ATP giảm, sự ức chế được loại bỏ và quá trình đường phân được tăng cường. Insulin có thể thúc đẩy quá trình tổng hợp phosphofructokinase và gây ra quá trình tổng hợp L-pyruvate kinase ở gan. Khi insulin không đủ, quá trình tổng hợp hai loại enzyme này sẽ giảm và quá trình đường phân yếu đi. Ý nghĩa sinh lý của quá trình đường phân là ngoài việc thúc đẩy quá trình chuyển hóa đường trong điều kiện kỵ khí để tạo ra một lượng nhỏ ATP, nó còn có thể tạo ra các chất chuyển hóa trung gian quan trọng là dihydroxyacetone phosphate và 2,3-diphosphoglycerate. Dihydroxyacetone phosphate là nguyên liệu quan trọng để tổng hợp triglyceride, trong khi 2,3-bisphosphoglycerate rất quan trọng đối với mức độ phân ly oxy của hemoglobin, chức năng sinh lý của ba loại tế bào máu và tính dẻo của màng tế bào. Nếu quá trình đường phân bị suy yếu do hoạt động sinh học và tác dụng của insulin không đủ, quá trình sản xuất ATP dihydroxyacetone phosphate và 2,3-bisphosphoglycerate sẽ giảm, năng lượng của cơ thể giảm, quá trình tổng hợp chất béo giảm và thậm chí có thể xảy ra tình trạng thiếu oxy ở mô.
④Con đường pentose phosphate bị suy yếu. Trong con đường pentose phosphate, 6-phosphate glucose dehydrogenase và 6-phosphate glucose dehydrogenase thúc đẩy quá trình khử hydro của chất nền tương ứng để tạo ra coenzyme II khử (NADPH). Enzym này là chất cung cấp hydro chính và đóng vai trò quan trọng trong quá trình tổng hợp axit béo, cholesterol và hormone steroid, và được điều chỉnh bởi insulin. Khi thiếu insulin, hoạt động của men 6-phosphate glucose dehydrogenase và chuyển hóa pentose phosphate bị suy yếu, sản xuất NADPH giảm, ảnh hưởng đến quá trình tổng hợp chất béo và cholesterol. Tuy nhiên, ở những bệnh nhân bị NIDDM nhẹ, khi tiết insulin tăng tương đối, quá trình tổng hợp chất béo có thể tăng lên.
⑤Chu trình axit tricarboxylic bị suy yếu. Chu trình Krebs là con đường mà acetyl-CoA bị oxy hóa thành CO2 và H2O. Acetyl Coenzyme A là điểm gặp gỡ nơi các chất chuyển hóa trung gian của đường, chất béo và protein đi vào chu trình axit tricarboxylic. Sau khi glucose được lên men để tạo thành pyruvate, trước tiên nó phải đi vào ty thể và được xúc tác bởi pyruvate dehydrogenase để tạo thành acetyl coenzyme A. Pyruvate cũng được cacboxyl hóa trong ty thể để tạo thành oxaloacetate. Acetyl CoA và oxaloacetate tạo thành citrate dưới sự xúc tác của citrate synthase, do đó bắt đầu chu trình axit tricarboxylic. Insulin làm tăng hoạt động của pyruvate dehydrogenase và thúc đẩy citrate synthase. Khi hoạt tính sinh học và tác dụng của insulin không đủ, chức năng của pyruvate dehydrogenase và citrate synthase bị suy yếu, quá trình oxy hóa chu trình axit tricarboxylic bị suy yếu, đây là một trong những cơ sở sinh hóa bệnh lý của tình trạng thiếu năng lượng như mệt mỏi và sụt cân ở bệnh nhân tiểu đường.
(2) Tăng sản lượng glycogen
① Quá trình tân tạo glucose được tăng cường. Quá trình chuyển hóa các chất không phải đường thành glucose và glycogen được gọi là tân tạo glucose. Nó chủ yếu được hình thành bởi phản ứng ngược của quá trình đường phân các axit amin tạo thành đường, pyruvat, axit lactic, glycerol, v.v. và trong điều kiện sinh lý, nó chủ yếu xảy ra ở gan. Tình trạng này cũng có thể xảy ra ở thận khi bị đói và nhiễm toan. Trong số các axit amin tạo đường, alanine, serine, threonine và glycine có hoạt tính mạnh nhất trong việc tham gia vào quá trình tân tạo glucose. Trong quá trình đường phân, hầu hết các phản ứng đều có thể đảo ngược, nhưng có ba phản ứng được xúc tác bởi hexokinase, phosphofructokinase và pyketokinase khó có thể đảo ngược. Do đó, pyruvate trước tiên phải được cacboxyl hóa thành oxaloacetate, sau đó được xúc tác bởi phosphoenolpyruvate carboxykinase để tạo ra phosphoenolpyruvate, và sau đó được tác động bởi fructose 1,6-bisphosphatase và glucose-6-phosphatase để hoàn tất quá trình tân tạo glucose. Quá trình tân tạo glucose được kích thích bởi glucocorticoid, glucagon và adrenaline, và bị ức chế bởi insulin. Ở bệnh tiểu đường, hoạt động của insulin không đủ, trong khi hoạt động của glucagon tăng lên và quá trình tân tạo glucose được tăng cường. Vì gan, không giống như cơ, chứa phosphatase, có thể thúc đẩy quá trình phân hủy glucose 6-phosphate thành glucose tự do, dẫn đến tăng sản xuất glycogen.
② Tăng phân giải glycogen. Quá trình phân giải glycogen chủ yếu đạt được thông qua hệ thống cAMP-protein kinase của glucagon và adrenaline, hoạt hóa phosphorylase, thúc đẩy quá trình phân hủy glycogen thành glucose-1-phosphate, sau đó thành glucose-6-phosphate, được phosphatase chuyển hóa thành glucose trong gan và xuất ra ngoài. Insulin có thể làm giảm c AMP trong gan và mô mỡ và đối kháng với tác dụng của glucagon và adrenaline. Ở bệnh tiểu đường, khi hoạt động của insulin không đủ, quá trình phân giải glycogen tăng lên, làm tăng sản xuất glycogen ở gan thông qua glucose-6-phosphate.
Lượng đường trong máu cao có ảnh hưởng gì tới cơ thể con người?
(1) Mất nước nghiêm trọng. Do lượng đường trong máu cao gây ra tình trạng lợi tiểu thẩm thấu, làm tăng lượng nước tiểu và bài tiết đường qua nước tiểu, nên chứng đa niệu có thể khiến cơ thể mất nước.
(2) Mất cân bằng điện giải. Khi lượng đường trong máu cao, việc đi tiểu nhiều không chỉ gây mất nước mà còn loại bỏ chất điện giải khỏi nước tiểu, gây mất cân bằng điện giải.
(3) Tăng áp suất thẩm thấu. Khi lượng đường trong máu cao, áp suất thẩm thấu của dịch ngoại bào tăng lên và dịch nội bào chảy ra khỏi tế bào, gây mất nước ở tế bào. Khi các tế bào não mất nước, nó có thể gây ra rối loạn chức năng não, biểu hiện lâm sàng là hôn mê tăng thẩm thấu.
(4) Suy tế bào β. Đường huyết cao kéo dài sẽ liên tục kích thích các tế bào beta tuyến tụy, gây suy tế bào beta, giảm tiết insulin và làm bệnh tiểu đường trở nên trầm trọng hơn.
(5) Tăng đường huyết trong nước tiểu. Do lượng đường trong nước tiểu tăng cao khi bị tăng đường huyết, glucose không được sử dụng hiệu quả và chất béo và protein trong cơ thể bị phân hủy để cung cấp năng lượng, dẫn đến gầy gò và sụt cân.
(6) Biến chứng mạch máu và thần kinh trở nên trầm trọng hơn. Đường huyết cao kéo dài ở bệnh nhân tiểu đường sẽ thúc đẩy sự xuất hiện và phát triển các biến chứng về mạch máu và thần kinh, làm tình trạng bệnh trở nên trầm trọng hơn.
Tại sao tình trạng tăng lipid máu và ceton niệu lại xảy ra ở bệnh tiểu đường?
Do thiếu insulin nên khả năng đào thải triglyceride ngoại sinh và nội sinh ở bệnh nhân tiểu đường bị suy yếu, nồng độ triglyceride trong máu thường tăng cao. Ngoài ra, khi insulin không đủ, chu trình axit tricarboxylic và con đường pentose phosphate bị suy yếu, quá trình tân tạo glucose được tăng cường và acetyl-CoA tích tụ. Do đó, quá trình tổng hợp cholesterol từ acetyl-CoA tăng lên, từ đó hình thành tình trạng tăng cholesterol máu, kèm theo tăng triglyceride máu và tăng acid béo tự do máu, được gọi chung là tăng lipid máu, kết hợp với protein và apolipoprotein tạo thành tình trạng tăng lipoprotein máu. Tăng lipid máu và tăng lipoprotein máu ở bệnh nhân tiểu đường có liên quan chặt chẽ đến xơ vữa động mạch và biến chứng mạch máu.
Khi insulin bị thiếu hụt nghiêm trọng, ① do quá trình phân giải đường bị suy yếu đáng kể, nguyên liệu x-glycerol phosphate cần thiết cho quá trình tổng hợp chất béo bị giảm. ② Do con đường pentose phosphate bị suy yếu nên việc sản xuất các chất cho hydro và các coenzym khử cần thiết cho quá trình tổng hợp chất béo bị giảm, dẫn đến giảm quá trình tổng hợp chất béo. ③ Một lượng lớn chất béo được huy động và phân hủy thành x-glycerol phosphate và axit béo tự do. Một lượng lớn axit béo bị β-oxy hóa trong tế bào gan để tạo ra một lượng lớn acetyl coenzyme A. Trong điều kiện bình thường, phần lớn acetyl-CoA kết hợp với oxaloacetate và bị oxy hóa thông qua chu trình axit tricarboxylic để tạo ra năng lượng, carbon dioxide và nước, và một phần nhỏ được ngưng tụ thành các thể ketone. Tuy nhiên, khi insulin bị thiếu hụt nghiêm trọng, oxaloacetate sẽ giảm, do đó một lượng lớn acetyl-CoA không thể đi vào chu trình axit tricarboxylic để oxy hóa tạo ra một lượng lớn các thể ketone. Nếu vượt quá khả năng sử dụng oxy hóa, nó có thể tích tụ thành tình trạng tăng ceton máu và ceton niệu. Trong những trường hợp nghiêm trọng, có thể xảy ra tình trạng nhiễm toan ceton và thậm chí hôn mê.
Phản ứng Somogyi và hiện tượng bình minh là gì?
Phản ứng Somogyi là hiện tượng tăng đường huyết sau khi hạ đường huyết. Đôi khi tình trạng hạ đường huyết nghiêm trọng dẫn đến tăng đường huyết phản ứng, có thể kéo dài trong vài ngày. Tại sao tăng đường huyết lại xảy ra sau hạ đường huyết? Điều này là do sự tiết glucagon, hormone tăng trưởng, hormone vỏ thượng thận và adrenaline trong cơ thể tăng lên đáng kể trong quá trình hạ đường huyết. Do đó, tình trạng tăng đường huyết và tăng lượng đường trong nước tiểu sẽ xảy ra sau mỗi lần hạ đường huyết, khiến tình trạng bệnh trở nên trầm trọng hơn.
Phản ứng Somogyi ở bệnh nhân tiểu đường chủ yếu là do liều lượng insulin không phù hợp, không bổ sung bữa ăn đúng giờ hoặc tăng cường hoạt động thể chất khi bệnh đã được kiểm soát tốt. Về mặt lâm sàng, một số bệnh nhân tiểu đường sử dụng một lượng lớn insulin và thường bị hạ đường huyết, nhưng lại có nhiều đường trong nước tiểu; một số bệnh nhân có rất ít đường trong nước tiểu vào ban đêm, nhưng lượng đường trong máu và nước tiểu tăng lên đáng kể và xét nghiệm thể ceton trong nước tiểu dương tính vào sáng hôm sau; một số bệnh nhân bị hạ đường huyết vô thức vào ban đêm, nhưng đường trong nước tiểu lại âm tính vào sáng hôm sau, chỉ có thể ceton trong nước tiểu là dương tính; một số bệnh nhân tiểu đường không thể đến bệnh viện để kiểm tra lượng đường trong máu ngay khi bị hạ đường huyết tại nhà và lượng đường trong máu của họ luôn rất cao khi được kiểm tra tại bệnh viện. Trong những tình huống trên, nếu bác sĩ không phân tích kỹ nguyên nhân gây tăng đường huyết và đường niệu mà chỉ tăng liều insulin một cách mù quáng thì kết quả sẽ làm tình trạng bệnh trở nên trầm trọng hơn.
Bệnh nhân tiểu đường thường có lượng đường trong máu cao vào lúc bình minh, được gọi là hiện tượng bình minh. Lượng đường trong máu bắt đầu tăng vào khoảng 3 giờ sáng và kéo dài cho đến 8-9 giờ sáng. Nguyên nhân chính gây ra hiện tượng rạng sáng là do lượng hormone tăng trưởng trong cơ thể tăng cao sau nửa đêm. Sự tiết hormone tăng trưởng của tuyến yên trước có nhịp điệu theo thời gian. Vào sáng sớm, tuyến yên dần tiết ra nhiều hormone tăng trưởng hơn, nồng độ hormone tăng trưởng trong máu tăng cao, lượng đường trong máu cũng tăng theo. Cần nhiều insulin hơn để duy trì lượng đường trong máu ở mức bình thường. Các tế bào tuyến tụy của người bình thường sẽ tự động tiết ra nhiều insulin hơn, do đó lượng đường trong máu vẫn ở mức bình thường. Bệnh nhân tiểu đường có chức năng tế bào đảo tụy bị suy giảm, đặc biệt là bệnh nhân tiểu đường phụ thuộc insulin có lượng đường trong máu tăng đáng kể vào sáng sớm. Hiện tượng bình minh cũng có thể xảy ra ở những bệnh nhân mắc bệnh tiểu đường không phụ thuộc insulin. Hiện tượng bình minh xảy ra trước khi tình trạng tăng đường huyết xảy ra. Không có hạ đường huyết vào lúc nửa đêm và không có phản ứng tăng đường huyết sau khi hạ đường huyết. Do đó, cần phân biệt phản ứng này với phản ứng Somogyi trên lâm sàng và nguyên tắc điều trị của hai phản ứng này hoàn toàn khác nhau.
Căng thẳng là gì? Lượng đường trong máu thay đổi thế nào khi căng thẳng?
Căng thẳng là hiện tượng cơ thể con người sản sinh ra sức đề kháng khi một số yếu tố như căng thẳng về tinh thần, chấn thương, nhiễm trùng, sốc, phẫu thuật, nhồi máu cơ tim, v.v. gây áp lực lên cơ thể con người.
Khi bị căng thẳng, cơ thể sẽ tiết ra các hormone chống lại insulin như glucagon, hormone tăng trưởng, adrenaline và hormone vỏ thượng thận, khiến lượng đường trong máu tăng cao và lượng đường trong nước tiểu cũng tăng theo.
Nguyên nhân gây ra bệnh tiểu đường là gì?
Nguyên nhân gây ra bệnh tiểu đường luôn là chủ đề quan trọng trong nghiên cứu về bệnh tiểu đường trên toàn thế giới. Sau nhiều thập kỷ nghiên cứu, người ta thường đồng ý rằng bệnh tiểu đường là một căn bệnh phức tạp có nhiều nguyên nhân. Mặc dù nguyên nhân gây bệnh tiểu đường vẫn chưa được làm sáng tỏ đầy đủ, nhưng nghiên cứu toàn diện từ các cuộc khảo sát dịch tễ học lâm sàng, di truyền, miễn dịch, virus học, bệnh lý, bệnh nội tiết và chuyển hóa đã chỉ ra rằng bệnh có liên quan chặt chẽ đến các yếu tố sau.
(1) Yếu tố di truyền: Hơn 60 năm trước, cộng đồng y khoa quốc tế đã phát hiện ra rằng tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường ở những người thân của bệnh nhân tiểu đường cao hơn đáng kể so với dân số nói chung. Di truyền là sự truyền những đặc điểm nhất định cho con cái thông qua gen nhiễm sắc thể tế bào. Những cặp song sinh cùng trứng có cùng nhiễm sắc thể nên việc quan sát các bệnh di truyền ở những cặp song sinh cùng trứng có ý nghĩa rất lớn. Pyke ở Anh đã tiến hành theo dõi các cặp song sinh cùng trứng trong hơn 20 năm. Năm 1982, ông đã tóm tắt quá trình điều tra và phân tích 200 cặp song sinh cùng trứng mắc bệnh tiểu đường. Trong số 200 cặp song sinh, 147 cặp mắc bệnh tiểu đường phụ thuộc insulin và 53 cặp mắc bệnh tiểu đường không phụ thuộc insulin. Tình trạng cả hai cặp song sinh đều mắc bệnh tiểu đường lần lượt được gọi là đồng dạng, trong khi tình trạng chỉ có một trong hai cặp song sinh mắc bệnh tiểu đường tại thời điểm thống kê được gọi là không đồng dạng. Tỷ lệ phù hợp song sinh đối với bệnh tiểu đường phụ thuộc insulin là 54,4% và đối với bệnh tiểu đường không phụ thuộc insulin là 90,6%. Qua nghiên cứu và phân tích cặp song sinh cùng trứng, có thể thấy rằng khuynh hướng di truyền của bệnh đái tháo đường không phụ thuộc insulin có ý nghĩa hơn so với bệnh đái tháo đường phụ thuộc insulin.
Người ta vẫn chưa biết rõ bệnh tiểu đường được di truyền qua gen nào và bằng cách nào, nhưng có sự đồng thuận rằng đây là bệnh di truyền đa gen. Cơ sở cho điều này là: ① Có sự khác biệt rõ ràng về chủng tộc trong tỷ lệ mắc bệnh và biểu hiện lâm sàng của bệnh tiểu đường; ② Có nhiều loại bệnh tiểu đường lâm sàng khác nhau, chẳng hạn như bệnh tiểu đường phụ thuộc insulin và bệnh tiểu đường không phụ thuộc insulin. Người ta biết rằng bệnh đái tháo đường không phụ thuộc insulin ở tuổi vị thành niên (MODY) là một bệnh di truyền trội trên nhiễm sắc thể thường; ③ Người ta đã phát hiện ra hơn 40 bệnh di truyền kèm theo tình trạng rối loạn dung nạp glucose hoặc bệnh tiểu đường, trong đó bệnh tiểu đường là một phần của các bệnh di truyền này. Ví dụ, hội chứng Wolfran biểu hiện bằng teo dây thần kinh thị giác, điếc, đái tháo nhạt và đái tháo đường. Hơn 40 bệnh di truyền là do đột biến ở các vị trí gen khác nhau, nhưng tất cả đều có thể ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa đường và gây tăng đường huyết, cho thấy có nhiều gen liên quan đến quá trình chuyển hóa đường; ④ Các mô hình động vật mắc bệnh tiểu đường cũng cho thấy tính không đồng nhất về mặt di truyền, chẳng hạn như chuột NoD của Nhật Bản mắc bệnh tiểu đường phụ thuộc insulin, chuột NIO của New Zealand và chuột Wellesley mắc bệnh tiểu đường không phụ thuộc insulin. Tóm lại, dựa trên dữ liệu khoa học có sẵn, hầu hết các học giả về bệnh tiểu đường đều tin rằng bệnh tiểu đường
V/
Nguyên nhân là do nhiều đột biến gen. Nhiều đột biến gen khiến con người dễ mắc bệnh tiểu đường. Nói cách khác, không phải bệnh tiểu đường được di truyền qua gen mà là do khả năng mắc bệnh tiểu đường. Trên cơ sở đó, khi cộng thêm ảnh hưởng của các yếu tố môi trường (nhiễm virus, béo phì,…) thì có thể xảy ra bệnh tiểu đường.
(2) Nghiên cứu về hệ thống kháng nguyên bạch cầu người (HLA): Hệ thống kháng nguyên bạch cầu người (HLA) còn được gọi là hệ thống kháng nguyên tương hợp mô chính (MHC). Các gen kiểm soát của hệ thống kháng nguyên HLA ở người nằm trên cánh ngắn của cặp nhiễm sắc thể thứ sáu. Hệ thống HLA bao gồm ba loại kháng nguyên chính: loại kháng nguyên thứ nhất là kháng nguyên HLA-A, -B và -C, phân bố rộng rãi trên bề mặt tế bào nhân thực, tham gia vào miễn dịch qua trung gian tế bào và chủ yếu liên quan đến phản ứng miễn dịch đào thải trong ghép tạng. Loại kháng nguyên thứ hai chủ yếu là chuỗi kháng nguyên D, cụ thể là các kháng nguyên HLA-DP, -DQ, -DR, phân bố trên bề mặt tế bào lympho B, đại thực bào, tế bào nội mô và tế bào lympho T hoạt hóa, chủ yếu liên quan đến cơ chế bệnh sinh của các bệnh tự miễn. Loại kháng nguyên thứ ba là hệ thống bổ thể bao gồm C2, Bf, C4A và C4B.
Bằng cách tách tế bào lympho ra khỏi máu, phân tích kháng nguyên HLA lớp II có thể được thực hiện trên tế bào lympho B bằng phương pháp miễn dịch. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng bệnh tiểu đường phụ thuộc insulin có liên quan chặt chẽ với HLA, tần suất kháng nguyên HLA-DR3 và -DR4 tăng đáng kể, còn tần suất kháng nguyên HLA-DR2 giảm đáng kể. Theo phân tích gia đình, nếu cả hai kiểu gen HLA ở anh chị em ruột đều giống với kiểu gen của bệnh nhân thì nguy cơ mắc bệnh tiểu đường là 1/5; nếu chỉ có một haplotype giống với haplotype của bệnh nhân thì nguy cơ mắc bệnh tiểu đường là 1/20; nếu cả hai kiểu gen đều khác với kiểu gen của bệnh nhân thì nguy cơ mắc bệnh tiểu đường là 1/100. Những thay đổi cụ thể trong HLA chỉ ra rằng bệnh tiểu đường phụ thuộc insulin là một bệnh tự miễn. Kiểu HLA của bệnh nhân mắc bệnh tiểu đường không phụ thuộc insulin giống với kiểu HLA của dân số nói chung và không đặc hiệu.
(3) Yếu tố môi trường: Đối với những người có cơ địa dễ mắc bệnh tiểu đường, yếu tố môi trường đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển bệnh tiểu đường. Các yếu tố môi trường bao gồm:
① Nhiễm trùng do vi-rút: Ngay từ năm 1864, một bác sĩ người Na Uy đã phát hiện ra một bệnh nhân mắc bệnh quai bị và sau đó mắc bệnh tiểu đường. Kể từ đó, đã có rất nhiều báo cáo về nhiễm trùng do vi-rút gây ra bệnh tiểu đường. Các loại virus liên quan đến bệnh tiểu đường bao gồm virus quai bị, virus rubella, virus coxsackie, virus cytomegalovirus, virus viêm não và virus viêm cơ tim. Có ba cách có thể khiến nhiễm trùng vi-rút phá hủy các tế bào đảo tụy: A. Vi-rút xâm nhập vào tế bào B thông qua các thụ thể vi-rút trên màng tế bào tuyến tụy của những người dễ mắc bệnh tiểu đường, khiến một số tế bào B bị hoại tử cấp tính sau đó là ly giải tế bào. Năm 1988, một thanh niên người Trung Quốc (22 tuổi) được đưa vào khoa cấp cứu của Bệnh viện St. Mary ở London, Vương quốc Anh. Ông có tiền sử khó chịu ở bụng và nôn trong vòng 36 giờ. Trước đây anh ấy vẫn khỏe mạnh. Xét nghiệm đường huyết khẩn cấp cho thấy 92mmol/L, insulin huyết tương <2μU/L và pH máu 7,1. Ông được chẩn đoán mắc bệnh tiểu đường phụ thuộc insulin và nhiễm toan ceton, và tử vong một giờ sau khi nhập viện. Kết quả khám nghiệm tử thi được thực hiện 34 giờ sau khi tử vong cho thấy tất cả các tế bào B của tuyến tụy đều bị hoại tử, trong khi các tế bào A và D của tuyến tụy vẫn bình thường, và các đảo tụy bị thâm nhiễm bởi một lượng lớn tế bào lympho, bạch cầu ái toan, đại thực bào và bạch cầu đa nhân trung tính. Không có xét nghiệm huyết thanh virus nào được thực hiện trước khi chết. Dựa trên các tổn thương mô học, người ta tin rằng bệnh nhân bị hoại tử tế bào B tụy nhanh chóng và toàn diện do vi-rút gây ra. Quá trình diễn biến ngắn của bệnh rất hiếm gặp. Sau khi virus B xâm nhập vào tế bào B thông qua các thụ thể virus trên màng tế bào B tuyến tụy của những cá thể dễ bị tổn thương, nó sẽ ở lại đó trong một thời gian dài, làm chậm sự phát triển của tế bào, rút ngắn tuổi thọ của tế bào, giảm dần số lượng tế bào B và kích thích hệ thống tự miễn dịch, dẫn đến bệnh tiểu đường sau nhiều năm. Ví dụ, virus rubella có thể xâm nhập vào thai nhi và bệnh tiểu đường lâm sàng có thể xuất hiện sau vài năm hoặc hơn mười năm. Hoa Kỳ đã quan sát 241 bệnh nhân mắc hội chứng rubella bẩm sinh và phát hiện 30 trường hợp mắc bệnh tiểu đường và 17 trường hợp rối loạn dung nạp glucose; Úc báo cáo 45 trường hợp mắc hội chứng rubella bẩm sinh, trong đó có 9 trường hợp mắc bệnh tiểu đường. Sau khi virus C xâm nhập vào tế bào B thông qua thụ thể virus trên màng tế bào B, axit nucleic của virus được mã hóa vào gen tế bào B của vật chủ, khiến gen insulin trong tế bào B đột biến và tổng hợp insulin bất thường. Mặc dù nhiễm virus là yếu tố môi trường quan trọng dẫn đến IDDM ở thanh thiếu niên, nhưng bệnh này chỉ có thể xảy ra nếu có cơ sở di truyền và phản ứng tự miễn dịch do nhiễm virus.
②Béo phì: Béo phì là yếu tố môi trường quan trọng trong sự xuất hiện và phát triển của bệnh tiểu đường không phụ thuộc insulin. Béo phì là tình trạng cân nặng cơ thể cao hơn 20% so với cân nặng tiêu chuẩn; hoặc tính theo chỉ số khối cơ thể: chỉ số khối cơ thể (BMI) = cân nặng (kg)/chiều cao2 (m2). BMI của nam giới ≥ 2,5 và BMI của nữ giới ≥ 27 được coi là béo phì. Theo báo cáo từ Hoa Kỳ, khoảng 80% đến 90% bệnh nhân tiểu đường trên 30 tuổi có cân nặng vượt quá cân nặng lý tưởng của cơ thể là 15%. Năm 1981, Giáo sư Zhong Xueli đã báo cáo kết quả khảo sát bệnh tiểu đường trên 300.000 người dân ở đất nước tôi. Trong số những người có cân nặng vượt quá cân nặng lý tưởng trên 10%, tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường là 23,20‰ ở nam giới và 18,05‰ ở nữ giới, trong khi tỷ lệ mắc bệnh ở những người có cân nặng bình thường lần lượt là 4,08‰ và 3,66‰. Người béo phì bị kháng insulin và tăng đường huyết do số lượng thụ thể insulin trên tế bào đích của insulin giảm hoặc do khiếm khuyết trong phản ứng nội bào sau khi insulin liên kết với các thụ thể. Đối với những người có cùng mức độ béo phì, thời gian càng dài thì khả năng mắc chứng tăng đường huyết càng cao. Nguyên nhân gây béo phì có liên quan đến yếu tố di truyền trong gia đình. Hầu hết nguyên nhân là do chế độ ăn nhiều calo, nhiều đường và nhiều chất béo trong thời gian dài, ít vận động và tăng lượng mỡ dự trữ trong cơ thể.
③Chất độc hóa học: Các chất gây tổn thương trực tiếp đến tế bào B bao gồm alloxan và streptozotocin, cũng như nitrocarbamide, được sử dụng làm thuốc diệt chuột ở Hoa Kỳ và Hàn Quốc. Bệnh tiểu đường do các chất độc hóa học này gây ra có nhiều điểm tương đồng với bệnh IDDM, nhưng dường như không có nhiều ý nghĩa trong nguyên nhân gây ra bệnh IDDM ở người. Nó chỉ có thể được sử dụng để minh họa rằng sự phá hủy tế bào là một mắt xích quan trọng trong quá trình sinh bệnh, trong khi nguyên nhân gây bệnh ở hầu hết bệnh nhân không phải là những chất độc này.
④ Một số thành phần thực phẩm trong chế độ ăn uống: Ở Iceland, hầu hết các bé trai mắc IDDM đều sinh vào tháng 10, vì vậy người ta thường nghi ngờ rằng thời điểm gần Giáng sinh khi người mẹ mang thai có liên quan đến lượng lớn thịt bảo quản có chứa hợp chất nitroso được tiêu thụ. Các thí nghiệm trên động vật đã xác nhận rằng cho động vật non ăn thịt hun khói có thể gây ra bệnh tiểu đường.
⑤ Suy dinh dưỡng: Tài liệu báo cáo rằng các biểu hiện lâm sàng của bệnh tiểu đường xảy ra ở một số quốc gia và khu vực ở Châu Phi hoặc Đông Nam Á, nơi sắn là lương thực chính, khác với IDDM và NIDDM, và có thể liên quan đến việc tiêu thụ sắn. Bởi vì khi tiêu thụ nhiều sắn và lượng protein nạp vào cơ thể thấp, đặc biệt là thiếu các axit amin chứa lưu huỳnh, xyanua có thể tích tụ trong cơ thể và gây tổn thương tuyến tụy. Ngoài ra, tình trạng thiếu hụt protein kéo dài trong các thí nghiệm trên động vật và thực hành lâm sàng có thể dẫn đến giảm tiết insulin và suy giảm khả năng dung nạp glucose.
Ngoài ra, căng thẳng quá mức kéo dài và sử dụng thuốc ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa đường như thuốc lợi tiểu, glucocorticoid và thuốc tránh thai dạng uống có chứa steroid có thể làm tăng nhu cầu insulin và tăng gánh nặng lên tế bào B tuyến tụy, đây cũng là một trong những yếu tố môi trường gây ra bệnh tiểu đường.
Bệnh tiểu đường xảy ra như thế nào?
Bệnh tiểu đường là một căn bệnh phức tạp có nhiều nguyên nhân. Bất kỳ yếu tố nào có thể dẫn đến tình trạng thiếu hụt insulin hoặc kháng insulin đều có thể gây ra bệnh tiểu đường ở những người có cơ địa dễ mắc bệnh tiểu đường. Do đó, từ quá trình tổng hợp và tiết insulin ở tế bào B, quá trình vận chuyển qua hệ tuần hoàn máu và tác động lên tế bào đích, bất thường ở bất kỳ liên kết nào cũng có thể dẫn đến bệnh tiểu đường. Nó được mô tả ngắn gọn theo ba khía cạnh.
(1) Mức độ tế bào B tuyến tụy: ① Đột biến gen insulin. Hiện nay, bằng công nghệ RFLP và tái tổ hợp DNA, người ta đã phát hiện ra có hai loại insulin bất thường do đột biến ở vị trí mã hóa gen insulin: A. Cấu trúc insulin bất thường. Gen insulin trên nhánh ngắn của nhiễm sắc thể 11 bị đột biến và tế bào B tổng hợp insulin đột biến. Hoạt động miễn dịch của insulin đột biến vẫn bình thường, nhưng hoạt động sinh học rất thấp. Phần của phân tử insulin bình thường liên kết với thụ thể là vùng hoạt động sinh học của phân tử insulin. Cấu trúc insulin bất thường được báo cáo cho đến nay có phenylalanine B25 được thay thế bằng leucine. Ba hội chứng insulin biến thể, bao gồm phenylalanine B24 thay thế bằng serine và valine A3 thay thế bằng leucine, tất cả đều biểu hiện là NIDDM. Các đặc điểm lâm sàng là tăng đường huyết, tăng insulin huyết, đáp ứng bình thường với insulin ngoại sinh, thụ thể insulin bình thường và không có kháng thể insulin và kháng thể thụ thể insulin trong huyết thanh. B. Proinsulin dư thừa. Trong điều kiện bình thường, insulin do tế bào B tuyến tụy tiết ra chứa khoảng 5% proinsulin. Gen insulin bị đột biến và điểm kết nối giữa C-peptide và insulin trong proinsulin được tổng hợp bởi tế bào B ban đầu là arginine, nhưng nó đã được thay thế bằng histidine. Proinsulin không được thủy phân hoàn toàn bởi protease và một lượng lớn proinsulin không được chuyển hóa thành insulin và đi vào tuần hoàn máu. Hoạt động sinh học của proinsulin chỉ bằng 5% hoạt động sinh học của insulin, nhưng nó lại phản ứng chéo với insulin trong xét nghiệm miễn dịch phóng xạ, do đó phép đo cho thấy tình trạng tăng insulin máu. Biểu hiện lâm sàng là tình trạng dung nạp glucose kém hoặc NIDDM. ② Bất thường trong quá trình tổng hợp và tiết insulin. Khi tế bào B tuyến tụy bị phá hủy do phản ứng tự miễn dịch hoặc hóa chất, số lượng tế bào giảm đi, quá trình tổng hợp insulin giảm hoặc không còn, dẫn đến IDDM, tình trạng thiếu hụt insulin tuyệt đối. Ngoài ra, các thụ thể glucose trên màng tế bào B là bất thường và không nhạy cảm với nồng độ glucose trong máu; hoặc lượng insulin được tổng hợp bị giảm và rất ít insulin được lưu trữ trong tế bào. Sau khi uống glucose, đỉnh tiết insulin bị trì hoãn và giai đoạn nhanh ban đầu không xuất hiện, do đó lượng đường trong máu tăng sau bữa ăn, thường thấy ở bệnh nhân NIDDM.
(2) Tăng các chất đối kháng với insulin trong tuần hoàn máu: Các chất đối kháng với insulin trong tuần hoàn máu có thể được chia thành loại có nội tiết tố và loại không có nội tiết tố. Cả hai loại thuốc này đều có thể chống lại tác dụng của insulin và làm tăng lượng đường trong máu. ① Các chất nội tiết tố: như glucagon, catecholamine, hormone tăng trưởng, hormone vỏ thượng thận, hormone vỏ thượng thận, thyrotropin, thyroxine, v.v. Nồng độ của một trong những hormone này trong máu cao bất thường, chống lại tác dụng của insulin và làm tăng lượng đường trong máu. ② Các chất không phải là hormone: như kháng thể insulin và kháng thể thụ thể insulin. Kháng thể thụ thể insulin có thể được tìm thấy trong huyết thanh của bệnh nhân mắc bệnh gai đen. Sau khi thụ thể liên kết với kháng thể tương ứng, insulin không thể liên kết với thụ thể và không thể phát huy tác dụng sinh lý của nó. Những bệnh nhân mắc bệnh gai đen có kháng thể thụ thể insulin có những đặc điểm như di truyền, tăng đường huyết và kháng insulin nặng, và đây là một bệnh tự miễn.
(3) Khiếm khuyết thụ thể và sau thụ thể: ① Khiếm khuyết thụ thể. Thụ thể Glucose: Một thụ thể có trên màng tế bào tuyến tụy nhận được sự kích thích từ glucose trong máu. Đây là thụ thể adrenaline. Khi nồng độ glucose trong máu chảy qua đảo tụy thay đổi, nó sẽ kích thích thụ thể glucose thông qua cAMP và gây ra sự giải phóng insulin dưới tác dụng của Ca2+. Bệnh nhân NIDDM có phản ứng bất thường với lượng đường trong máu và giảm tiết insulin. Sự thay đổi trong quá trình tiết insulin này không phải do sự phá hủy tế bào B và rối loạn tổng hợp insulin mà là do chức năng bất thường của thụ thể glucose. B Thụ thể insulin: Để insulin có thể phát huy tác dụng sinh lý ở cấp độ tế bào, nó phải liên kết với các thụ thể insulin trên bề mặt của các tế bào đích (như tế bào gan, tế bào mỡ, tế bào cơ, tế bào máu, tế bào phổi và thận, v.v.). Insulin chỉ có thể ảnh hưởng đến quá trình tổng hợp và chuyển hóa các chất trong tế bào sau khi liên kết với thụ thể. Các thụ thể insulin trên màng tế bào đích là một glycoprotein. Mỗi thụ thể bao gồm hai tiểu đơn vị α và β, được kết nối bằng liên kết disulfide. Tiểu đơn vị α xuyên qua màng tế bào và được phơi bày một phần trên bề mặt màng tế bào, với vị trí liên kết insulin. Tiểu đơn vị β kéo dài từ màng tế bào vào tế bào chất và là đơn vị chức năng kích hoạt tác dụng của insulin trên màng tế bào và bên trong tế bào. Số lượng thụ thể trên màng tế bào luôn ở trạng thái cân bằng động giữa quá trình tổng hợp và phân hủy. Các thụ thể liên kết với insulin với độ đặc hiệu và ái lực cao. Ở bệnh nhân NIDDM và người béo phì, số lượng thụ thể insulin trên màng tế bào giảm và ái lực cũng giảm, do đó insulin không thể thực hiện vai trò sinh lý bình thường của nó. Số lượng thụ thể liên quan đến nồng độ insulin trong huyết tương. Khi nồng độ insulin trong huyết tương quá cao, số lượng thụ thể sẽ giảm. Hiện tượng tự điều chỉnh này được gọi là điều chỉnh giảm. Đột biến thụ thể insulin: Gen kiểm soát thụ thể insulin nằm trên cặp nhiễm sắc thể thứ 19. Nếu gen đột biến, thụ thể insulin đột biến sẽ xuất hiện. Insulin không thể liên kết với thụ thể đột biến và biểu hiện lâm sàng là kháng insulin. ② Khiếm khuyết sau thụ thể. Khi phân tử insulin liên kết với thụ thể, nó sẽ ngay lập tức kích hoạt tyrosine kinase trong tiểu đơn vị β của thụ thể, khiến thụ thể bị phosphoryl hóa. Quá trình phosphoryl hóa thụ thể không chỉ làm thay đổi tính thấm của màng tế bào, cho phép glucose, axit amin, v.v. đi vào tế bào mà còn sản xuất ra các chất trung gian trong tế bào. Chức năng của chất trung gian là điều chỉnh hoạt động của các hệ thống enzyme khác nhau trong tế bào, do đó kiểm soát quá trình tổng hợp và chuyển hóa đường, protein, axit ribonucleic, axit deoxyribonucleic và chất béo. Các khiếm khuyết thụ thể ở bệnh nhân NIDDM có thể bao gồm sự phosphoryl hóa thụ thể bất thường, các chất trung gian bất thường và các khiếm khuyết trong các enzym liên quan đến chuyển hóa glucose. Trong trường hợp khiếm khuyết sau thụ thể, ngay cả nồng độ insulin cao cũng không thể tạo ra tác dụng sinh học bình thường. Những khiếm khuyết ở thụ thể tế bào đích và tế bào sau thụ thể gây ra tình trạng kháng insulin và tăng insulin máu bù trừ; nồng độ insulin trong máu tăng làm giảm số lượng thụ thể thông qua điều hòa giảm, khiến tình trạng kháng insulin trở nên nghiêm trọng hơn; Tế bào B dần suy yếu và nồng độ insulin trong huyết tương giảm xuống. Kháng insulin đóng vai trò quan trọng trong quá trình sinh bệnh của NIDDM.
Tại sao một số bệnh nhân tiểu đường lại có kháng thể trong máu?
Kháng thể tự miễn và các kháng thể khác tồn tại trong huyết thanh của một số người mắc bệnh tiểu đường phụ thuộc insulin. Kháng thể tế bào đảo tụy, kháng thể tự miễn insulin và kháng thể do các kháng nguyên có trọng lượng phân tử khác nhau (64K, 38K) trên màng tế bào B tuyến tụy – sự hiện diện của kháng thể tự miễn là dấu hiệu của bệnh tự miễn. Kháng thể tự miễn có thể xuất hiện trong huyết thanh nhiều năm hoặc nhiều tháng trước khi các triệu chứng lâm sàng của bệnh tiểu đường xuất hiện. Tế bào B tuyến tụy bị tổn thương do tế bào lympho T gây độc trong phản ứng tự miễn dịch và các triệu chứng lâm sàng chỉ xuất hiện sau khi hầu hết tế bào B bị phá hủy. Quá trình bệnh lý này có thể kéo dài trong nhiều năm hoặc chỉ kéo dài vài ngày. Về mặt lâm sàng, bệnh tiểu đường phụ thuộc insulin có thể khởi phát chậm hoặc nhanh. Ngoài kháng thể tự miễn, các kháng thể đặc hiệu khác cũng có thể được tìm thấy trong huyết thanh. Sau khi nhiễm virus, virus hoạt động như một kháng nguyên lạ và cơ thể sản sinh ra các kháng thể virus đặc hiệu tương ứng. Phản ứng tự miễn dịch do virus gây ra của tế bào B tuyến tụy có thể liên quan đến cơ chế sinh bệnh của IDDM. Ngoài ra, khi sử dụng chế phẩm insulin, insulin lợn hoặc insulin bò để điều trị, các loại insulin ngoại sinh này là kháng nguyên lạ đối với cơ thể người, khiến cơ thể sản sinh ra kháng thể kháng insulin. Nồng độ kháng thể insulin có liên quan đến việc điều trị bệnh tiểu đường.
Cơ chế bệnh sinh chính của bệnh tiểu đường là gì?
Cơ chế bệnh sinh của bệnh tiểu đường chủ yếu là do sự thiếu hụt tương đối hoặc tuyệt đối hoạt động của insulin và sự dư thừa tương đối hoặc tuyệt đối hoạt động của glucagon, gây ra các rối loạn chuyển hóa đường, chất béo và protein.
Rối loạn chuyển hóa bệnh tiểu đường rất rộng, chủ yếu ở các khía cạnh sau:
(1) Rối loạn chuyển hóa đường. Tăng đường huyết và glucose niệu, áp suất thẩm thấu huyết tương cao, nhiễm toan lactic.
(2) Rối loạn chuyển hóa lipid. Tăng lipid máu, tăng lipoprotein máu, tăng triglyceride máu, tăng axit béo tự do, tăng ceton máu và thậm chí là nhiễm toan ceton.
(3) Rối loạn chuyển hóa protein. Sự cân bằng nitơ âm tính khiến người lớn trở nên gầy gò, mệt mỏi và dễ bị nhiễm trùng. Trẻ em chậm phát triển và tăng trưởng. Bệnh nhân giai đoạn cuối có thể bị giảm protein máu, sức đề kháng giảm và khả năng miễn dịch tế bào và dịch thể giảm.
(4) Rối loạn nước, điện giải và cân bằng kiềm toan. Rối loạn chuyển hóa điện giải, nhiễm toan ceton, nhiễm toan lactic, mất nước nặng kèm theo nhiễm toan, và urê huyết kèm theo nhiễm toan ở giai đoạn cuối của bệnh thận đái tháo đường và suy thận.
(5) Hemoglobin glycosyl hóa tăng cao bất thường. Chức năng tiểu cầu bất thường và cơ chế chống đông máu trong vi tuần hoàn, tăng độ nhớt máu, ứ máu và thiếu oxy mô có thể gây ra các tiểu động mạch, tĩnh mạch và mao mạch
VI/
Sự giãn nở dẫn đến các tổn thương vi mạch điển hình ở bệnh tiểu đường, sau đó phát triển thành các tổn thương mãn tính ở nhiều cơ quan.
Ý nghĩa của khảo sát dịch tễ học về bệnh tiểu đường là gì?
(1) Các cuộc điều tra dịch tễ học có thể giúp chúng ta hiểu được tỷ lệ mắc bệnh và tỷ lệ mắc các loại bệnh tiểu đường khác nhau giữa các quốc gia, nhóm dân tộc hoặc khu vực và các nhóm dân tộc trong một quốc gia tại các thời điểm và điều kiện sống khác nhau.
(2) Các nghiên cứu dịch tễ học có thể giúp chúng ta hiểu được các yếu tố ảnh hưởng đến sự xuất hiện và phát triển của bệnh tiểu đường, cũng như các yếu tố ảnh hưởng đến biến chứng và tử vong do bệnh tiểu đường.
(3) Thông qua nghiên cứu dịch tễ học, chúng ta có thể làm sáng tỏ nguyên nhân và các yếu tố thuận lợi gây bệnh tiểu đường từ các yếu tố bên trong và bên ngoài khác nhau, đồng thời nghiên cứu cơ chế bệnh sinh.
(4) Đề xuất các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả, khả thi đối với bệnh đái tháo đường và các bệnh mãn tính dựa trên các nguyên nhân và yếu tố thuận lợi khác nhau.
Đặc điểm dịch tễ học bệnh tiểu đường ở nước tôi là gì?
(1) Trung Quốc có tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường thấp trên thế giới, nhưng với dân số 1,2 tỷ người, nước này có số lượng bệnh nhân tiểu đường lớn nhất thế giới.
(2) Hơn 90% bệnh tiểu đường ở Trung Quốc là NIDDM và dưới 10% là IDDM.
(3) Các yếu tố nguy cơ cao mắc bệnh tiểu đường bao gồm: sống ở thành phố, nhóm tuổi lớn hơn, tiền sử gia đình mắc bệnh tiểu đường, lao động trí óc, béo phì, một số nhóm dân tộc nhất định (người Hồi, người Duy Ngô Nhĩ) và sống ở nước ngoài.
(4) Tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường ở nước tôi đã tăng nhanh trong 10 năm qua. Năm 1980, tỷ lệ mắc bệnh là khoảng 6,09‰, đến năm 1993, tỷ lệ mắc bệnh đạt 2,5%, tăng gấp bốn lần so với 10 năm trước. Tỷ lệ tử vong đã tăng lên vị trí thứ ba sau ung thư và bệnh tim mạch.
(5) Di truyền có tác động đáng kể đến sự phát triển của bệnh tiểu đường ở bệnh nhân Trung Quốc, trong đó tác động lớn hơn đến sự khởi phát của NIDDM và tác động tương đối nhỏ hơn đến sự khởi phát của IDDM. Hình thức di truyền chính là di truyền đa gen. HLA có mối liên hệ chặt chẽ với sự khởi phát của IDDM, đặc biệt là kháng nguyên DR-3.
(6) So với các nước phương Tây, tỷ lệ biến chứng mạch máu ở bệnh nhân tiểu đường Trung Quốc được đặc trưng bởi biến chứng mạch máu nhỏ cao và biến chứng mạch máu lớn thấp.
(7) Tỷ lệ mắc IGT ở Trung Quốc thấp hơn một chút so với nhóm bệnh tiểu đường. Theo thống kê năm 1981, đất nước tôi có hơn 4 triệu bệnh nhân mắc IGT.
(8) Tiên lượng của IGT và bệnh tiểu đường là song phương. IGT có thể biến thành người bình thường hoặc thành bệnh tiểu đường. Bệnh tiểu đường không triệu chứng có thể chuyển thành bệnh tiểu đường có triệu chứng hoặc thành IGT.
Triệu chứng lâm sàng của bệnh tiểu đường là gì?
Bệnh tiểu đường nhẹ thường không có triệu chứng và hoàn toàn dựa vào xét nghiệm để chẩn đoán. Bệnh tiểu đường điển hình có các triệu chứng lâm sàng sau:
(1) Bệnh tiểu nhiều. Do lượng đường trong máu cao ở bệnh nhân tiểu đường, glucose trong dịch lọc cầu thận không thể được ống thận hấp thu hoàn toàn, dẫn đến tình trạng lợi tiểu thẩm thấu. Do đó, lượng nước tiểu của bệnh nhân tiểu đường tăng lên, có thể lên tới 3000-6000mL mỗi ngày, thậm chí có thể lên tới hơn 10000mL. Tần suất đi tiểu cũng tăng lên, có thể đi tiểu hơn mười hoặc hàng chục lần một ngày. Nói chung, lượng đường trong máu càng cao thì lượng nước tiểu càng nhiều và lượng đường bài tiết qua nước tiểu càng nhiều.
(2) Uống nhiều hơn. Do chứng tiểu nhiều, cơ thể mất nhiều nước, gây khát nước, dẫn đến tình trạng uống nhiều. Người bị tiểu đường uống rất nhiều nước, nhưng việc uống nước không làm họ hết khát.
(3) Ăn nhiều hơn. Vì lượng lớn glucose bị mất qua nước tiểu nên cần phải bổ sung từ bên ngoài cơ thể. Ngoài ra, việc sử dụng glucose của cơ thể bị suy yếu, gây ra phản ứng đói, dẫn đến chứng ăn nhiều. Ăn nhiều dẫn đến tăng đường huyết, và tăng đường huyết dẫn đến chứng tiểu nhiều và tăng lượng đường trong nước tiểu, tạo thành một vòng luẩn quẩn.
(4) Giảm cân. Do cơ thể không sản xuất đủ insulin nên glucose không thể được sử dụng hết, làm tăng tốc độ phân hủy chất béo và protein. Kết quả là, một lượng lớn carbohydrate, protein và chất béo được tiêu thụ vào cơ thể, gây ra tình trạng sụt cân hoặc gầy gò.
(5) Mệt mỏi. Triệu chứng chính là yếu cơ, liên quan đến rối loạn chuyển hóa, giảm sử dụng glucose và tăng dị hóa.
(6)Những thứ khác. Biểu hiện của biến chứng cấp tính và mãn tính của bệnh tiểu đường.
Tại sao bệnh tiểu đường lại gây hạ đường huyết ở giai đoạn đầu?
Một số bệnh nhân NIDDM có các triệu chứng hạ đường huyết phản ứng trước khi được chẩn đoán mắc bệnh tiểu đường hoặc trong giai đoạn đầu của bệnh tiểu đường, bao gồm mệt mỏi, đổ mồ hôi, run rẩy và đói không chịu nổi, thường xảy ra sau bữa sáng hoặc bữa trưa. Một số ít bệnh nhân bị hạ đường huyết nghiêm trọng. Nguyên nhân chủ yếu là do mặc dù tế bào B tuyến tụy của những bệnh nhân này bị khiếm khuyết nhưng chúng vẫn có khả năng tiết dịch nhất định. Giai đoạn tiết insulin nhanh ban đầu sau bữa ăn về cơ bản không xuất hiện, quá trình tiết insulin bị chậm lại, đỉnh tiết dịch chuyển muộn hơn, tổng lượng tiết vẫn gần với bình thường, do đó gây ra hạ đường huyết phản ứng. Khi bệnh tiểu đường tiếp tục tiến triển, khiếm khuyết tế bào B tuyến tụy sẽ trở nên trầm trọng hơn, quá trình tiết insulin giảm dần và nếu có tình trạng kháng insulin, tình trạng hạ đường huyết phản ứng sẽ không còn xảy ra nữa.
Các loại bệnh tiểu đường khác nhau phát triển khác nhau như thế nào?
Bệnh tiểu đường phụ thuộc insulin phổ biến hơn ở trẻ em và thanh thiếu niên. Bệnh thường tiến triển nhanh và nghiêm trọng khi xảy ra, trong đó nhiễm toan ceton thường là triệu chứng đầu tiên. Bệnh tiểu đường không phụ thuộc insulin thường phát triển ở người lớn và khởi phát chậm. Bệnh nhân dần dần xuất hiện các triệu chứng như khát nước, uống nhiều nước, tiểu nhiều, ăn nhiều và sụt cân trong vài tháng hoặc vài năm. Khoảng 60% đến 80% có tiền sử béo phì. Một số bệnh nhân được phát hiện tình cờ trong quá trình khám sức khỏe hoặc do các bệnh lý khác. Một số bệnh nhân lần đầu phát hiện ra các biến chứng như nhiễm trùng da có mủ, nhiễm trùng đường tiết niệu, ngứa âm hộ ở phụ nữ, viêm túi mật, lao và thậm chí phải nhập viện vì nhiễm toan ceton hoặc hôn mê tăng thẩm thấu. Phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ có thể phát hiện bệnh thông qua tiền sử sinh non nhiều lần, thai chết lưu, dị tật thai nhi, thai to, đa ối, tiền sản giật, v.v. Một số bệnh nhân lần đầu phát hiện bệnh võng mạc tiểu đường, đục thủy tinh thể, xơ vữa động mạch, bệnh tim mạch vành, xuất huyết não hoặc huyết khối, bệnh thận, bệnh thần kinh, v.v., sau đó mới phát hiện ra bệnh.
Uống nhiều nước và tiểu nhiều có nhất thiết có nghĩa là bị tiểu đường không?
Người bị tiểu đường thông thường có triệu chứng uống nhiều nước và tiểu nhiều, nhưng một số người uống nhiều nước hoặc đi tiểu nhiều nhưng lượng đường trong máu bình thường nên họ không bị tiểu đường. Ví dụ, nếu bệnh đái tháo nhạt là do tổn thương vùng dưới đồi hoặc tuyến yên sau, các triệu chứng lâm sàng có thể bao gồm khát nước, uống nhiều nước, tiểu nhiều và thậm chí mất nước nghiêm trọng, nhưng lượng đường trong máu bình thường và lượng đường trong nước tiểu âm tính. Một ví dụ khác là chứng uống nhiều nước do tâm lý hoặc chứng tiểu nhiều do tâm lý, cũng biểu hiện bằng chứng khát nước, uống nhiều nước và tiểu nhiều nước nhưng lượng đường trong máu bình thường và lượng đường trong nước tiểu âm tính. Những bệnh nhân này thường có bất thường về mặt tâm thần hoặc có tiền sử bị kích thích tinh thần và thường kèm theo một loạt các triệu chứng như suy nhược thần kinh. Ngoài ra, trong điều kiện sinh lý, lượng nước tiểu tăng khi thời tiết lạnh và lượng nước uống cũng tăng khi thời tiết nóng và đổ mồ hôi. Do đó, chẩn đoán bệnh tiểu đường không thể chỉ dựa vào các triệu chứng lâm sàng. Điều quan trọng hơn là phải xét nghiệm lượng đường trong máu để xác nhận chẩn đoán.
Trong trường hợp nào thì nên nghi ngờ mắc bệnh tiểu đường?
Bạn cần nghĩ đến khả năng mắc bệnh tiểu đường trong những trường hợp sau và nên đến bệnh viện để kiểm tra ngay lập tức.
(1) Những người có tiền sử gia đình mắc bệnh tiểu đường và trên 40 tuổi.
(2) Những người quá béo phì hoặc quá gầy.
(3) Giảm cân không rõ nguyên nhân, đặc biệt là những người trước đây béo phì và gần đây đã giảm cân.
(4) Người bị chứng uống nhiều nước và tiểu nhiều.
(5) Dễ bị nhọt và mụn nhọt, đặc biệt là vào những mùa ít bị nhọt và mụn nhọt, chẳng hạn như mùa đông.
(6) Những người bị nhiễm trùng đường tiết niệu, đường mật, phổi hoặc các bệnh nhiễm trùng khác tái phát.
(7) Phụ nữ bị ngứa âm hộ nhiều hơn là nhiễm Trichomonas.
(8) Có các triệu chứng của viêm dây thần kinh ngoại biên như suy giảm cảm giác, đau và tê liệt.
(9) Những người bị đục thủy tinh thể hoặc giảm thị lực sớm hơn.
(10) Đau cách hồi và đau chi dưới.
(11) Loét chi dưới lâu ngày không lành.
(12) Phù nề và protein niệu, tương tự như hội chứng thận hư.
(13) Bí tiểu, táo bón hoặc tiêu chảy dai dẳng.
(14) Xuất hiện sớm các triệu chứng của xơ vữa động mạch như đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim, bệnh mạch máu não (liệt mặt, liệt nửa người, v.v.).
(15) Xuất hiện triệu chứng nhiễm toan ceton. Lúc đầu có thể xuất hiện tình trạng chán ăn, buồn nôn, nôn mửa, v.v., thậm chí hôn mê.
(16) Người có tiền sử sinh con khổng lồ (nặng hơn 4kg).
(17) Biến chứng thai kỳ, chẳng hạn như sảy thai nhiều lần, nhiễm độc thai nghén, đa ối, thai chết lưu trong tử cung và thai chết lưu.
(18) Người bị hạ đường huyết phản ứng.
Những xét nghiệm nào được sử dụng để chẩn đoán bệnh tiểu đường?
(1) Xác định lượng đường trong nước tiểu. Lượng glucose bài tiết qua nước tiểu của người bình thường không vượt quá 100 mg mỗi ngày và không thể xác định định tính bằng xét nghiệm đường trong nước tiểu thông thường. Nếu lượng đường bài tiết qua nước tiểu vượt quá 100 mg mỗi ngày thì được gọi là bệnh tiểu đường.
(2) Đo lượng đường trong máu. Hiện nay, phương pháp glucose oxidase được sử dụng nhiều nhất, ngoài ra còn có phương pháp o-toluidine. Đường huyết lúc đói bình thường là 3,9～6,1mmol/L. Nếu lượng đường trong máu lúc đói ≥7,8mmol/L sau hai lần đo liên tiếp thì có thể chẩn đoán mắc bệnh tiểu đường.
(3) Thử nghiệm dung nạp glucose. Xét nghiệm dung nạp glucose bao gồm: ① xét nghiệm dung nạp glucose đường uống (OGTT); ② xét nghiệm dung nạp glucose tĩnh mạch (IGTT); ③ Xét nghiệm dung nạp glucose bằng cortison.
(4) Đo insulin. Tiêu chuẩn đo lường: ① Giá trị bình thường khi nhịn ăn là 5-15mU/L. Đối với những người phụ thuộc insulin, mức đường huyết này thấp hơn giới hạn dưới bình thường hoặc không thể đo được. Đối với những người không phụ thuộc insulin, mức này nằm trong phạm vi bình thường hoặc cao hơn bình thường. ② Xét nghiệm giải phóng insulin: Loại phụ thuộc insulin không có đỉnh và biểu hiện đường cong phẳng; loại không phụ thuộc insulin có đỉnh thấp hơn bình thường hoặc đỉnh bị chậm lại.
(5) Xác định C-peptit. ①Giá trị bình thường trong máu lúc đói là 1,0±0,23μg/L. Loại phụ thuộc insulin bị giảm hoặc không phát hiện được, trong khi loại không phụ thuộc insulin có thể nằm trong phạm vi bình thường hoặc hơi thấp. ②Đường cong thử nghiệm giải phóng peptide C giống với đường cong thử nghiệm giải phóng insulin.
Đường trong nước tiểu dương tính có phải là bệnh tiểu đường không?
Kết quả xét nghiệm đường trong nước tiểu dương tính không nhất thiết có nghĩa là bạn bị tiểu đường, vì đường trong nước tiểu cũng có thể xuất hiện trong những trường hợp sau, nhưng chúng không phải là bệnh tiểu đường.
(1) Bệnh tiểu đường khi mang thai. Phụ nữ mang thai thường có lượng dịch ngoại bào tăng lên, ức chế khả năng tái hấp thu glucose của ống thận gần, khiến ngưỡng glucose của thận giảm xuống và khiến họ dễ mắc bệnh tiểu đường hơn. Vào giai đoạn cuối thai kỳ hoặc thời kỳ cho con bú, tuyến vú sản xuất quá nhiều lactose, chất này được bài tiết qua nước tiểu, dẫn đến tình trạng lactose niệu, cần phân biệt với tình trạng glucose.
(2) Bệnh tiểu đường dinh dưỡng. Một số ít người bình thường có thể bị tiểu đường tạm thời sau khi tiêu thụ một lượng lớn carbohydrate do ruột non hấp thụ đường quá nhanh và bị quá tải.
(3) Đái tháo đường thận và giả đái tháo đường.
(4) Bệnh tiểu đường khác. Trong phẫu thuật cắt dạ dày hoặc cường giáp, quá trình hấp thụ đường ở ruột diễn ra nhanh hơn, lượng đường trong máu tăng nhanh rồi giảm nhanh sau bữa ăn, có thể gây ra các triệu chứng tạm thời của bệnh tiểu đường và hạ đường huyết. Khi chức năng gan bị suy yếu, fructose và galactose không được sử dụng đúng cách, nồng độ trong máu sẽ quá cao, đôi khi dẫn đến tình trạng fructosuria hoặc galactosuria. Ngoài ra, bệnh tiểu đường tương ứng có thể xảy ra khi ăn quá nhiều galactose, mannose, fructose, lactose và một số loại pentose, hoặc khi có sự trao đổi chất bất thường trong cơ thể.
Bệnh tiểu đường thận là gì?
Đái tháo đường thận là tình trạng bệnh đái tháo đường xảy ra khi nồng độ glucose trong máu bình thường, đường huyết lúc đói và dung nạp glucose của bệnh nhân bình thường. Nhiều nguyên nhân bẩm sinh hoặc mắc phải (như bệnh đái tháo đường gia đình và các bệnh nhiễm toan ống thận khác nhau) gây tổn thương các ống lượn gần của thận, dẫn đến giảm chức năng tái hấp thu glucose ở ống thận, trong khi tốc độ lọc cầu thận vẫn bình thường. Bệnh tiểu đường xảy ra do ngưỡng glucose của thận bị giảm, thường kèm theo rối loạn tái hấp thu các axit amin, bicarbonate và axit uric. Tuy nhiên, một số bệnh nhân mắc bệnh tiểu đường thận có thể phát triển thành bệnh tiểu đường thực sự.
Bệnh giả tiểu đường là gì?
Xét nghiệm đồng sunfat thường được sử dụng để phát hiện đường trong nước tiểu, sử dụng tính chất khử của đường để tạo ra màu sắc. Khi đồng sunfat bị khử thành đồng monoxit, sẽ tạo ra kết tủa màu vàng, cam hoặc đỏ gạch. Tuy nhiên, nhiều chất trong nước tiểu có tính khử như acid uric, acid glucuronic… hoặc thuốc bài tiết qua nước tiểu như isoniazid, penicillin, glycosid tim, thuốc lợi tiểu thiazid… Khi nồng độ các chất này trong nước tiểu tăng cao thường gây ra phản ứng dương tính giả trong xét nghiệm định tính đường trong nước tiểu, tình trạng này gọi là bệnh giả tiểu đường.
Ngưỡng glucose thận là gì?
Ở người bình thường, dịch lọc cầu thận cũng chứa một lượng glucose nhất định, nhưng phần lớn lượng glucose này được ống thận tái hấp thu vào máu. Do đó, nước tiểu của người bình thường chỉ chứa một lượng rất nhỏ glucose, không thể phát hiện được bằng các xét nghiệm thông thường. Do đó, xét nghiệm lượng đường trong nước tiểu là âm tính. Bởi vì khả năng hấp thụ glucose của ống thận bị hạn chế. Khi lượng đường trong máu vượt quá giới hạn này, một số glucose trong dịch lọc cầu thận không thể được hấp thụ và được bài tiết qua nước tiểu, gây ra bệnh tiểu đường.
Khi lượng đường trong máu của người bình thường vượt quá 8,9-10,0mmol/L, có thể phát hiện thấy đường trong nước tiểu. Mức đường huyết này được gọi là ngưỡng glucose thận. Ở người cao tuổi và bệnh nhân mắc bệnh thận do đái tháo đường, lượng đường trong máu thường vượt quá 10,0mmol/L, thậm chí 11,1-16,7mmol/L nhưng không xảy ra bệnh tiểu đường. Điều này là do ngưỡng glucose của thận tăng lên. Ngược lại, ở phụ nữ có thai hoặc bệnh nhân đái tháo đường thận, lượng đường trong máu thấp hơn 8,9mmol/L nhưng vẫn xảy ra tình trạng đái tháo đường. Điều này là do ngưỡng glucose của thận giảm.
Ý nghĩa lâm sàng của xét nghiệm giải phóng insulin là gì?
Xét nghiệm dung nạp glucose được thực hiện sau khi uống 75g glucose và lấy máu mỗi lần để kiểm tra nồng độ insulin, cụ thể là xét nghiệm giải phóng insulin. Xét nghiệm giải phóng insulin có ích trong việc chẩn đoán, phân loại và điều trị bệnh tiểu đường. Mức insulin lúc đói của bệnh nhân tiểu đường phụ thuộc insulin rất thấp hoặc không phát hiện được, cho thấy tế bào B tuyến tụy bị tổn thương nghiêm trọng và suy đảo tụy, cần phải điều trị bằng insulin. Mức insulin lúc đói của bệnh nhân tiểu đường không phụ thuộc insulin có thể bình thường hoặc hơi cao. Insulin có thể được tiết ra sau khi được kích thích. Mức insulin lúc đói của những người thừa cân hoặc béo phì cao hơn những người có cân nặng bình thường. Sau khi kích thích glucose, mức độ tiết insulin có thể tăng từ 5 đến 10 lần. Loại bệnh tiểu đường này có thể được điều trị chỉ bằng chế độ ăn kiêng hoặc kết hợp với tập thể dục và thuốc hạ đường huyết dạng uống, và bệnh thường có thể được kiểm soát một cách thỏa đáng.
Ý nghĩa lâm sàng của việc đo nồng độ peptide C là gì?
Tiền chất của insulin, proinsulin, được chuyển đổi thành insulin và C-peptide sau khi bị phân cắt bởi enzym. Bởi vì khi proinsulin được chuyển thành insulin, C-peptide và insulin cùng tồn tại trong các hạt tiết với số lượng phân tử bằng nhau và được giải phóng vào tuần hoàn mao mạch cùng một lúc, và C-peptide không bị gan phá hủy, và thời gian bán hủy của nó dài hơn đáng kể so với insulin. Do đó, việc đo nồng độ peptide C trong tuần hoàn máu có thể phản ánh tốt hơn chức năng của tế bào B trong việc tổng hợp và giải phóng insulin. Ý nghĩa lâm sàng của phép đo C-peptide là:
(1) Đo nồng độ C-peptide giúp phân loại lâm sàng bệnh tiểu đường và giúp hiểu chức năng đảo tụy của bệnh nhân.
(2) Vì peptide C không bị ảnh hưởng bởi kháng thể tuyến tụy nên nồng độ peptide C có thể được đo trực tiếp ở những bệnh nhân đang điều trị bằng insulin để xác định chức năng đảo tụy của bệnh nhân.
(3) Có thể xác định được nguyên nhân gây hạ đường huyết. Nếu giá trị peptide C vượt quá mức bình thường, có thể coi là do tiết insulin quá mức; nếu giá trị peptide C thấp hơn bình thường thì nguyên nhân là do các lý do khác.
(4) Việc xác định peptide C có ích trong việc chẩn đoán khối u tế bào đảo và đánh giá hiệu quả của phẫu thuật u đảo tụy. Nồng độ peptide C trong máu của bệnh nhân u đảo tụy tương đối cao. Nếu nồng độ peptide C trong máu vẫn cao sau phẫu thuật, điều này cho thấy vẫn còn mô khối u sót lại. Nếu mức peptide C tiếp tục tăng trong quá trình theo dõi, điều này cho thấy khối u có thể tái phát hoặc di căn.
Hemoglobin glycosyl hóa là gì và có những phương pháp nào để đo nó?
Hemoglobin glycosyl hóa (GHb) phản ánh mức đường huyết trung bình trong cơ thể từ 4 đến 8 tuần trước và có thể là nguyên nhân quan trọng gây ra các biến chứng mãn tính của bệnh tiểu đường.
HbA-1c có hàm lượng cao nhất trong GHb và đặc điểm cấu trúc của nó đã được nghiên cứu kỹ lưỡng nên GHb thường được biểu thị bằng HbA-1C. Các phương pháp xác định GHb bao gồm sắc ký (sắc ký cột và sắc ký lỏng áp suất cao), đo màu, điện di hội tụ đẳng điện và xét nghiệm miễn dịch phóng xạ. Hiện nay, phương pháp sắc ký cột đơn giản sử dụng nhựa trao đổi cation được sử dụng rộng rãi nhất.
Ý nghĩa lâm sàng của việc đo hemoglobin glycosyl hóa là gì?
Kiểm soát là lý tưởng. Nếu lớn hơn 10% có nghĩa là bệnh nhân bị tăng đường huyết dai dẳng.
(2) Giúp hiểu được các biến chứng mãn tính của bệnh tiểu đường. Nghiên cứu hiện tại về GHb đã vượt xa ứng dụng của nó trong việc theo dõi kiểm soát lượng đường trong máu ở bệnh nhân tiểu đường. Những khám phá gần đây đã chỉ ra rằng protein huyết thanh, màng tế bào hồng cầu, protein nội bào, collagen, keratin và thủy tinh thể mắt đều bị glycosyl hóa ở các mức độ khác nhau, cho thấy rằng quá trình glycosyl hóa protein không phải enzyme trong bệnh tiểu đường không chỉ giới hạn ở hemoglobin mà còn có xu hướng lan rộng ra toàn thân. Dữ liệu trong nước cho thấy có sự khác biệt đáng kể về nồng độ hemoglobin glycosyl hóa trung bình giữa bệnh nhân tiểu đường có và không có bệnh lý vi mạch tiểu đường.
(3) Dùng để chẩn đoán bệnh tiểu đường. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng hầu hết bệnh nhân tiểu đường có lượng đường trong máu lúc đói cao hơn bình thường và bệnh nhân bị rối loạn dung nạp glucose cũng có lượng hemoglobin glycosyl hóa cao, do đó người ta tin rằng hemoglobin glycosyl hóa cũng có thể được sử dụng để sàng lọc bệnh tiểu đường. Tuy nhiên, một số người cho rằng GHb không phải là chỉ số nhạy cảm để chẩn đoán bệnh tiểu đường và không thể thay thế xét nghiệm dung nạp glucose và đo lượng đường trong máu hiện tại.
Những bệnh nội tiết nào cần loại trừ khi chẩn đoán bệnh tiểu đường nguyên phát?
(1) Bệnh to đầu chi. Do tiết quá nhiều hormone tăng trưởng đối kháng với tác dụng của insulin, gây rối loạn chuyển hóa glucose và có thể dẫn đến hội chứng tiểu đường tuyến yên. Bệnh to đầu chi cổ điển giúp ích cho việc chẩn đoán.
(2) Hội chứng Cushing (tăng tiết cortisol). Hormone vỏ thượng thận có thể thúc đẩy quá trình tân tạo glucose, ức chế hexose phosphokinase và đối kháng với insulin, có thể gây rối loạn dung nạp glucose và thậm chí là bệnh tiểu đường. Nhóm hội chứng Cushing cổ điển hỗ trợ chẩn đoán.
(3) U tủy thượng thận. Tiết quá nhiều adrenaline và norepinephrine thúc đẩy quá trình phân hủy glycogen thành glucose. Adrenaline cũng có thể thúc đẩy quá trình phân giải glycogen, làm tăng lượng đường sản sinh ra và gây tăng đường huyết.
(4) Cường giáp. Hormone tuyến giáp dư thừa thúc đẩy quá trình phân giải glycogen ở gan, làm tăng độ nhạy cảm của cơ thể với catecholamine. Cường giáp làm tăng tốc quá trình trao đổi chất toàn thân và tiêu thụ calo, tăng sử dụng và oxy hóa glucose, đồng thời đẩy nhanh quá trình hấp thu carbohydrate ở ruột, gây tăng đường huyết tạm thời, làm tăng gánh nặng cho tuyến tụy và gây ra bệnh tiểu đường.
(5) U tế bào α tuyến tụy. Tiết quá nhiều glucagon sẽ huy động glycogen ở gan, thúc đẩy quá trình tổng hợp glycogen ở gan và làm tăng lượng đường trong máu.
Tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường do Hội nghị Lan Châu ở nước tôi xây dựng là gì?
Vào tháng 10 năm 1979, đất nước tôi đã tổ chức hội nghị khoa học toàn quốc về bệnh tiểu đường tại Lan Châu. Trong hội nghị, các tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường đã được xây dựng, được mô tả tóm tắt như sau:
(1) Bệnh tiểu đường rõ ràng. Người có biểu hiện lâm sàng của bệnh đái tháo đường, kèm theo đường niệu dương tính, đường huyết lúc đói ≥7,2mmol/L, đường huyết sau ăn 2 giờ ≥11,1mmol/L hoặc giá trị đường huyết trên đường cong dung nạp glucose đạt hoặc vượt tiêu chuẩn chẩn đoán đái tháo đường.
Cơ sở chẩn đoán đường cong đường huyết dung nạp glucose như sau:
Đường huyết lúc đói ≥6,9mmol/L; Sau 0,5 giờ uống 100g đường, ≥10,6mmol/L; 1 giờ, ≥10,0mmol/L; 2 giờ, ≥7,8mmol/L; 3 giờ, nồng độ ≥6,9mmol/L. Chỉ tính 1 điểm cho phép tính giá trị 0,5 giờ và 1 giờ. Những người có 3 điểm đạt hoặc vượt quá các giá trị trên có thể được chẩn đoán mắc bệnh tiểu đường. Đối với những người trên 50 tuổi, giá trị 1 giờ nên tăng thêm 0,6 mmol/L sau mỗi 10 năm.
(2) Bệnh tiểu đường tiềm ẩn (bệnh tiểu đường do hóa chất). Bệnh nhân không có triệu chứng nhưng kết quả xét nghiệm đường huyết hoặc xét nghiệm dung nạp glucose đáp ứng hoặc vượt quá các tiêu chuẩn chẩn đoán nêu trên.
(3) Rối loạn dung nạp glucose. Bệnh nhân không có triệu chứng lâm sàng nhưng có 2 điểm trên đường cong xét nghiệm dung nạp glucose đường uống cao hơn giới hạn trên của giá trị bình thường nhưng thấp hơn tiêu chuẩn chẩn đoán.
Tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường của Tổ chức Y tế Thế giới là gì?
Tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 1980 và 1985:
(1) Có triệu chứng của bệnh tiểu đường. Có thể chẩn đoán bệnh tiểu đường nếu đáp ứng bất kỳ điều kiện nào sau đây: ① đường huyết lúc đói ≥ 7,8mmol/L; ② Đường huyết ≥ 11,1mmol/L vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày; ③ Đường huyết lúc đói < 7,8mmol/L, nhưng đường huyết > 11,1mmol/L sau 2 giờ làm xét nghiệm dung nạp glucose đường uống 75g.
(2) Không có triệu chứng của bệnh tiểu đường. Có thể chẩn đoán mắc bệnh tiểu đường nếu đáp ứng bất kỳ điều kiện nào sau đây: ① Có hai mức đường huyết lúc đói ≥ 7,8mmol/L; ② Nồng độ glucose trong máu sau 1 và 2 giờ sau khi thực hiện xét nghiệm dung nạp glucose đường uống 75g lần đầu đều ≥ 11,1mmol/L, nồng độ glucose trong máu sau 2 giờ sau khi thực hiện xét nghiệm dung nạp glucose lần thứ hai đều ≥ 11,1mmol/L hoặc nồng độ glucose trong máu lúc đói đều ≥ 7,8mmol/L sau khi thực hiện xét nghiệm dung nạp glucose lần thứ hai.
(3) Rối loạn dung nạp glucose. Đường huyết lúc đói < 7,8 mmol/L, đường huyết từ 7,8 – 11,1 mmol/L sau 2 giờ uống 75g glucose.
Chẩn đoán bệnh tiểu đường thai kỳ dựa trên các tiêu chuẩn trên.
Ngoài ra, tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường do Nhóm dữ liệu bệnh tiểu đường (NDPG) thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ đề xuất năm 1979 về cơ bản giống với tiêu chuẩn của WHO, với những điểm khác biệt sau:
Đầu tiên, NDPG nhấn mạnh rằng dù là bệnh tiểu đường hay rối loạn dung nạp glucose, ngoài mức đường huyết vượt quá tiêu chuẩn chẩn đoán 2 giờ sau khi uống đường, thì một trong các mức đường huyết từ lúc đói đến 2 giờ sau khi uống đường, tức là 0,5 giờ, 1 giờ hoặc 1,5 giờ sau khi uống đường, phải ≥11,1mmol/L thì mới chẩn đoán được.
Thứ hai, tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường thai kỳ của NDPG khác với tiêu chuẩn của WHO.
Hiện nay, tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường của Tổ chức Y tế Thế giới và Nhóm Dữ liệu Bệnh tiểu đường Quốc gia Hoa Kỳ đã được nhiều quốc gia trên thế giới sử dụng rộng rãi. Để tạo điều kiện thuận lợi cho việc giao tiếp với các quốc gia khác trên thế giới và đạt được khả năng so sánh quốc tế, Nhóm hợp tác nghiên cứu bệnh tiểu đường quốc gia đã khuyến nghị sử dụng tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới để chẩn đoán bệnh tiểu đường vào năm 1982.
Năm 1996, tiêu chuẩn chẩn đoán của Ủy ban tư vấn phân loại và chẩn đoán bệnh đái tháo đường và biến chứng của WHO có điểm gì giống và khác nhau so với các tiêu chuẩn trước đó?
Tương tự như các cuộc điều tra dịch tễ học nước ngoài, trong cuộc điều tra dân số Đại Khánh năm 1986 của nước tôi trên 100.000 người và cuộc điều tra dân số 250.000 người tại 19 tỉnh và thành phố năm 1994, tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường của WHO năm 1985 đã được sử dụng để đo đường huyết lúc đói vào buổi sáng và đường huyết 2 giờ sau khi uống 75g glucose. Người ta thấy rằng trong số những người được chẩn đoán mắc bệnh tiểu đường dựa trên glucose huyết tương ≥11,1 mmol/L 2 giờ sau OGTT, 30% có glucose máu lúc đói <7,8 mmol/L. Điều này chỉ ra rằng trong tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường của WHO năm 1985, nồng độ glucose huyết tương lúc đói ≥7,8mmol/L được đặt ở mức quá cao. Nếu chỉ chẩn đoán bệnh tiểu đường bằng xét nghiệm đường huyết lúc đói mà không thực hiện xét nghiệm dung nạp glucose đường uống thì sẽ bỏ sót 1/3 số bệnh nhân tiểu đường. Theo nghiên cứu dựa trên dân số ở Ai Cập và các quốc gia khác, glucose huyết tương lúc đói ≥7,0mmol/L (126mg/dL) được sử dụng làm tiêu chuẩn chẩn đoán glucose huyết tương lúc đói mới cho bệnh tiểu đường, có thể phản ánh giá trị tương đương với OGTT 2 giờ ≥11,1mmol/L và cũng phản ánh điểm phân chia tối ưu để tách hai thành phần của phân phối hai đỉnh của nồng độ glucose huyết tương lúc đói được quan sát thấy ở những quần thể này. Các cuộc điều tra dịch tễ học ở nước tôi cho thấy, nếu áp dụng tiêu chuẩn mới là đường huyết lúc đói ≥7,0mmol/L thì tỷ lệ chẩn đoán nhầm bệnh đái tháo đường là dưới 3%. Các nghiên cứu khác đã chỉ ra rằng những bệnh nhân có lượng đường huyết lúc đói ≥7,0mmol/L có nguy cơ mắc bệnh mạch máu nhỏ và mạch máu lớn cao hơn.
Do đó, Ủy ban cố vấn của WHO về Tiêu chuẩn chẩn đoán và Phân loại bệnh tiểu đường và các biến chứng của nó đã được họp tại Vương quốc Anh từ ngày 9 đến ngày 13 tháng 12 năm 1996. Ủy ban cố vấn này khuyến nghị rằng nồng độ glucose huyết tương lúc đói trong tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường của WHO năm 1985 nên được thay đổi từ ≥7,8mmol/L thành ≥7,0mmol/L, trong khi tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường là glucose huyết tương sau 2 giờ làm OGTT ≥11,1mmol/L vẫn không thay đổi. Ngoài ra, buổi tư vấn này sẽ làm rõ hơn rằng tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường thai kỳ phù hợp với nồng độ glucose huyết tương lúc đói ≥7,0mmol/L và (hoặc) nồng độ glucose huyết tương sau 2 giờ xét nghiệm OGTT ≥11,1mmol/L đã đề cập ở trên.
Bệnh tiểu đường được phân loại như thế nào?
Vào tháng 12 năm 1979, Nhóm dữ liệu bệnh tiểu đường Hoa Kỳ đã đề xuất một phương pháp phân loại bệnh tiểu đường, sau đó được WHO sửa đổi và khuyến nghị sử dụng vào năm 1980 và đã được nhiều quốc gia trên thế giới công nhận rộng rãi; nhưng một số người cũng đề xuất một số lượng lớn các sửa đổi. Do đó, vào năm 1985, nhóm nghiên cứu của WHO đã tiếp thu những ý kiến này và sửa đổi phương pháp phân loại bệnh tiểu đường được khuyến nghị vào năm 1980, bãi bỏ các thuật ngữ tiểu đường tuýp 1 và tiểu đường tuýp 2, đồng thời bổ sung thêm bệnh tiểu đường liên quan đến mất cân bằng dinh dưỡng. Phân loại bệnh tiểu đường và rối loạn dung nạp glucose (1985):
(1) Phân loại lâm sàng
Bệnh tiểu đường (DM)
Bệnh tiểu đường phụ thuộc insulin (IDDM)
Đái tháo đường không phụ thuộc insulin (NIDDM)
①Béo phì;
② Không béo phì
Suy dinh dưỡng liên quan đến bệnh tiểu đường (MRDM)
Các loại bệnh tiểu đường khác, bao gồm bệnh tiểu đường thứ phát hoặc liên quan đến các bệnh hoặc hội chứng khác
① Bệnh tuyến tụy
②Bệnh nội tiết
③Bệnh tiểu đường do thuốc hoặc hóa chất
④Bất thường thụ thể insulin
⑤Hội chứng di truyền
⑥Những thứ khác.
Rối loạn dung nạp glucose (IGT)
① Không béo phì
②Béo phì
③ Kèm theo các bệnh lý hoặc hội chứng khác
Đái tháo đường thai kỳ (GDM)
(2) Phân loại dựa trên tỷ lệ nguy cơ thống kê (chỉ những bệnh nhân có dung nạp glucose bình thường nhưng có khả năng mắc bệnh tiểu đường cao hơn người bình thường).
① Dung nạp glucose bất thường trước đó
② Bất thường tiềm ẩn về dung nạp glucose
Những bệnh nào được bao gồm trong các loại bệnh tiểu đường khác?
Các loại bệnh tiểu đường khác, còn được gọi là bệnh tiểu đường thứ phát, là bệnh tiểu đường có nguyên nhân chính xác hoặc gần đúng, hoặc là thuật ngữ chung cho một số hội chứng có thể định nghĩa rõ ràng bệnh tiểu đường. Các nguyên nhân chính được nhóm lại như sau:
(1) Bệnh tụy hoặc cắt bỏ tụy. Bao gồm viêm tụy cấp và mãn tính, u tụy, xơ nang, bệnh thừa sắt, chấn thương, cắt tụy, khuyết tật đảo tụy bẩm sinh, v.v.
(2) Bệnh nội tiết. Chẳng hạn như bệnh to đầu chi, bệnh khổng lồ tuyến yên, thiếu hụt hormone tăng trưởng, tăng prolactin máu, hội chứng Cushing, cường aldosteron nguyên phát, u tủy thượng thận, cường giáp, suy giáp, suy tuyến cận giáp, u tiết glucagon, u tiết somatostatin, u gastrin, hội chứng ACTH lạc chỗ, thừa muối adrenocorticoid, v.v.
(3) Ma túy và chất hóa học. Glucocorticoid, ACTH, estrogen, progesterone, thuốc tránh thai đường uống, hormone tăng trưởng, hormone tuyến giáp, prolactin, calcitonin, thuốc lợi tiểu thiazid, chlorpromazine, streptozotocin, glucagon, levodopa, epinephrine, norepinephrine, phenytoin natri, chlorpromazine, lithium carbonate, tadalafil, cyclophosphamide, alloxan, morphine, aspirin, indomethacin, isoniazid, cimetidine, v.v.
(4) Thụ thể insulin bất thường. Nhờ tiến bộ trong nghiên cứu thụ thể insulin, người ta đã làm sáng tỏ rằng bệnh tiểu đường đi kèm với bất thường về thụ thể gây ra tình trạng kháng insulin rõ ràng. Tình trạng kháng insulin này có thể được chia thành loại A và loại B. Loại A là do bất thường bẩm sinh của thụ thể, chẳng hạn như loạn dưỡng mỡ bẩm sinh, tăng sắc tố melanin và nam hóa ở phụ nữ; loại B là do kháng thể kháng thụ thể insulin, phần lớn kết hợp với các bệnh tự miễn hoặc kèm theo nhiều bất thường về miễn dịch.
(5)Hội chứng di truyền. Chẳng hạn như tình trạng ứ đọng glycogen loại I, bệnh porphyria kịch phát cấp tính, hội chứng teo mỡ, loạn dưỡng myotonin, giãn vi mạch, đái tháo đường có teo dây thần kinh thị giác, đái tháo đường có đái tháo nhạt và điếc, suy sinh dục và loạn sản sụn, v.v.
Trong Ủy ban cố vấn của WHO năm 1996 về Tiêu chuẩn chẩn đoán và Phân loại bệnh tiểu đường và các biến chứng của bệnh, những đặc điểm chính của những thay đổi trong phân loại là gì?
Năm 1996, Ủy ban cố vấn của WHO về tiêu chuẩn chẩn đoán và phân loại bệnh tiểu đường và các biến chứng của bệnh đã cân nhắc kỹ lưỡng tính hợp lý của phân loại do NDDG đề xuất năm 1979 và WHO đề xuất năm 1980 và 1985, đồng thời đề xuất sửa đổi dựa trên các phát hiện nghiên cứu trong 17 năm qua. Các đặc điểm chính của những thay đổi như sau:
(1) Các thuật ngữ y khoa là bệnh tiểu đường phụ thuộc insulin (IDDM) và bệnh tiểu đường không phụ thuộc insulin (NIDDM) không còn được sử dụng nữa vì các thuật ngữ này trở nên khó hiểu và thường dẫn đến việc phân loại bệnh nhân dựa trên phương pháp điều trị hơn là cơ chế bệnh sinh. Các thuật ngữ bệnh tiểu đường loại 1 và loại 2 vẫn được giữ nguyên. Đái tháo đường týp 1 chủ yếu đề cập đến bệnh đái tháo đường do sự phá hủy hoặc mất chức năng của tế bào B tuyến tụy, bao gồm quá trình tự miễn dịch do tế bào B tuyến tụy bị phá hủy được mô tả trong những năm gần đây (cả khởi phát chậm và khởi phát cấp tính), cũng như những bệnh không rõ nguyên nhân và cơ chế sinh bệnh (vô căn). Loại này không bao gồm những trường hợp có nguyên nhân cụ thể đã được làm sáng tỏ do tế bào B tuyến tụy bị phá hủy hoặc suy yếu (như xơ nang). Đái tháo đường týp 2 là bệnh đái tháo đường chủ yếu do tình trạng kháng insulin kèm theo tình trạng tiết insulin không đủ hoặc chủ yếu do tình trạng tiết insulin không đủ có hoặc không kèm theo tình trạng kháng insulin.
(2) Phân loại bệnh tiểu đường thai kỳ vẫn được duy trì, được định nghĩa là các mức độ tăng đường huyết khác nhau do rối loạn dung nạp glucose được phát hiện hoặc phát triển trong thời kỳ mang thai. Định nghĩa này áp dụng bất kể có sử dụng phương pháp điều trị bằng insulin hay tình trạng tăng đường huyết vẫn tiếp diễn sau khi mang thai. Điều này không loại trừ khả năng tình trạng không dung nạp glucose chưa được phát hiện đã tồn tại trước khi mang thai hoặc bắt đầu phát triển trong quá trình mang thai. Để phát hiện bệnh tiểu đường thai kỳ, lý tưởng nhất là tất cả phụ nữ mang thai nên được sàng lọc trong khoảng từ tuần thứ 24 đến tuần thứ 28 của thai kỳ. Để phát hiện những người đã mắc bệnh tiểu đường trước khi mang thai nhưng không biết, cũng cần phải sàng lọc những phụ nữ mang thai trong nhóm có tỷ lệ mắc bệnh cao hoặc những cá nhân có nguy cơ cao trong vòng 3 tháng đầu của thai kỳ. Sau một đêm nhịn ăn (từ 8 đến 14 giờ), xét nghiệm dung nạp glucose đường uống được thực hiện bằng cách uống 75 g glucose và xét nghiệm glucose huyết tương sau 24 giờ. Phụ nữ mang thai đáp ứng tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường hoặc IGT của WHO nên được phân loại là mắc bệnh tiểu đường thai kỳ. Sau khi kết thúc thai kỳ, họ có thể được phân loại lại thành bệnh tiểu đường, IGT hoặc dung nạp glucose bình thường, tùy thuộc vào kết quả của OGTT với lượng glucose là 75 g sau 6 tuần sinh.
(3) Rối loạn dung nạp glucose (IGT) không phải là một phân loại mà là một giai đoạn phát triển của bệnh tiểu đường.
(4) Phân loại bệnh đái tháo đường liên quan đến suy dinh dưỡng (MRDM) đã bị xóa. Bởi vì: ① Nhìn chung, bệnh tiểu đường thường gặp nhất ở những người béo phì, ít vận động, ít gặp hơn ở những người gầy. Vào đầu những năm 1980, tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường cao ở người Ấn Độ nhập cư và người Ấn Độ sống ở thành thị, nhưng không có báo cáo nào về dịch tễ học của MRDM. Theo một cuộc khảo sát dân số lớn được tiến hành ở Quảng Tây năm 1994, số lượng các trường hợp như vậy cũng rất nhỏ. Ngay cả ở những quốc gia như Ethiopia, nơi tình trạng suy dinh dưỡng rất phổ biến, chỉ có không quá vài trăm trường hợp được báo cáo trong nhiều năm qua. ②Đặc điểm chẩn đoán của MRDM không đặc hiệu. Tiêu chuẩn là chỉ số khối cơ thể (BMI) dưới 18, sau đó được đổi thành 19. Ngoài ra, BMI bình quân đầu người ở vùng nông thôn của các nước đang phát triển là 18,5. Ở những khu vực thiếu thốn dịch vụ chăm sóc y tế và thuốc men, bệnh nhân tiểu đường không kiểm soát tốt đường huyết cũng trở nên gầy gò. ③Có hai loại MRDM: một là bệnh tiểu đường do thiếu protein. Hiện tại vẫn chưa có bằng chứng thuyết phục nào cho thấy tình trạng thiếu protein có thể gây ra bệnh tiểu đường; loại còn lại là bệnh tiểu đường xơ hóa vôi hóa tuyến tụy. Những bệnh nhân mắc loại tiểu đường này thường bị viêm tụy mãn tính và cũng có báo cáo cho thấy bệnh này có thể xảy ra ở những người có chế độ dinh dưỡng bình thường. ④Kiểu gen MRDM có thể ảnh hưởng đến biểu hiện của các kiểu gen khác.
Phân loại nguyên nhân gây rối loạn đường huyết được Ủy ban tư vấn về tiêu chuẩn chẩn đoán và phân loại bệnh tiểu đường và biến chứng của WHO khuyến nghị năm 1996 là gì?
Năm 1996, Ủy ban tư vấn về tiêu chuẩn chẩn đoán và phân loại bệnh tiểu đường và biến chứng của WHO đã khuyến nghị các tiêu chuẩn sau đây cho các rối loạn lượng đường trong máu:
Kiểm soát là lý tưởng. Nếu lớn hơn 10% có nghĩa là bệnh nhân bị tăng đường huyết dai dẳng.
(2) Giúp hiểu được các biến chứng mãn tính của bệnh tiểu đường. Nghiên cứu hiện tại về GHb đã vượt xa ứng dụng của nó trong việc theo dõi kiểm soát lượng đường trong máu ở bệnh nhân tiểu đường. Những khám phá gần đây đã chỉ ra rằng protein huyết thanh, màng tế bào hồng cầu, protein nội bào, collagen, keratin và thủy tinh thể mắt đều bị glycosyl hóa ở các mức độ khác nhau, cho thấy rằng quá trình glycosyl hóa protein không phải enzyme trong bệnh tiểu đường không chỉ giới hạn ở hemoglobin mà còn có xu hướng lan rộng ra toàn thân. Dữ liệu trong nước cho thấy có sự khác biệt đáng kể về nồng độ hemoglobin glycosyl hóa trung bình giữa bệnh nhân tiểu đường có và không có bệnh lý vi mạch tiểu đường.
(3) Dùng để chẩn đoán bệnh tiểu đường. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng hầu hết bệnh nhân tiểu đường có lượng đường trong máu lúc đói cao hơn bình thường và bệnh nhân bị rối loạn dung nạp glucose cũng có lượng hemoglobin glycosyl hóa cao, do đó người ta tin rằng hemoglobin glycosyl hóa cũng có thể được sử dụng để sàng lọc bệnh tiểu đường. Tuy nhiên, một số người cho rằng GHb không phải là chỉ số nhạy cảm để chẩn đoán bệnh tiểu đường và không thể thay thế xét nghiệm dung nạp glucose và đo lượng đường trong máu hiện tại.
Những bệnh nội tiết nào cần loại trừ khi chẩn đoán bệnh tiểu đường nguyên phát?
(1) Bệnh to đầu chi. Do tiết quá nhiều hormone tăng trưởng đối kháng với tác dụng của insulin, gây rối loạn chuyển hóa glucose và có thể dẫn đến hội chứng tiểu đường tuyến yên. Bệnh to đầu chi cổ điển giúp ích cho việc chẩn đoán.
(2) Hội chứng Cushing (tăng tiết cortisol). Hormone vỏ thượng thận có thể thúc đẩy quá trình tân tạo glucose, ức chế hexose phosphokinase và đối kháng với insulin, có thể gây rối loạn dung nạp glucose và thậm chí là bệnh tiểu đường. Nhóm hội chứng Cushing cổ điển hỗ trợ chẩn đoán.
(3) U tủy thượng thận. Tiết quá nhiều adrenaline và norepinephrine thúc đẩy quá trình phân hủy glycogen thành glucose. Adrenaline cũng có thể thúc đẩy quá trình phân giải glycogen, làm tăng lượng đường sản sinh ra và gây tăng đường huyết.
(4) Cường giáp. Hormone tuyến giáp dư thừa thúc đẩy quá trình phân giải glycogen ở gan, làm tăng độ nhạy cảm của cơ thể với catecholamine. Cường giáp làm tăng tốc quá trình trao đổi chất toàn thân và tiêu thụ calo, tăng sử dụng và oxy hóa glucose, đồng thời đẩy nhanh quá trình hấp thu carbohydrate ở ruột, gây tăng đường huyết tạm thời, làm tăng gánh nặng cho tuyến tụy và gây ra bệnh tiểu đường.
(5) U tế bào α tuyến tụy. Tiết quá nhiều glucagon sẽ huy động glycogen ở gan, thúc đẩy quá trình tổng hợp glycogen ở gan và làm tăng lượng đường trong máu.
Tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường do Hội nghị Lan Châu ở nước tôi xây dựng là gì?
Vào tháng 10 năm 1979, đất nước tôi đã tổ chức hội nghị khoa học toàn quốc về bệnh tiểu đường tại Lan Châu. Trong hội nghị, các tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường đã được xây dựng, được mô tả tóm tắt như sau:
(1) Bệnh tiểu đường rõ ràng. Người có biểu hiện lâm sàng của bệnh đái tháo đường, kèm theo đường niệu dương tính, đường huyết lúc đói ≥7,2mmol/L, đường huyết sau ăn 2 giờ ≥11,1mmol/L hoặc giá trị đường huyết trên đường cong dung nạp glucose đạt hoặc vượt tiêu chuẩn chẩn đoán đái tháo đường.
Cơ sở chẩn đoán đường cong đường huyết dung nạp glucose như sau:
Đường huyết lúc đói ≥6,9mmol/L; Sau 0,5 giờ uống 100g đường, ≥10,6mmol/L; 1 giờ, ≥10,0mmol/L; 2 giờ, ≥7,8mmol/L; 3 giờ, nồng độ ≥6,9mmol/L. Chỉ tính 1 điểm cho phép tính giá trị 0,5 giờ và 1 giờ. Những người có 3 điểm đạt hoặc vượt quá các giá trị trên có thể được chẩn đoán mắc bệnh tiểu đường. Đối với những người trên 50 tuổi, giá trị 1 giờ nên tăng thêm 0,6 mmol/L sau mỗi 10 năm.
(2) Bệnh tiểu đường tiềm ẩn (bệnh tiểu đường do hóa chất). Bệnh nhân không có triệu chứng nhưng kết quả xét nghiệm đường huyết hoặc xét nghiệm dung nạp glucose đáp ứng hoặc vượt quá các tiêu chuẩn chẩn đoán nêu trên.
(3) Rối loạn dung nạp glucose. Bệnh nhân không có triệu chứng lâm sàng nhưng có 2 điểm trên đường cong xét nghiệm dung nạp glucose đường uống cao hơn giới hạn trên của giá trị bình thường nhưng thấp hơn tiêu chuẩn chẩn đoán.
Tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường của Tổ chức Y tế Thế giới là gì?
Tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 1980 và 1985:
(1) Có triệu chứng của bệnh tiểu đường. Có thể chẩn đoán bệnh tiểu đường nếu đáp ứng bất kỳ điều kiện nào sau đây: ① đường huyết lúc đói ≥ 7,8mmol/L; ② Đường huyết ≥ 11,1mmol/L vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày; ③ Đường huyết lúc đói < 7,8mmol/L, nhưng đường huyết > 11,1mmol/L sau 2 giờ làm xét nghiệm dung nạp glucose đường uống 75g.
(2) Không có triệu chứng của bệnh tiểu đường. Có thể chẩn đoán mắc bệnh tiểu đường nếu đáp ứng bất kỳ điều kiện nào sau đây: ① Có hai mức đường huyết lúc đói ≥ 7,8mmol/L; ② Nồng độ glucose trong máu sau 1 và 2 giờ sau khi thực hiện xét nghiệm dung nạp glucose đường uống 75g lần đầu đều ≥ 11,1mmol/L, nồng độ glucose trong máu sau 2 giờ sau khi thực hiện xét nghiệm dung nạp glucose lần thứ hai đều ≥ 11,1mmol/L hoặc nồng độ glucose trong máu lúc đói đều ≥ 7,8mmol/L sau khi thực hiện xét nghiệm dung nạp glucose lần thứ hai.
(3) Rối loạn dung nạp glucose. Đường huyết lúc đói < 7,8 mmol/L, đường huyết từ 7,8 – 11,1 mmol/L sau 2 giờ uống 75g glucose.
Chẩn đoán bệnh tiểu đường thai kỳ dựa trên các tiêu chuẩn trên.
Ngoài ra, tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường do Nhóm dữ liệu bệnh tiểu đường (NDPG) thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ đề xuất năm 1979 về cơ bản giống với tiêu chuẩn của WHO, với những điểm khác biệt sau:
Đầu tiên, NDPG nhấn mạnh rằng dù là bệnh tiểu đường hay rối loạn dung nạp glucose, ngoài mức đường huyết vượt quá tiêu chuẩn chẩn đoán 2 giờ sau khi uống đường, thì một trong các mức đường huyết từ lúc đói đến 2 giờ sau khi uống đường, tức là 0,5 giờ, 1 giờ hoặc 1,5 giờ sau khi uống đường, phải ≥11,1mmol/L thì mới chẩn đoán được.
Thứ hai, tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường thai kỳ của NDPG khác với tiêu chuẩn của WHO.
Hiện nay, tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường của Tổ chức Y tế Thế giới và Nhóm Dữ liệu Bệnh tiểu đường Quốc gia Hoa Kỳ đã được nhiều quốc gia trên thế giới sử dụng rộng rãi. Để tạo điều kiện thuận lợi cho việc giao tiếp với các quốc gia khác trên thế giới và đạt được khả năng so sánh quốc tế, Nhóm hợp tác nghiên cứu bệnh tiểu đường quốc gia đã khuyến nghị sử dụng tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới để chẩn đoán bệnh tiểu đường vào năm 1982.
Năm 1996, tiêu chuẩn chẩn đoán của Ủy ban tư vấn phân loại và chẩn đoán bệnh đái tháo đường và biến chứng của WHO có điểm gì giống và khác nhau so với các tiêu chuẩn trước đó?
Tương tự như các cuộc điều tra dịch tễ học nước ngoài, trong cuộc điều tra dân số Đại Khánh năm 1986 của nước tôi trên 100.000 người và cuộc điều tra dân số 250.000 người tại 19 tỉnh và thành phố năm 1994, tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường của WHO năm 1985 đã được sử dụng để đo đường huyết lúc đói vào buổi sáng và đường huyết 2 giờ sau khi uống 75g glucose. Người ta thấy rằng trong số những người được chẩn đoán mắc bệnh tiểu đường dựa trên glucose huyết tương ≥11,1 mmol/L 2 giờ sau OGTT, 30% có glucose máu lúc đói <7,8 mmol/L. Điều này chỉ ra rằng trong tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường của WHO năm 1985, nồng độ glucose huyết tương lúc đói ≥7,8mmol/L được đặt ở mức quá cao. Nếu chỉ chẩn đoán bệnh tiểu đường bằng xét nghiệm đường huyết lúc đói mà không thực hiện xét nghiệm dung nạp glucose đường uống thì sẽ bỏ sót 1/3 số bệnh nhân tiểu đường. Theo nghiên cứu dựa trên dân số ở Ai Cập và các quốc gia khác, glucose huyết tương lúc đói ≥7,0mmol/L (126mg/dL) được sử dụng làm tiêu chuẩn chẩn đoán glucose huyết tương lúc đói mới cho bệnh tiểu đường, có thể phản ánh giá trị tương đương với OGTT 2 giờ ≥11,1mmol/L và cũng phản ánh điểm phân chia tối ưu để tách hai thành phần của phân phối hai đỉnh của nồng độ glucose huyết tương lúc đói được quan sát thấy ở những quần thể này. Các cuộc điều tra dịch tễ học ở nước tôi cho thấy, nếu áp dụng tiêu chuẩn mới là đường huyết lúc đói ≥7,0mmol/L thì tỷ lệ chẩn đoán nhầm bệnh đái tháo đường là dưới 3%. Các nghiên cứu khác đã chỉ ra rằng những bệnh nhân có lượng đường huyết lúc đói ≥7,0mmol/L có nguy cơ mắc bệnh mạch máu nhỏ và mạch máu lớn cao hơn.
Do đó, Ủy ban cố vấn của WHO về Tiêu chuẩn chẩn đoán và Phân loại bệnh tiểu đường và các biến chứng của nó đã được họp tại Vương quốc Anh từ ngày 9 đến ngày 13 tháng 12 năm 1996. Ủy ban cố vấn này khuyến nghị rằng nồng độ glucose huyết tương lúc đói trong tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường của WHO năm 1985 nên được thay đổi từ ≥7,8mmol/L thành ≥7,0mmol/L, trong khi tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường là glucose huyết tương sau 2 giờ làm OGTT ≥11,1mmol/L vẫn không thay đổi. Ngoài ra, buổi tư vấn này sẽ làm rõ hơn rằng tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường thai kỳ phù hợp với nồng độ glucose huyết tương lúc đói ≥7,0mmol/L và (hoặc) nồng độ glucose huyết tương sau 2 giờ xét nghiệm OGTT ≥11,1mmol/L đã đề cập ở trên.
Bệnh tiểu đường được phân loại như thế nào?
Vào tháng 12 năm 1979, Nhóm dữ liệu bệnh tiểu đường Hoa Kỳ đã đề xuất một phương pháp phân loại bệnh tiểu đường, sau đó được WHO sửa đổi và khuyến nghị sử dụng vào năm 1980 và đã được nhiều quốc gia trên thế giới công nhận rộng rãi; nhưng một số người cũng đề xuất một số lượng lớn các sửa đổi. Do đó, vào năm 1985, nhóm nghiên cứu của WHO đã tiếp thu những ý kiến này và sửa đổi phương pháp phân loại bệnh tiểu đường được khuyến nghị vào năm 1980, bãi bỏ các thuật ngữ tiểu đường tuýp 1 và tiểu đường tuýp 2, đồng thời bổ sung thêm bệnh tiểu đường liên quan đến mất cân bằng dinh dưỡng. Phân loại bệnh tiểu đường và rối loạn dung nạp glucose (1985):
(1) Phân loại lâm sàng
Bệnh tiểu đường (DM)
Bệnh tiểu đường phụ thuộc insulin (IDDM)
Đái tháo đường không phụ thuộc insulin (NIDDM)
①Béo phì;
② Không béo phì
Suy dinh dưỡng liên quan đến bệnh tiểu đường (MRDM)
Các loại bệnh tiểu đường khác, bao gồm bệnh tiểu đường thứ phát hoặc liên quan đến các bệnh hoặc hội chứng khác
① Bệnh tuyến tụy
②Bệnh nội tiết
③Bệnh tiểu đường do thuốc hoặc hóa chất
④Bất thường thụ thể insulin
⑤Hội chứng di truyền
⑥Những thứ khác.
Rối loạn dung nạp glucose (IGT)
① Không béo phì
②Béo phì
③ Kèm theo các bệnh lý hoặc hội chứng khác
Đái tháo đường thai kỳ (GDM)
(2) Phân loại dựa trên tỷ lệ nguy cơ thống kê (chỉ những bệnh nhân có dung nạp glucose bình thường nhưng có khả năng mắc bệnh tiểu đường cao hơn người bình thường).
① Dung nạp glucose bất thường trước đó
② Bất thường tiềm ẩn về dung nạp glucose
Những bệnh nào được bao gồm trong các loại bệnh tiểu đường khác?
Các loại bệnh tiểu đường khác, còn được gọi là bệnh tiểu đường thứ phát, là bệnh tiểu đường có nguyên nhân chính xác hoặc gần đúng, hoặc là thuật ngữ chung cho một số hội chứng có thể định nghĩa rõ ràng bệnh tiểu đường. Các nguyên nhân chính được nhóm lại như sau:
(1) Bệnh tụy hoặc cắt bỏ tụy. Bao gồm viêm tụy cấp và mãn tính, u tụy, xơ nang, bệnh thừa sắt, chấn thương, cắt tụy, khuyết tật đảo tụy bẩm sinh, v.v.
(2) Bệnh nội tiết. Chẳng hạn như bệnh to đầu chi, bệnh khổng lồ tuyến yên, thiếu hụt hormone tăng trưởng, tăng prolactin máu, hội chứng Cushing, cường aldosteron nguyên phát, u tủy thượng thận, cường giáp, suy giáp, suy tuyến cận giáp, u tiết glucagon, u tiết somatostatin, u gastrin, hội chứng ACTH lạc chỗ, thừa muối adrenocorticoid, v.v.
(3) Ma túy và chất hóa học. Glucocorticoid, ACTH, estrogen, progesterone, thuốc tránh thai đường uống, hormone tăng trưởng, hormone tuyến giáp, prolactin, calcitonin, thuốc lợi tiểu thiazid, chlorpromazine, streptozotocin, glucagon, levodopa, epinephrine, norepinephrine, phenytoin natri, chlorpromazine, lithium carbonate, tadalafil, cyclophosphamide, alloxan, morphine, aspirin, indomethacin, isoniazid, cimetidine, v.v.
(4) Thụ thể insulin bất thường. Nhờ tiến bộ trong nghiên cứu thụ thể insulin, người ta đã làm sáng tỏ rằng bệnh tiểu đường đi kèm với bất thường về thụ thể gây ra tình trạng kháng insulin rõ ràng. Tình trạng kháng insulin này có thể được chia thành loại A và loại B. Loại A là do bất thường bẩm sinh của thụ thể, chẳng hạn như loạn dưỡng mỡ bẩm sinh, tăng sắc tố melanin và nam hóa ở phụ nữ; loại B là do kháng thể kháng thụ thể insulin, phần lớn kết hợp với các bệnh tự miễn hoặc kèm theo nhiều bất thường về miễn dịch.
(5)Hội chứng di truyền. Chẳng hạn như tình trạng ứ đọng glycogen loại I, bệnh porphyria kịch phát cấp tính, hội chứng teo mỡ, loạn dưỡng myotonin, giãn vi mạch, đái tháo đường có teo dây thần kinh thị giác, đái tháo đường có đái tháo nhạt và điếc, suy sinh dục và loạn sản sụn, v.v.
Trong Ủy ban cố vấn của WHO năm 1996 về Tiêu chuẩn chẩn đoán và Phân loại bệnh tiểu đường và các biến chứng của bệnh, những đặc điểm chính của những thay đổi trong phân loại là gì?
Năm 1996, Ủy ban cố vấn của WHO về tiêu chuẩn chẩn đoán và phân loại bệnh tiểu đường và các biến chứng của bệnh đã cân nhắc kỹ lưỡng tính hợp lý của phân loại do NDDG đề xuất năm 1979 và WHO đề xuất năm 1980 và 1985, đồng thời đề xuất sửa đổi dựa trên các phát hiện nghiên cứu trong 17 năm qua. Các đặc điểm chính của những thay đổi như sau:
(1) Các thuật ngữ y khoa là bệnh tiểu đường phụ thuộc insulin (IDDM) và bệnh tiểu đường không phụ thuộc insulin (NIDDM) không còn được sử dụng nữa vì các thuật ngữ này trở nên khó hiểu và thường dẫn đến việc phân loại bệnh nhân dựa trên phương pháp điều trị hơn là cơ chế bệnh sinh. Các thuật ngữ bệnh tiểu đường loại 1 và loại 2 vẫn được giữ nguyên. Đái tháo đường týp 1 chủ yếu đề cập đến bệnh đái tháo đường do sự phá hủy hoặc mất chức năng của tế bào B tuyến tụy, bao gồm quá trình tự miễn dịch do tế bào B tuyến tụy bị phá hủy được mô tả trong những năm gần đây (cả khởi phát chậm và khởi phát cấp tính), cũng như những bệnh không rõ nguyên nhân và cơ chế sinh bệnh (vô căn). Loại này không bao gồm những trường hợp có nguyên nhân cụ thể đã được làm sáng tỏ do tế bào B tuyến tụy bị phá hủy hoặc suy yếu (như xơ nang). Đái tháo đường týp 2 là bệnh đái tháo đường chủ yếu do tình trạng kháng insulin kèm theo tình trạng tiết insulin không đủ hoặc chủ yếu do tình trạng tiết insulin không đủ có hoặc không kèm theo tình trạng kháng insulin.
(2) Phân loại bệnh tiểu đường thai kỳ vẫn được duy trì, được định nghĩa là các mức độ tăng đường huyết khác nhau do rối loạn dung nạp glucose được phát hiện hoặc phát triển trong thời kỳ mang thai. Định nghĩa này áp dụng bất kể có sử dụng phương pháp điều trị bằng insulin hay tình trạng tăng đường huyết vẫn tiếp diễn sau khi mang thai. Điều này không loại trừ khả năng tình trạng không dung nạp glucose chưa được phát hiện đã tồn tại trước khi mang thai hoặc bắt đầu phát triển trong quá trình mang thai. Để phát hiện bệnh tiểu đường thai kỳ, lý tưởng nhất là tất cả phụ nữ mang thai nên được sàng lọc trong khoảng từ tuần thứ 24 đến tuần thứ 28 của thai kỳ. Để phát hiện những người đã mắc bệnh tiểu đường trước khi mang thai nhưng không biết, cũng cần phải sàng lọc những phụ nữ mang thai trong nhóm có tỷ lệ mắc bệnh cao hoặc những cá nhân có nguy cơ cao trong vòng 3 tháng đầu của thai kỳ. Sau một đêm nhịn ăn (từ 8 đến 14 giờ), xét nghiệm dung nạp glucose đường uống được thực hiện bằng cách uống 75 g glucose và xét nghiệm glucose huyết tương sau 24 giờ. Phụ nữ mang thai đáp ứng tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường hoặc IGT của WHO nên được phân loại là mắc bệnh tiểu đường thai kỳ. Sau khi kết thúc thai kỳ, họ có thể được phân loại lại thành bệnh tiểu đường, IGT hoặc dung nạp glucose bình thường, tùy thuộc vào kết quả của OGTT với lượng glucose là 75 g sau 6 tuần sinh.
(3) Rối loạn dung nạp glucose (IGT) không phải là một phân loại mà là một giai đoạn phát triển của bệnh tiểu đường.
(4) Phân loại bệnh đái tháo đường liên quan đến suy dinh dưỡng (MRDM) đã bị xóa. Bởi vì: ① Nhìn chung, bệnh tiểu đường thường gặp nhất ở những người béo phì, ít vận động, ít gặp hơn ở những người gầy. Vào đầu những năm 1980, tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường cao ở người Ấn Độ nhập cư và người Ấn Độ sống ở thành thị, nhưng không có báo cáo nào về dịch tễ học của MRDM. Theo một cuộc khảo sát dân số lớn được tiến hành ở Quảng Tây năm 1994, số lượng các trường hợp như vậy cũng rất nhỏ. Ngay cả ở những quốc gia như Ethiopia, nơi tình trạng suy dinh dưỡng rất phổ biến, chỉ có không quá vài trăm trường hợp được báo cáo trong nhiều năm qua. ②Đặc điểm chẩn đoán của MRDM không đặc hiệu. Tiêu chuẩn là chỉ số khối cơ thể (BMI) dưới 18, sau đó được đổi thành 19. Ngoài ra, BMI bình quân đầu người ở vùng nông thôn của các nước đang phát triển là 18,5. Ở những khu vực thiếu thốn dịch vụ chăm sóc y tế và thuốc men, bệnh nhân tiểu đường không kiểm soát tốt đường huyết cũng trở nên gầy gò. ③Có hai loại MRDM: một là bệnh tiểu đường do thiếu protein. Hiện tại vẫn chưa có bằng chứng thuyết phục nào cho thấy tình trạng thiếu protein có thể gây ra bệnh tiểu đường; loại còn lại là bệnh tiểu đường xơ hóa vôi hóa tuyến tụy. Những bệnh nhân mắc loại tiểu đường này thường bị viêm tụy mãn tính và cũng có báo cáo cho thấy bệnh này có thể xảy ra ở những người có chế độ dinh dưỡng bình thường. ④Kiểu gen MRDM có thể ảnh hưởng đến biểu hiện của các kiểu gen khác.
Phân loại nguyên nhân gây rối loạn đường huyết được Ủy ban tư vấn về tiêu chuẩn chẩn đoán và phân loại bệnh tiểu đường và biến chứng của WHO khuyến nghị năm 1996 là gì?
Năm 1996, Ủy ban tư vấn về tiêu chuẩn chẩn đoán và phân loại bệnh tiểu đường và biến chứng của WHO đã khuyến nghị các tiêu chuẩn sau đây cho các rối loạn lượng đường trong máu:
VII/
Kiểm soát là lý tưởng. Nếu lớn hơn 10% có nghĩa là bệnh nhân bị tăng đường huyết dai dẳng.
(2) Giúp hiểu được các biến chứng mãn tính của bệnh tiểu đường. Nghiên cứu hiện tại về GHb đã vượt xa ứng dụng của nó trong việc theo dõi kiểm soát lượng đường trong máu ở bệnh nhân tiểu đường. Những khám phá gần đây đã chỉ ra rằng protein huyết thanh, màng tế bào hồng cầu, protein nội bào, collagen, keratin và thủy tinh thể mắt đều bị glycosyl hóa ở các mức độ khác nhau, cho thấy rằng quá trình glycosyl hóa protein không phải enzyme trong bệnh tiểu đường không chỉ giới hạn ở hemoglobin mà còn có xu hướng lan rộng ra toàn thân. Dữ liệu trong nước cho thấy có sự khác biệt đáng kể về nồng độ hemoglobin glycosyl hóa trung bình giữa bệnh nhân tiểu đường có và không có bệnh lý vi mạch tiểu đường.
(3) Dùng để chẩn đoán bệnh tiểu đường. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng hầu hết bệnh nhân tiểu đường có lượng đường trong máu lúc đói cao hơn bình thường và bệnh nhân bị rối loạn dung nạp glucose cũng có lượng hemoglobin glycosyl hóa cao, do đó người ta tin rằng hemoglobin glycosyl hóa cũng có thể được sử dụng để sàng lọc bệnh tiểu đường. Tuy nhiên, một số người cho rằng GHb không phải là chỉ số nhạy cảm để chẩn đoán bệnh tiểu đường và không thể thay thế xét nghiệm dung nạp glucose và đo lượng đường trong máu hiện tại.
Những bệnh nội tiết nào cần loại trừ khi chẩn đoán bệnh tiểu đường nguyên phát?
(1) Bệnh to đầu chi. Do tiết quá nhiều hormone tăng trưởng đối kháng với tác dụng của insulin, gây rối loạn chuyển hóa glucose và có thể dẫn đến hội chứng tiểu đường tuyến yên. Bệnh to đầu chi cổ điển giúp ích cho việc chẩn đoán.
(2) Hội chứng Cushing (tăng tiết cortisol). Hormone vỏ thượng thận có thể thúc đẩy quá trình tân tạo glucose, ức chế hexose phosphokinase và đối kháng với insulin, có thể gây rối loạn dung nạp glucose và thậm chí là bệnh tiểu đường. Nhóm hội chứng Cushing cổ điển hỗ trợ chẩn đoán.
(3) U tủy thượng thận. Tiết quá nhiều adrenaline và norepinephrine thúc đẩy quá trình phân hủy glycogen thành glucose. Adrenaline cũng có thể thúc đẩy quá trình phân giải glycogen, làm tăng lượng đường sản sinh ra và gây tăng đường huyết.
(4) Cường giáp. Hormone tuyến giáp dư thừa thúc đẩy quá trình phân giải glycogen ở gan, làm tăng độ nhạy cảm của cơ thể với catecholamine. Cường giáp làm tăng tốc quá trình trao đổi chất toàn thân và tiêu thụ calo, tăng sử dụng và oxy hóa glucose, đồng thời đẩy nhanh quá trình hấp thu carbohydrate ở ruột, gây tăng đường huyết tạm thời, làm tăng gánh nặng cho tuyến tụy và gây ra bệnh tiểu đường.
(5) U tế bào α tuyến tụy. Tiết quá nhiều glucagon sẽ huy động glycogen ở gan, thúc đẩy quá trình tổng hợp glycogen ở gan và làm tăng lượng đường trong máu.
Tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường do Hội nghị Lan Châu ở nước tôi xây dựng là gì?
Vào tháng 10 năm 1979, đất nước tôi đã tổ chức hội nghị khoa học toàn quốc về bệnh tiểu đường tại Lan Châu. Trong hội nghị, các tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường đã được xây dựng, được mô tả tóm tắt như sau:
(1) Bệnh tiểu đường rõ ràng. Người có biểu hiện lâm sàng của bệnh đái tháo đường, kèm theo đường niệu dương tính, đường huyết lúc đói ≥7,2mmol/L, đường huyết sau ăn 2 giờ ≥11,1mmol/L hoặc giá trị đường huyết trên đường cong dung nạp glucose đạt hoặc vượt tiêu chuẩn chẩn đoán đái tháo đường.
Cơ sở chẩn đoán đường cong đường huyết dung nạp glucose như sau:
Đường huyết lúc đói ≥6,9mmol/L; Sau 0,5 giờ uống 100g đường, ≥10,6mmol/L; 1 giờ, ≥10,0mmol/L; 2 giờ, ≥7,8mmol/L; 3 giờ, nồng độ ≥6,9mmol/L. Chỉ tính 1 điểm cho phép tính giá trị 0,5 giờ và 1 giờ. Những người có 3 điểm đạt hoặc vượt quá các giá trị trên có thể được chẩn đoán mắc bệnh tiểu đường. Đối với những người trên 50 tuổi, giá trị 1 giờ nên tăng thêm 0,6 mmol/L sau mỗi 10 năm.
(2) Bệnh tiểu đường tiềm ẩn (bệnh tiểu đường do hóa chất). Bệnh nhân không có triệu chứng nhưng kết quả xét nghiệm đường huyết hoặc xét nghiệm dung nạp glucose đáp ứng hoặc vượt quá các tiêu chuẩn chẩn đoán nêu trên.
(3) Rối loạn dung nạp glucose. Bệnh nhân không có triệu chứng lâm sàng nhưng có 2 điểm trên đường cong xét nghiệm dung nạp glucose đường uống cao hơn giới hạn trên của giá trị bình thường nhưng thấp hơn tiêu chuẩn chẩn đoán.
Tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường của Tổ chức Y tế Thế giới là gì?
Tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 1980 và 1985:
(1) Có triệu chứng của bệnh tiểu đường. Có thể chẩn đoán bệnh tiểu đường nếu đáp ứng bất kỳ điều kiện nào sau đây: ① đường huyết lúc đói ≥ 7,8mmol/L; ② Đường huyết ≥ 11,1mmol/L vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày; ③ Đường huyết lúc đói < 7,8mmol/L, nhưng đường huyết > 11,1mmol/L sau 2 giờ làm xét nghiệm dung nạp glucose đường uống 75g.
(2) Không có triệu chứng của bệnh tiểu đường. Có thể chẩn đoán mắc bệnh tiểu đường nếu đáp ứng bất kỳ điều kiện nào sau đây: ① Có hai mức đường huyết lúc đói ≥ 7,8mmol/L; ② Nồng độ glucose trong máu sau 1 và 2 giờ sau khi thực hiện xét nghiệm dung nạp glucose đường uống 75g lần đầu đều ≥ 11,1mmol/L, nồng độ glucose trong máu sau 2 giờ sau khi thực hiện xét nghiệm dung nạp glucose lần thứ hai đều ≥ 11,1mmol/L hoặc nồng độ glucose trong máu lúc đói đều ≥ 7,8mmol/L sau khi thực hiện xét nghiệm dung nạp glucose lần thứ hai.
(3) Rối loạn dung nạp glucose. Đường huyết lúc đói < 7,8 mmol/L, đường huyết từ 7,8 – 11,1 mmol/L sau 2 giờ uống 75g glucose.
Chẩn đoán bệnh tiểu đường thai kỳ dựa trên các tiêu chuẩn trên.
Ngoài ra, tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường do Nhóm dữ liệu bệnh tiểu đường (NDPG) thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ đề xuất năm 1979 về cơ bản giống với tiêu chuẩn của WHO, với những điểm khác biệt sau:
Đầu tiên, NDPG nhấn mạnh rằng dù là bệnh tiểu đường hay rối loạn dung nạp glucose, ngoài mức đường huyết vượt quá tiêu chuẩn chẩn đoán 2 giờ sau khi uống đường, thì một trong các mức đường huyết từ lúc đói đến 2 giờ sau khi uống đường, tức là 0,5 giờ, 1 giờ hoặc 1,5 giờ sau khi uống đường, phải ≥11,1mmol/L thì mới chẩn đoán được.
Thứ hai, tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường thai kỳ của NDPG khác với tiêu chuẩn của WHO.
Hiện nay, tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường của Tổ chức Y tế Thế giới và Nhóm Dữ liệu Bệnh tiểu đường Quốc gia Hoa Kỳ đã được nhiều quốc gia trên thế giới sử dụng rộng rãi. Để tạo điều kiện thuận lợi cho việc giao tiếp với các quốc gia khác trên thế giới và đạt được khả năng so sánh quốc tế, Nhóm hợp tác nghiên cứu bệnh tiểu đường quốc gia đã khuyến nghị sử dụng tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới để chẩn đoán bệnh tiểu đường vào năm 1982.
Năm 1996, tiêu chuẩn chẩn đoán của Ủy ban tư vấn phân loại và chẩn đoán bệnh đái tháo đường và biến chứng của WHO có điểm gì giống và khác nhau so với các tiêu chuẩn trước đó?
Tương tự như các cuộc điều tra dịch tễ học nước ngoài, trong cuộc điều tra dân số Đại Khánh năm 1986 của nước tôi trên 100.000 người và cuộc điều tra dân số 250.000 người tại 19 tỉnh và thành phố năm 1994, tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường của WHO năm 1985 đã được sử dụng để đo đường huyết lúc đói vào buổi sáng và đường huyết 2 giờ sau khi uống 75g glucose. Người ta thấy rằng trong số những người được chẩn đoán mắc bệnh tiểu đường dựa trên glucose huyết tương ≥11,1 mmol/L 2 giờ sau OGTT, 30% có glucose máu lúc đói <7,8 mmol/L. Điều này chỉ ra rằng trong tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường của WHO năm 1985, nồng độ glucose huyết tương lúc đói ≥7,8mmol/L được đặt ở mức quá cao. Nếu chỉ chẩn đoán bệnh tiểu đường bằng xét nghiệm đường huyết lúc đói mà không thực hiện xét nghiệm dung nạp glucose đường uống thì sẽ bỏ sót 1/3 số bệnh nhân tiểu đường. Theo nghiên cứu dựa trên dân số ở Ai Cập và các quốc gia khác, glucose huyết tương lúc đói ≥7,0mmol/L (126mg/dL) được sử dụng làm tiêu chuẩn chẩn đoán glucose huyết tương lúc đói mới cho bệnh tiểu đường, có thể phản ánh giá trị tương đương với OGTT 2 giờ ≥11,1mmol/L và cũng phản ánh điểm phân chia tối ưu để tách hai thành phần của phân phối hai đỉnh của nồng độ glucose huyết tương lúc đói được quan sát thấy ở những quần thể này. Các cuộc điều tra dịch tễ học ở nước tôi cho thấy, nếu áp dụng tiêu chuẩn mới là đường huyết lúc đói ≥7,0mmol/L thì tỷ lệ chẩn đoán nhầm bệnh đái tháo đường là dưới 3%. Các nghiên cứu khác đã chỉ ra rằng những bệnh nhân có lượng đường huyết lúc đói ≥7,0mmol/L có nguy cơ mắc bệnh mạch máu nhỏ và mạch máu lớn cao hơn.
Do đó, Ủy ban cố vấn của WHO về Tiêu chuẩn chẩn đoán và Phân loại bệnh tiểu đường và các biến chứng của nó đã được họp tại Vương quốc Anh từ ngày 9 đến ngày 13 tháng 12 năm 1996. Ủy ban cố vấn này khuyến nghị rằng nồng độ glucose huyết tương lúc đói trong tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường của WHO năm 1985 nên được thay đổi từ ≥7,8mmol/L thành ≥7,0mmol/L, trong khi tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường là glucose huyết tương sau 2 giờ làm OGTT ≥11,1mmol/L vẫn không thay đổi. Ngoài ra, buổi tư vấn này sẽ làm rõ hơn rằng tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường thai kỳ phù hợp với nồng độ glucose huyết tương lúc đói ≥7,0mmol/L và (hoặc) nồng độ glucose huyết tương sau 2 giờ xét nghiệm OGTT ≥11,1mmol/L đã đề cập ở trên.
Bệnh tiểu đường được phân loại như thế nào?
Vào tháng 12 năm 1979, Nhóm dữ liệu bệnh tiểu đường Hoa Kỳ đã đề xuất một phương pháp phân loại bệnh tiểu đường, sau đó được WHO sửa đổi và khuyến nghị sử dụng vào năm 1980 và đã được nhiều quốc gia trên thế giới công nhận rộng rãi; nhưng một số người cũng đề xuất một số lượng lớn các sửa đổi. Do đó, vào năm 1985, nhóm nghiên cứu của WHO đã tiếp thu những ý kiến này và sửa đổi phương pháp phân loại bệnh tiểu đường được khuyến nghị vào năm 1980, bãi bỏ các thuật ngữ tiểu đường tuýp 1 và tiểu đường tuýp 2, đồng thời bổ sung thêm bệnh tiểu đường liên quan đến mất cân bằng dinh dưỡng. Phân loại bệnh tiểu đường và rối loạn dung nạp glucose (1985):
(1) Phân loại lâm sàng
Bệnh tiểu đường (DM)
Bệnh tiểu đường phụ thuộc insulin (IDDM)
Đái tháo đường không phụ thuộc insulin (NIDDM)
①Béo phì;
② Không béo phì
Suy dinh dưỡng liên quan đến bệnh tiểu đường (MRDM)
Các loại bệnh tiểu đường khác, bao gồm bệnh tiểu đường thứ phát hoặc liên quan đến các bệnh hoặc hội chứng khác
① Bệnh tuyến tụy
②Bệnh nội tiết
③Bệnh tiểu đường do thuốc hoặc hóa chất
④Bất thường thụ thể insulin
⑤Hội chứng di truyền
⑥Những thứ khác.
Rối loạn dung nạp glucose (IGT)
① Không béo phì
②Béo phì
③ Kèm theo các bệnh lý hoặc hội chứng khác
Đái tháo đường thai kỳ (GDM)
(2) Phân loại dựa trên tỷ lệ nguy cơ thống kê (chỉ những bệnh nhân có dung nạp glucose bình thường nhưng có khả năng mắc bệnh tiểu đường cao hơn người bình thường).
① Dung nạp glucose bất thường trước đó
② Bất thường tiềm ẩn về dung nạp glucose
Những bệnh nào được bao gồm trong các loại bệnh tiểu đường khác?
Các loại bệnh tiểu đường khác, còn được gọi là bệnh tiểu đường thứ phát, là bệnh tiểu đường có nguyên nhân chính xác hoặc gần đúng, hoặc là thuật ngữ chung cho một số hội chứng có thể định nghĩa rõ ràng bệnh tiểu đường. Các nguyên nhân chính được nhóm lại như sau:
(1) Bệnh tụy hoặc cắt bỏ tụy. Bao gồm viêm tụy cấp và mãn tính, u tụy, xơ nang, bệnh thừa sắt, chấn thương, cắt tụy, khuyết tật đảo tụy bẩm sinh, v.v.
(2) Bệnh nội tiết. Chẳng hạn như bệnh to đầu chi, bệnh khổng lồ tuyến yên, thiếu hụt hormone tăng trưởng, tăng prolactin máu, hội chứng Cushing, cường aldosteron nguyên phát, u tủy thượng thận, cường giáp, suy giáp, suy tuyến cận giáp, u tiết glucagon, u tiết somatostatin, u gastrin, hội chứng ACTH lạc chỗ, thừa muối adrenocorticoid, v.v.
(3) Ma túy và chất hóa học. Glucocorticoid, ACTH, estrogen, progesterone, thuốc tránh thai đường uống, hormone tăng trưởng, hormone tuyến giáp, prolactin, calcitonin, thuốc lợi tiểu thiazid, chlorpromazine, streptozotocin, glucagon, levodopa, epinephrine, norepinephrine, phenytoin natri, chlorpromazine, lithium carbonate, tadalafil, cyclophosphamide, alloxan, morphine, aspirin, indomethacin, isoniazid, cimetidine, v.v.
(4) Thụ thể insulin bất thường. Nhờ tiến bộ trong nghiên cứu thụ thể insulin, người ta đã làm sáng tỏ rằng bệnh tiểu đường đi kèm với bất thường về thụ thể gây ra tình trạng kháng insulin rõ ràng. Tình trạng kháng insulin này có thể được chia thành loại A và loại B. Loại A là do bất thường bẩm sinh của thụ thể, chẳng hạn như loạn dưỡng mỡ bẩm sinh, tăng sắc tố melanin và nam hóa ở phụ nữ; loại B là do kháng thể kháng thụ thể insulin, phần lớn kết hợp với các bệnh tự miễn hoặc kèm theo nhiều bất thường về miễn dịch.
(5)Hội chứng di truyền. Chẳng hạn như tình trạng ứ đọng glycogen loại I, bệnh porphyria kịch phát cấp tính, hội chứng teo mỡ, loạn dưỡng myotonin, giãn vi mạch, đái tháo đường có teo dây thần kinh thị giác, đái tháo đường có đái tháo nhạt và điếc, suy sinh dục và loạn sản sụn, v.v.
Trong Ủy ban cố vấn của WHO năm 1996 về Tiêu chuẩn chẩn đoán và Phân loại bệnh tiểu đường và các biến chứng của bệnh, những đặc điểm chính của những thay đổi trong phân loại là gì?
Năm 1996, Ủy ban cố vấn của WHO về tiêu chuẩn chẩn đoán và phân loại bệnh tiểu đường và các biến chứng của bệnh đã cân nhắc kỹ lưỡng tính hợp lý của phân loại do NDDG đề xuất năm 1979 và WHO đề xuất năm 1980 và 1985, đồng thời đề xuất sửa đổi dựa trên các phát hiện nghiên cứu trong 17 năm qua. Các đặc điểm chính của những thay đổi như sau:
(1) Các thuật ngữ y khoa là bệnh tiểu đường phụ thuộc insulin (IDDM) và bệnh tiểu đường không phụ thuộc insulin (NIDDM) không còn được sử dụng nữa vì các thuật ngữ này trở nên khó hiểu và thường dẫn đến việc phân loại bệnh nhân dựa trên phương pháp điều trị hơn là cơ chế bệnh sinh. Các thuật ngữ bệnh tiểu đường loại 1 và loại 2 vẫn được giữ nguyên. Đái tháo đường týp 1 chủ yếu đề cập đến bệnh đái tháo đường do sự phá hủy hoặc mất chức năng của tế bào B tuyến tụy, bao gồm quá trình tự miễn dịch do tế bào B tuyến tụy bị phá hủy được mô tả trong những năm gần đây (cả khởi phát chậm và khởi phát cấp tính), cũng như những bệnh không rõ nguyên nhân và cơ chế sinh bệnh (vô căn). Loại này không bao gồm những trường hợp có nguyên nhân cụ thể đã được làm sáng tỏ do tế bào B tuyến tụy bị phá hủy hoặc suy yếu (như xơ nang). Đái tháo đường týp 2 là bệnh đái tháo đường chủ yếu do tình trạng kháng insulin kèm theo tình trạng tiết insulin không đủ hoặc chủ yếu do tình trạng tiết insulin không đủ có hoặc không kèm theo tình trạng kháng insulin.
(2) Phân loại bệnh tiểu đường thai kỳ vẫn được duy trì, được định nghĩa là các mức độ tăng đường huyết khác nhau do rối loạn dung nạp glucose được phát hiện hoặc phát triển trong thời kỳ mang thai. Định nghĩa này áp dụng bất kể có sử dụng phương pháp điều trị bằng insulin hay tình trạng tăng đường huyết vẫn tiếp diễn sau khi mang thai. Điều này không loại trừ khả năng tình trạng không dung nạp glucose chưa được phát hiện đã tồn tại trước khi mang thai hoặc bắt đầu phát triển trong quá trình mang thai. Để phát hiện bệnh tiểu đường thai kỳ, lý tưởng nhất là tất cả phụ nữ mang thai nên được sàng lọc trong khoảng từ tuần thứ 24 đến tuần thứ 28 của thai kỳ. Để phát hiện những người đã mắc bệnh tiểu đường trước khi mang thai nhưng không biết, cũng cần phải sàng lọc những phụ nữ mang thai trong nhóm có tỷ lệ mắc bệnh cao hoặc những cá nhân có nguy cơ cao trong vòng 3 tháng đầu của thai kỳ. Sau một đêm nhịn ăn (từ 8 đến 14 giờ), xét nghiệm dung nạp glucose đường uống được thực hiện bằng cách uống 75 g glucose và xét nghiệm glucose huyết tương sau 24 giờ. Phụ nữ mang thai đáp ứng tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường hoặc IGT của WHO nên được phân loại là mắc bệnh tiểu đường thai kỳ. Sau khi kết thúc thai kỳ, họ có thể được phân loại lại thành bệnh tiểu đường, IGT hoặc dung nạp glucose bình thường, tùy thuộc vào kết quả của OGTT với lượng glucose là 75 g sau 6 tuần sinh.
(3) Rối loạn dung nạp glucose (IGT) không phải là một phân loại mà là một giai đoạn phát triển của bệnh tiểu đường.
(4) Phân loại bệnh đái tháo đường liên quan đến suy dinh dưỡng (MRDM) đã bị xóa. Bởi vì: ① Nhìn chung, bệnh tiểu đường thường gặp nhất ở những người béo phì, ít vận động, ít gặp hơn ở những người gầy. Vào đầu những năm 1980, tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường cao ở người Ấn Độ nhập cư và người Ấn Độ sống ở thành thị, nhưng không có báo cáo nào về dịch tễ học của MRDM. Theo một cuộc khảo sát dân số lớn được tiến hành ở Quảng Tây năm 1994, số lượng các trường hợp như vậy cũng rất nhỏ. Ngay cả ở những quốc gia như Ethiopia, nơi tình trạng suy dinh dưỡng rất phổ biến, chỉ có không quá vài trăm trường hợp được báo cáo trong nhiều năm qua. ②Đặc điểm chẩn đoán của MRDM không đặc hiệu. Tiêu chuẩn là chỉ số khối cơ thể (BMI) dưới 18, sau đó được đổi thành 19. Ngoài ra, BMI bình quân đầu người ở vùng nông thôn của các nước đang phát triển là 18,5. Ở những khu vực thiếu thốn dịch vụ chăm sóc y tế và thuốc men, bệnh nhân tiểu đường không kiểm soát tốt đường huyết cũng trở nên gầy gò. ③Có hai loại MRDM: một là bệnh tiểu đường do thiếu protein. Hiện tại vẫn chưa có bằng chứng thuyết phục nào cho thấy tình trạng thiếu protein có thể gây ra bệnh tiểu đường; loại còn lại là bệnh tiểu đường xơ hóa vôi hóa tuyến tụy. Những bệnh nhân mắc loại tiểu đường này thường bị viêm tụy mãn tính và cũng có báo cáo cho thấy bệnh này có thể xảy ra ở những người có chế độ dinh dưỡng bình thường. ④Kiểu gen MRDM có thể ảnh hưởng đến biểu hiện của các kiểu gen khác.
Phân loại nguyên nhân gây rối loạn đường huyết được Ủy ban tư vấn về tiêu chuẩn chẩn đoán và phân loại bệnh tiểu đường và biến chứng của WHO khuyến nghị năm 1996 là gì?
Năm 1996, Ủy ban tư vấn về tiêu chuẩn chẩn đoán và phân loại bệnh tiểu đường và biến chứng của WHO đã khuyến nghị các tiêu chuẩn sau đây cho các rối loạn lượng đường trong máu:
VIII/
Phân loại như sau:
(1) Bệnh tiểu đường loại 1
Sự phá hủy tế bào B tuyến tụy dẫn đến tình trạng thiếu hụt insulin tuyệt đối. Bệnh được chia thành bệnh tự miễn (bao gồm bệnh khởi phát cấp tính và khởi phát chậm) và bệnh vô căn.
(2) Bệnh tiểu đường loại 2
Kháng insulin là tình trạng chính đi kèm với tình trạng tiết insulin không đủ hoặc tình trạng tiết insulin không đủ là tình trạng chính đi kèm hoặc không kèm theo tình trạng kháng insulin.
(3) Loại cụ thể
① Bất thường ở gen chức năng tế bào B tuyến tụy: Nhiễm sắc thể 12, HNF 1 alpha (MODY3); Nhiễm sắc thể 7, glucose kinase (MODY2); Nhiễm sắc thể 20, HNF 4 alpha (MODY1); ADN ty thể; người khác.
②Bất thường về mặt di truyền trong hoạt động của insulin: thiếu hụt thụ thể insulin, bao gồm kháng insulin loại A; Bệnh yêu tinh; Hội chứng Rabson-Mendenhall; bệnh tiểu đường teo mỡ, v.v.
③Bệnh lý tuyến tụy ngoại tiết: bệnh lý xơ hóa tuyến tụy; viêm tụy; chấn thương hoặc cắt tụy; khối u; bệnh xơ nang; bệnh máu khó đông, v.v.
④Bệnh nội tiết: Bệnh Cushing; bệnh to đầu chi; u tủy thượng thận; u tiết glucagon; cường giáp; u tiết somatostatin, v.v.
⑤ Do thuốc hoặc chế phẩm hóa học gây ra: như axit nicotinic; glucocorticoid tuyến thượng thận; thyroxin; thuốc đối kháng α-adrenergic; thuốc đối kháng β-adrenergic; thuốc lợi tiểu thiazid; phenytoin natri; pentamidin; thuốc diệt chuột Vacor (N-3-pyridinylmethyl N-p-phenylurea nitrate) và interferon, v.v.
⑥Nhiễm trùng: nhiễm rubella bẩm sinh và nhiễm cytomegalovirus, v.v.
⑦ Các loại bệnh tiểu đường do miễn dịch ít gặp: hội chứng tự miễn insulin (kháng thể insulin); kháng thể kháng thụ thể insulin (bệnh gai đen loại 2); Hội chứng Sliff Man; sau khi điều trị bằng interferon, v.v.
⑧Các bệnh di truyền khác đôi khi đi kèm với bệnh tiểu đường: chẳng hạn như hội chứng Down; Bệnh thoái hóa Friedreich; Bệnh múa giật Huntington; Hội chứng Klinefeltor; hội chứng Lawrence Moon Beidel; teo cơ myotonic; bệnh porphyria; Prader Will mắc hội chứng; Hội chứng Turner; Hội chứng Wolfram, v.v.
(4) Đái tháo đường thai kỳ
Đối với bệnh tiểu đường được phát hiện trong thời kỳ mang thai, tiêu chuẩn chẩn đoán cũng giống như tiêu chuẩn mới được đề xuất nếu bệnh nhân có chuyển hóa glucose bình thường trước khi mang thai hoặc có thể có chuyển hóa glucose bất thường nhưng không được phát hiện.
Bốn cấp độ bảo vệ chống lại bệnh tiểu đường là gì?
Bốn cấp độ bảo vệ chống lại bệnh tiểu đường cũng được gọi là bốn cấp độ phòng ngừa bệnh tiểu đường.
Phòng ngừa ban đầu: còn gọi là phòng ngừa cơ bản, là biện pháp quan trọng nhất. Mục tiêu là giảm tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường. Các biện pháp chủ yếu là: ① Thay đổi các yếu tố liên quan đến sự khởi phát bệnh đái tháo đường týp 2 trong dân số như tình trạng dinh dưỡng quá mức, béo phì, lối sống ít vận động và thiếu hoạt động thể chất. ② Tăng cường phòng ngừa và theo dõi những người có nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường cao. Thông qua những nỗ lực trên, tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường có thể được giảm xuống.
Phòng ngừa thứ cấp: Mục tiêu là phát hiện sớm bệnh tiểu đường và điều trị hiệu quả. Các biện pháp chính là: ① Phát hiện sớm bệnh tiểu đường thông qua kiểm tra sức khỏe. ②Sàng lọc nhóm nguy cơ cao chưa được chẩn đoán mắc bệnh tiểu đường. ③ Cung cấp liệu pháp tập thể dục và chế độ ăn uống cho người bị IGT, thường xuyên kiểm tra lượng đường trong máu và tiến hành theo dõi. Thông qua những nỗ lực trên, chúng tôi nỗ lực phát hiện sớm bệnh tiểu đường và điều trị hiệu quả.
Phòng ngừa cấp 3: Mục đích là làm giảm hoặc trì hoãn sự xuất hiện của các biến chứng bệnh tiểu đường. Các biện pháp chính là: ① Đối với bệnh nhân được xác định mắc bệnh tiểu đường, cần áp dụng phương pháp điều trị toàn diện như giáo dục bệnh tiểu đường; b liệu pháp tập thể dục; c liệu pháp ăn kiêng; d liệu pháp dùng thuốc; Việc theo dõi lượng đường trong máu có thể được sử dụng để duy trì lượng đường trong máu ở mức bình thường hoặc gần mức bình thường trong thời gian dài. ② Giảm các yếu tố có hại như hút thuốc, uống rượu, điều chỉnh tình trạng huyết áp cao, mỡ máu cao và tình trạng máu tăng đông. Thông qua những nỗ lực trên, có thể ngăn ngừa hoặc giảm thiểu biến chứng của bệnh tiểu đường.
Phòng ngừa cấp độ 4: Mục đích là làm chậm hoặc ngăn chặn sự tiến triển của biến chứng tiểu đường và giảm tình trạng tàn tật và tử vong ở bệnh nhân tiểu đường. Các biện pháp chủ yếu là: ① Đối với bệnh nhân đã xác định mắc bệnh đái tháo đường, cần tiến hành xét nghiệm đáy mắt, microalbumin nước tiểu, tình trạng chức năng tim mạch, thần kinh thường xuyên để phát hiện sớm biến chứng và điều trị hiệu quả. ② Đối với các biến chứng tiểu đường đã được xác định, nên áp dụng phương pháp điều trị toàn diện kết hợp Đông – Tây y để phòng ngừa hoặc làm chậm hiệu quả diễn biến của biến chứng, giảm tỷ lệ tử vong và tàn tật nghiêm trọng do biến chứng mạch máu và thần kinh tiểu đường.
Điều trị bệnh tiểu đường bao gồm những gì?
Vì nguyên nhân và cơ chế sinh bệnh của bệnh tiểu đường vẫn chưa được làm sáng tỏ hoàn toàn nên hiện tại bệnh tiểu đường không thể chữa khỏi mà chỉ có thể kiểm soát hiệu quả. Hiện nay, việc điều trị bệnh tiểu đường là áp dụng các biện pháp điều trị toàn diện dựa trên sự phân biệt hội chứng, bao gồm:
(1) Tuyên truyền, giáo dục kiến thức phòng ngừa và điều trị bệnh đái tháo đường.
(2)Liệu pháp ăn kiêng.
(3) Liệu pháp tập thể dục.
(4) Điều trị bằng thuốc. Thuốc hạ đường huyết dạng uống và thuốc thảo dược Trung Quốc, và việc sử dụng insulin.
(5) Theo dõi lượng đường trong máu.
(6) Những phương pháp khác: điều chỉnh tâm lý, châm cứu, khí công và ghép đảo tụy.
Tất nhiên, vì tình trạng bệnh của mỗi bệnh nhân tiểu đường là khác nhau nên phương pháp điều trị cũng khác nhau. Một số bệnh nhân tiểu đường có thể kiểm soát tốt bệnh của mình bằng một phương pháp điều trị, trong khi những người khác cần nhiều phương pháp điều trị để kiểm soát sự tiến triển của bệnh. Nhưng có một điều cần phải rõ ràng, bất kể loại bệnh tiểu đường nào, bất kể tình trạng bệnh nghiêm trọng đến mức nào, đều phải kết hợp với điều trị bằng chế độ ăn uống.
Mục tiêu của điều trị bệnh tiểu đường là gì?
Việc điều trị bệnh tiểu đường là một quá trình lâu dài và tỉ mỉ. Cần phải xây dựng phác đồ điều trị thực tế và hiệu quả dựa trên tình trạng bệnh nhân, điều kiện sống, môi trường làm việc… để đạt được mục đích điều trị. Mục tiêu của việc điều trị bệnh tiểu đường là:
(1) Điều chỉnh các rối loạn chuyển hóa như tăng đường huyết, tăng lipid máu, thúc đẩy quá trình chuyển hóa đường, protein, chất béo bình thường.
(2) Làm giảm các triệu chứng do rối loạn chuyển hóa như tăng đường huyết.
(3) Phòng ngừa và điều trị các biến chứng cấp tính như nhiễm toan ceton và các bệnh mạn tính về tim mạch, thận, mắt, thần kinh, kéo dài tuổi thọ cho bệnh nhân và giảm tỷ lệ tử vong.
(4) Người béo phì nên tích cực giảm cân và duy trì cân nặng bình thường để đảm bảo sự phát triển và tăng trưởng bình thường của trẻ em và thanh thiếu niên, đảm bảo phụ nữ mang thai mắc bệnh tiểu đường và phụ nữ mắc bệnh tiểu đường thai kỳ sinh nở thuận lợi, duy trì sức lao động bình thường của người lớn và cải thiện chất lượng cuộc sống của bệnh nhân tiểu đường cao tuổi.
Mục tiêu cuối cùng của việc điều trị bệnh tiểu đường là kéo dài tuổi thọ và cải thiện chất lượng cuộc sống của bệnh nhân.
Để bệnh nhân tiểu đường có ý thức hợp tác điều trị, nhân viên y tế cần làm gì?
(1) Giới thiệu kiến thức chung về bệnh tiểu đường cho bệnh nhân và/hoặc người nhà bệnh nhân dựa trên tình trạng và trạng thái tinh thần của bệnh nhân. Chỉ bằng cách cung cấp cho bệnh nhân kiến thức về cách phòng ngừa và điều trị căn bệnh này, họ mới có thể thực hiện liệu pháp ăn kiêng và các phác đồ điều trị bằng thuốc một cách có ý thức. Có thể tiến hành thông qua các cuộc trò chuyện cá nhân, thảo luận nhóm hoặc bài giảng, v.v., để giới thiệu những kiến thức cơ bản như cách điều trị căn bệnh này, đặc biệt là ý nghĩa, mục đích, tầm quan trọng và các biện pháp cụ thể của chế độ ăn kiêng điều trị lâu dài, để bệnh nhân có thể hiểu được các nguyên tắc của phác đồ điều trị và nắm vững một cách linh hoạt.
(2) Giới thiệu cách sử dụng que thử glucose trong nước tiểu và que thử thể ketone, cách theo dõi lượng đường trong máu, cách lấy bốn mẫu nước tiểu và cách ghi lại kết quả xét nghiệm, lượng thức ăn nạp vào, liều lượng thuốc, mức độ hoạt động, cân nặng và những thay đổi về tình trạng bệnh một cách chi tiết.
(3) Bệnh nhân phải điều trị bằng insulin cần được hướng dẫn cách khử trùng ống tiêm và sử dụng kỹ thuật tiêm vô trùng, tính toán và điều chỉnh liều lượng insulin, đồng thời chú ý phòng ngừa biến chứng do insulin.
(4) Hỗ trợ bệnh nhân thiết lập chế độ sinh hoạt điều độ, biết cách phối hợp ăn uống với dùng thuốc, kết hợp làm việc và nghỉ ngơi, chú ý vệ sinh cá nhân, phòng ngừa các bệnh nhiễm trùng khác nhau.
(5) Hướng dẫn bệnh nhân thường xuyên kiểm tra lại lượng đường trong máu, hemoglobin glycosyl hóa, đường niệu, tổng lượng đường niệu 24 giờ, lipid máu, cân nặng và các tình trạng chung khác cũng như tình trạng chức năng tim mạch, đáy vị, thần kinh và thận, cố gắng phòng ngừa và điều trị các biến chứng và bệnh đi kèm khác nhau, điều chỉnh phác đồ điều trị bất cứ lúc nào và kiểm soát bệnh tốt hơn.
Bệnh nhân tiểu đường có thể hợp tác chặt chẽ với việc điều trị như thế nào?
(1) Trước hết, chúng ta phải nhận thức rằng bệnh tiểu đường hiện nay không thể chữa khỏi, mà chỉ có thể kiểm soát hiệu quả. Do đó, việc điều trị bệnh tiểu đường phải kéo dài, thậm chí suốt đời. Vì vậy, bệnh nhân tiểu đường nên quyết tâm chiến đấu với bệnh tật trong thời gian dài và tin tưởng rằng với sự phát triển của khoa học công nghệ y học, một ngày nào đó bệnh tiểu đường sẽ được chữa khỏi.
(2) Mặc dù lượng đường trong nước tiểu và lượng đường trong máu đã trở lại bình thường và các triệu chứng lâm sàng đã biến mất, vẫn cần phải điều trị theo dõi thường xuyên và không được tự ý dừng điều trị.
(3) Tuân thủ chế độ ăn kiêng trong thời gian dài. Khi sử dụng thuốc hạ đường huyết dạng uống hoặc insulin theo hướng dẫn của bác sĩ, bạn cũng nên phối hợp với liệu pháp ăn kiêng. Đừng bao giờ từ bỏ các biện pháp kiểm soát chế độ ăn uống một cách tùy tiện.
(4) Dưới sự hướng dẫn của bác sĩ, hoạt động thể chất vừa phải rất có lợi cho việc điều trị bệnh tiểu đường và điều chỉnh tình trạng béo phì.
(5) Trong quá trình điều trị, bệnh nhân đái tháo đường cần học tập tốt, chủ động nắm vững kiến thức về phòng ngừa và điều trị đái tháo đường, tìm hiểu những thay đổi trong bệnh lý và quy tắc điều trị. Thường xuyên kiểm tra lượng đường trong máu, đường trong nước tiểu, lipid máu và các chỉ số xét nghiệm khác cũng như tình trạng tim mạch, đáy mắt, thần kinh và thận để kiểm soát bệnh tốt nhất có thể và ngăn ngừa hoặc làm chậm sự xuất hiện và phát triển của các biến chứng tiểu đường khác nhau.
Tác dụng lâm sàng của ghép tụy và đảo tụy là gì?
Để giải quyết vấn đề phụ thuộc suốt đời vào tiêm insulin cho bệnh nhân đái tháo đường phụ thuộc insulin, nghiên cứu về ghép tụy và đảo tụy đã được triển khai tích cực ở cả trong và ngoài nước. Khi ghép các mảnh tụy, do vấn đề đào thải miễn dịch nên sau ghép tụy phải điều trị ức chế miễn dịch lâu dài, gây ra một số tác hại nhất định cho người nhận; Ngoài ra, còn có những hạn chế về người hiến tụy, do đó, ghép tụy dường như không phải là giải pháp lý tưởng để điều trị bệnh tiểu đường phụ thuộc insulin. Bệnh viện Nhân dân số 1 Thượng Hải sử dụng tuyến tụy phôi thai được tạo ra bằng phương pháp phá thai bằng túi nước. Các tế bào đảo tụy được nuôi cấy trong hai tuần và sau đó được cấy ghép vào thành bụng hoặc khoang bụng của bệnh nhân. Mỗi bệnh nhân được cung cấp từ 6 đến 10 tuyến tụy của thai nhi. Sau nhiều năm theo dõi, một số bệnh nhân có thể ngừng tiêm insulin. Nhưng vẫn chưa rõ liệu các tiểu đảo được cấy ghép có thể bị tổn thương do bệnh tự miễn giống như các tiểu đảo của chính bệnh nhân hay không. Tóm lại, việc cấy ghép đoạn tụy và đảo tụy đã cho thấy thành công ban đầu ở động vật và người, nhưng vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm và vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết.
Những yếu tố nào làm bệnh tiểu đường trở nên trầm trọng hơn?
(1) Nhiễm trùng cấp tính, cảm lạnh hoặc các bệnh khác.
(2) Khi bạn lo lắng, không ổn định về mặt cảm xúc, sợ hãi, chán nản hoặc tức giận.
(3) Trong quá trình gây mê, chấn thương hoặc phẫu thuật.
(4) Phụ nữ trong thời kỳ mang thai hoặc hành kinh.
(5) Ăn quá nhiều hoặc ăn quá nhiều đồ ăn có đường.
(6) Sử dụng insulin và thuốc hạ đường huyết uống không đúng cách.
(7) Hạ đường huyết xảy ra thường xuyên.
(8) Hoạt động cơ bắp mạnh mẽ.
(9) Làm việc quá sức.
(10)Thời tiết đột nhiên trở lạnh.
(11) Lối sống không điều độ.
(12) Mất ngủ.
Hậu quả của lối sống bất thường đối với bệnh nhân tiểu đường là gì? Làm sao họ có thể đạt được lối sống bình thường?
Cuộc sống bình thường rất quan trọng để kiểm soát ổn định lượng đường trong máu lâu dài và phòng ngừa, điều trị biến chứng. Ngược lại, lối sống không điều độ, không chú ý kiểm soát chế độ ăn uống, tập thể dục hợp lý và kiểm soát cân nặng sẽ dẫn đến những hậu quả khủng khiếp sau: ① Không kiểm soát tốt lượng đường trong máu và các biến chứng tiến triển mà không ai hay biết; ② Đục thủy tinh thể gây mất thị lực, bệnh võng mạc dẫn đến mù lòa; ③ Bệnh lý thần kinh gây tê liệt và đau chân tay; ④ Tổn thương thận gây ra bệnh niệu độc; ⑤ Có thể xảy ra hoại tử chi nghiêm trọng, cần phải phẫu thuật cắt cụt chi; ⑥ Xơ vữa động mạch có thể dẫn đến bệnh tim mạch vành, nhồi máu cơ tim, nhồi máu não, huyết khối não, xuất huyết não, trường hợp nặng có thể dẫn đến tử vong.
Vì tiên lượng bệnh tiểu đường được xác định bởi các biến chứng, nên để phòng ngừa biến chứng của bệnh tiểu đường, trước tiên chúng ta phải thiết lập một cuộc sống điều độ. Thời gian ăn, lượng thức ăn mỗi lần ăn và số bữa ăn trong ngày phải tương đương nhau; thời gian và khối lượng công việc cho công việc và học tập nên gần như giống nhau mỗi ngày; thời gian và lượng hoạt động thể chất và luyện tập khí công nên gần như giống nhau mỗi ngày; đảm bảo ngủ đủ giấc và lịch trình hàng ngày nên tương tự nhau; duy trì cân nặng chuẩn hoặc gần chuẩn, người béo phì nên có kế hoạch giảm cân; nếu có những trường hợp đặc biệt như ra ngoài họp, đi công tác,… khiến việc duy trì lối sống bình thường trở nên khó khăn thì cần phải điều chỉnh linh hoạt thuốc men, chế độ ăn uống và hoạt động.
Tại sao bệnh nhân tiểu đường nên lập sổ tay phục hồi chức năng?
Sổ tay điều trị bệnh tiểu đường là hồ sơ bệnh án của bệnh nhân tiểu đường và mỗi bệnh nhân tiểu đường phải tự lập sổ tay điều trị cho mình. Sử dụng hướng dẫn điều trị để ghi lại cân nặng, huyết áp, lượng đường trong nước tiểu, chế độ ăn, lượng bài tập, thuốc và các triệu chứng chủ quan, và đưa cho bác sĩ xem trong các lần kiểm tra sức khỏe định kỳ. Đây là thông tin cần thiết để bác sĩ viết lời khuyên và đơn thuốc, đồng thời cũng là cơ sở quan trọng để đánh giá mức độ kiểm soát bệnh tiểu đường và để tự kiểm tra tình trạng bệnh của bạn.
Cách viết hồ sơ bệnh án hồi phục: Những mục trên không cần phải được ghi chép hàng ngày. Cân nặng, lượng đường trong nước tiểu, huyết áp, chế độ ăn uống, tập thể dục, thuốc men và các triệu chứng chủ quan nên được ghi lại hàng ngày. Những mục khác có thể được ghi lại sau khi kiểm tra sức khỏe định kỳ tại bệnh viện. Để đo trọng lượng cơ thể, bạn nên đi tiểu và đo trọng lượng cơ thể sau khi thức dậy vào buổi sáng và trước khi ăn sáng. Nên thực hiện quy trình tương tự mỗi ngày. Đường huyết lúc đói được kiểm tra bằng cách kiểm tra nước tiểu lần thứ hai sau khi thức dậy và trước bữa sáng, và đường huyết sau ăn được kiểm tra bằng cách kiểm tra nước tiểu 2 giờ sau bữa sáng. Nội dung và số lượng của ba bữa ăn một ngày phải được chuyên gia dinh dưỡng sắp xếp và kiểm tra trước khi sử dụng. Đối với bài tập, bạn cần điền mục bài tập và thời gian; đối với thuốc, bạn cần phải viết tên thuốc và liều dùng.
Làm thế nào để đánh giá phản ứng hạ đường huyết?
Không chỉ bệnh nhân tiểu đường mà cả người thân và đồng nghiệp của họ cũng cần phải nhận thức được các phản ứng hạ đường huyết để có thể điều trị kịp thời. Cần nghi ngờ hạ đường huyết khi bệnh nhân tiểu đường có các triệu chứng sau.
(1) Đánh trống ngực, tay run rẩy và ớn lạnh.
(2) Chóng mặt hoặc đau đầu.
(3) Đổ mồ hôi nhiều và da nhợt nhạt.
(4) Đói và suy nhược toàn thân.
(5) Trước mắt tối đen, nhìn mờ.
(6) Cảm thấy buồn ngủ.
(7) Tôi biết điều đó trong tâm trí nhưng không thể diễn đạt thành lời.
(8) Phản ứng chậm và choáng váng.
(9) Thay đổi tính khí, trầm cảm hoặc kích động bất thường.
(10) Có tính khí nóng nảy.
(11) Đi không vững, như đi trên một bao bông.
(12) Một số cá nhân bị co giật toàn thân.
Phải xử lý thế nào khi bị hạ đường huyết cấp cứu?
Bệnh nhân tiểu đường không thể dự đoán được khi nào tình trạng hạ đường huyết sẽ xảy ra. Hạ đường huyết có thể xảy ra bất cứ lúc nào và ở bất cứ nơi đâu, chẳng hạn như ở nhà, tại văn phòng, trên đường phố, khi đang lái xe hoặc trên bãi biển. Khi phản ứng hạ đường huyết xảy ra, bệnh nhân nên dừng ngay công việc đang làm và ăn đồ ăn hoặc đồ uống có đường càng sớm càng tốt. Biện pháp khẩn cấp để điều trị các phản ứng hạ đường huyết thông thường là tiêu thụ thực phẩm hoặc đồ uống có chứa 15 đến 20 gam glucose. Sau đây là các khẩu phần thức ăn chứa 15 đến 20 gam glucose: 280 đến 380 mL cola, 250 đến 340 mL nước cam, 210 đến 280 mL soda cam, 30 gam bánh mì và 3 đến 4 viên glucose B-D. Nên nghỉ ngơi khoảng 10 đến 15 phút sau khi ăn. Nếu sau 15 phút vẫn thấy khó chịu, bạn có thể ăn một số thực phẩm có đường như trái cây, bánh quy, bánh mì, v.v. Nếu phản ứng hạ đường huyết vẫn tiếp diễn, cần đưa bệnh nhân đến phòng y tế, trạm sơ cứu hoặc bệnh viện ngay để cấp cứu.
Làm thế nào để ngăn ngừa hạ đường huyết?
(1) Ăn đúng giờ và duy trì lối sống điều độ. Người bệnh tiểu đường nên ăn đúng giờ và không nên trì hoãn bữa ăn. Nếu bạn phải trì hoãn bữa ăn, bạn nên ăn một ít bánh quy, trái cây, sôcôla, v.v. trước.
(2) Thuốc phải được điều chỉnh theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa. Liều dùng thuốc không được tự ý tăng giảm mà phải điều chỉnh phù hợp theo đường huyết dưới sự hướng dẫn của bác sĩ. Insulin nên được tiêm khoảng nửa giờ trước bữa ăn và nên ăn đúng giờ. Liều lượng phải được kiểm tra cẩn thận mỗi lần tiêm insulin. Khi chuyển từ insulin động vật sang insulin người, liều lượng có thể được giảm phù hợp tùy theo tình trạng của bệnh nhân.
(3) Giữ lượng bài tập không đổi. Thời gian và lượng bài tập hàng ngày về cơ bản vẫn không thay đổi. Nên ăn một lượng thức ăn vừa đủ trước khi tập thể dục quá nhiều.
IX/
Ăn ít hơn hoặc giảm lượng insulin một cách hợp lý.
(4) Kiểm tra lượng đường trong máu thường xuyên. Bệnh nhân tiêm insulin nên mang theo máy đo đường huyết riêng và đảm bảo kiểm tra đường huyết hàng ngày. Nếu họ cảm thấy hạ đường huyết, họ nên tự kiểm tra lượng đường trong máu và ghi lại kết quả của từng lần đo lượng đường trong máu.
Tại sao bệnh nhân tiểu đường nên đặc biệt chú ý đến vệ sinh cá nhân?
Do rối loạn chuyển hóa, thể trạng yếu, sức đề kháng kém nên bệnh nhân tiểu đường rất dễ mắc các bệnh nhiễm trùng cấp tính và mãn tính. Ngoài ra, một khi đã bị nhiễm bệnh, không những khó điều trị mà còn khiến tình trạng bệnh tiểu đường trở nên trầm trọng hơn. Vì vậy, người mắc bệnh tiểu đường cần đặc biệt chú ý vệ sinh cá nhân để phòng ngừa nhiễm trùng.
(1) Tắm rửa và thay quần áo thường xuyên để giữ da sạch sẽ, tránh tình trạng da bị mưng mủ và nhiễm trùng. Mỹ phẩm phụ nữ sử dụng cũng có thể gây nhiễm trùng, nam giới nên cẩn thận khi cạo râu để tránh làm trầy xước da và gây nhiễm trùng.
(2) Chú ý vệ sinh răng miệng. Người bệnh tiểu đường dễ mắc bệnh nha chu và nhiễm trùng nấm miệng, vì vậy họ phải giữ gìn vệ sinh răng miệng và đánh răng trước khi đi ngủ, sau khi thức dậy sớm và sau mỗi bữa ăn.
(3) Bệnh nhân tiểu đường dễ bị nhiễm trùng đường tiết niệu, đặc biệt là bệnh nhân nữ. Do đó, họ nên luôn giữ gìn vệ sinh âm hộ và rửa tại chỗ sau khi đại tiện và quan hệ tình dục, điều này có thể giúp ngăn ngừa nhiễm trùng đường tiết niệu.
(4) Chú ý vệ sinh bàn chân. Bệnh nhân tiểu đường có nguy cơ mắc xơ vữa động mạch ở độ tuổi sớm hơn và tỷ lệ hoại tử bàn chân ở bệnh nhân tiểu đường cao gấp 17 lần so với bệnh nhân không bị tiểu đường. Ngay cả những chấn thương nhỏ ở bàn chân cũng có thể dẫn đến nhiễm trùng, hoại tử hoặc thậm chí phải cắt cụt chi. Do đó, việc bảo vệ bàn chân rất quan trọng đối với mọi bệnh nhân tiểu đường và vệ sinh bàn chân cũng giống như rửa mặt hàng ngày. Bệnh nhân tiểu đường cần kiểm tra tình trạng bàn chân của mình hàng ngày. Nếu phát hiện thấy các vết phồng rộp, vết nứt, vết trầy xước, vết chai, viêm quanh móng, nấm móng, v.v., cần phải xử lý kịp thời; rửa chân bằng nước ấm mỗi ngày, vệ sinh kẽ chân, sau đó lau khô bằng khăn mềm thấm nước và bôi lanolin; Giày phải vừa vặn với chân, tốt nhất là giày da, tất phải mềm, phẳng và vừa vặn, móng chân không được cắt quá ngắn, phải vừa vặn với ngón chân; không đi chân trần; không sử dụng các loại thuốc gây kích ứng như iốt, axit carbolic, v.v.
Làm sao để giữ được bốn lần nước tiểu?
Bốn phần nước tiểu: phần nước tiểu đầu tiên, từ sau bữa sáng đến trước bữa trưa (7:30-11:30); phần nước tiểu thứ hai, từ sau bữa trưa đến trước bữa tối (11:30-17:30); phần nước tiểu thứ ba, từ sau bữa tối đến trước khi đi ngủ (17:30-21:30); phần nước tiểu thứ tư, từ sau bữa tối đến trước bữa sáng ngày hôm sau (21:30-7:30 sáng hôm sau). Giữ riêng từng đoạn nước tiểu và ghi lại lượng nước tiểu của từng đoạn. Nếu một mẫu nước tiểu chứa nhiều mẫu nước tiểu, cần phải trộn chúng lại với nhau và xác định hàm lượng đường trong mỗi mẫu nước tiểu. Nếu cần thiết, có thể tính toán lượng đường trong nước tiểu ở từng đoạn dựa trên thể tích nước tiểu và tính chất định tính của đường trong nước tiểu.
Tứ tiểu: là lấy nước tiểu bốn lần, nửa giờ trước ba bữa ăn và nửa giờ trước khi đi ngủ, để đo lượng nước tiểu và tính chất định tính của đường trong nước tiểu.
Mục đích của việc yêu cầu bệnh nhân tiểu đường lấy nước tiểu bốn lần là để quan sát những thay đổi về tình trạng bệnh thông qua việc kiểm tra lượng nước tiểu và lượng đường trong nước tiểu, đồng thời cung cấp cơ sở để điều chỉnh lượng thuốc và chế độ ăn.
Mối quan hệ giữa lượng nước tiểu và lượng đường trong nước tiểu là gì?
Nhìn chung, lượng đường bài tiết qua nước tiểu có thể được ước tính định tính dựa trên thể tích nước tiểu và lượng đường trong nước tiểu.
Đường niệu (+) chứa 27,75mmol/L;
Đường niệu (++) chứa 55,50mmol/L;
Đường trong nước tiểu (+++) chứa 83,25mmol/L;
Đường trong nước tiểu (++++) chứa 111,00mmol/L đường.
Nói chung, lượng đường trong máu càng cao thì lượng nước tiểu càng nhiều và lượng đường bài tiết qua nước tiểu càng nhiều. Nếu lượng nước tiểu hàng ngày của bệnh nhân là 2500 mL và đường định tính trong nước tiểu là (++++), thì lượng đường bài tiết qua nước tiểu mỗi ngày là 50 g trở lên. Nếu lượng nước tiểu trong suốt cả ngày sau khi điều trị là 1500mL nhưng chất lượng định tính vẫn là (++++) thì lượng đường bài tiết qua nước tiểu mỗi ngày sau khi điều trị là 30g, điều đó có nghĩa là việc điều trị vẫn có hiệu quả. Do đó, khi quan sát những thay đổi về tình trạng bệnh, chúng ta không chỉ nên nhìn vào số lượng dấu cộng trong lượng đường trong nước tiểu mà còn phải chú ý đến lượng nước tiểu. Nhìn chung, lượng nước tiểu giảm cho thấy tình trạng bệnh đã được cải thiện.
Làm thế nào để kiểm tra lượng đường trong nước tiểu?
Xét nghiệm đường trong nước tiểu là phương pháp đơn giản, dễ dàng và tiết kiệm để theo dõi tình trạng kiểm soát bệnh tiểu đường và vẫn được hầu hết bệnh nhân ở Trung Quốc sử dụng. Có hai phương pháp chính:
(1) Phương pháp thuốc thử Ban: Phương pháp này đã được sử dụng từ lâu, nhưng do thao tác phức tạp và người sử dụng đôi khi có thể bị bỏng nên hiện nay ngày càng ít người sử dụng.
(2) Phương pháp thử đường trong nước tiểu: Có nhiều loại que thử đường trong nước tiểu được bán ở Trung Quốc và phương pháp xác định của chúng tương tự nhau:
①Đầu tiên, đặt giấy thử đường nước tiểu vào hộp đựng nước tiểu.
②Lấy ra ngay và đợi một lúc.
③So sánh kết quả đo màu với các nồng độ đường trong nước tiểu khác nhau trên bao bì giấy thử để xác định hàm lượng đường trong nước tiểu.
④Kết quả được biểu thị bằng dấu “+”
Mặc dù việc xác định lượng đường trong nước tiểu rất đơn giản và dễ dàng, nhưng nó cũng có nhiều nhược điểm:
① Chỉ khi lượng đường trong máu vượt quá ngưỡng glucose của thận (10mmol/L) thì lượng đường này mới có thể được lọc ra khỏi thận và bài tiết qua nước tiểu. Tuy nhiên, khi đo lúc đói, mặc dù lượng đường trong máu chưa được kiểm soát đạt yêu cầu nhưng lượng đường trong nước tiểu lại âm tính.
② Đường niệu chỉ có tác dụng kiểm soát lượng đường trong máu cao, hầu như không có giá trị trong tình trạng hạ đường huyết.
③ Que thử đường trong nước tiểu có tính chất bán định lượng, không chính xác bằng que thử đường trong máu.
④ Việc xác định lượng đường trong nước tiểu cũng bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố: ngưỡng glucose thận thay đổi ở những bệnh nhân suy thận, người cao tuổi và bệnh nhân mang thai, lúc này lượng đường trong nước tiểu không thể phản ánh được lượng đường trong máu thực tế; đôi khi lượng đường trong nước tiểu cũng có thể tăng ở những bệnh nhân không bị tiểu đường, chẳng hạn như một số bệnh thận, ăn nhiều, v.v.; Một số loại thuốc có tính khử cũng có thể làm đổi màu giấy thử đường trong nước tiểu, tạo ra ảo giác lượng đường trong nước tiểu cao, chẳng hạn như vitamin C, salicylat, v.v.
Làm thế nào để tự kiểm tra lượng đường trong máu?
Do việc xác định lượng đường trong nước tiểu có nhiều nhược điểm nên ngày càng nhiều bệnh nhân sử dụng máy đo đường huyết làm phương tiện chính để theo dõi lượng đường trong máu. Xét nghiệm lượng đường trong máu có những lợi ích sau:
(1) Xét nghiệm đường huyết không bị ảnh hưởng bởi những thay đổi ngưỡng glucose thận và chính xác hơn so với đo đường niệu.
(2) Xét nghiệm đường huyết chủ yếu là phương pháp định lượng hoàn toàn, do đó có thể phản ánh chính xác hơn lượng đường thực tế trong cơ thể.
(3) Xét nghiệm đường huyết không chỉ có thể phản ánh tình trạng tăng đường huyết mà còn có thể phản ánh tình trạng hạ đường huyết, do đó phù hợp hơn với những bệnh nhân tiêm insulin để phát hiện tình trạng hạ đường huyết kịp thời.
Có hai phương pháp chính để xét nghiệm lượng đường trong máu:
(1) Phương pháp thử màu giấy thử: Phương pháp này không cần máy theo dõi đường huyết và tương đối rẻ tiền, nhưng nhược điểm của nó là vẫn là phương pháp thử bán định lượng. Một đầu của tờ giấy thử có gắn một lớp màng mềm, thường được đánh dấu bằng màu sắc bắt mắt hơn. Trên màng phim có chứa một loại thuốc thử hóa học, chất này sẽ trải qua phản ứng hóa học và đổi màu khi tiếp xúc với đường.
(2) Phương pháp theo dõi đường huyết: Tương tự như phương pháp đo màu bằng que thử, máy theo dõi đường huyết cũng cần có que thử đường huyết và một số loại que thử cũng được dán nhãn bằng tấm đo màu trên bao bì, do đó phương pháp đo màu cũng có thể được sử dụng khi không có máy đo đường huyết. Tuy nhiên, nếu sử dụng máy đo đường huyết thì lượng đường trong máu mao mạch được đo sẽ chính xác hơn. Các bước chung để đo lượng đường trong máu: ① Rửa tay bằng nước xà phòng và lau khô, hoặc khử trùng tay bằng cồn và để khô; ② Lấy máu bằng kim lấy máu; ③ Nhỏ một giọt máu lên lớp màng thử của giấy thử; ④ Chờ khoảng một phút theo hướng dẫn; ⑤ Nếu sử dụng máy đo đường huyết, bạn có thể đọc số trực tiếp trên màn hình.
Làm thế nào để xác định lịch trình tự theo dõi lượng đường trong máu?
Người bệnh tiểu đường cần đo lượng đường trong máu hoặc lượng đường trong nước tiểu bao nhiêu lần trong ngày nên được xác định tùy theo tình trạng bệnh của từng người. Ví dụ, việc đo lượng đường trong máu sau bữa ăn 1 hoặc 2 giờ có thể giúp bạn hiểu được tác động của loại hoặc lượng thức ăn ăn vào đối với lượng đường trong máu. Đo lượng đường trong máu lúc 2 hoặc 3 giờ sáng và trước bữa sáng có thể giúp bạn hiểu được mức độ kiểm soát lượng đường trong máu vào ban đêm. Có thể sử dụng các nguyên tắc sau đây để tham khảo.
(1) Trong những trường hợp sau đây, lượng đường trong máu phải được đo nhiều hơn 4 lần một ngày:
Những người tiêm insulin nhiều hơn hai lần một ngày hoặc sử dụng bơm insulin, đặc biệt là khi điều chỉnh liều lượng insulin, thay đổi loại insulin hoặc thay đổi thời gian tiêm insulin.
Khi thay đổi chế độ ăn uống, chế độ tập luyện hoặc thuốc.
Những người có khả năng kiểm soát lượng đường trong máu không ổn định.
Bệnh nhân mắc bệnh tiểu đường thai kỳ hoặc tiểu đường thai kỳ.
Mắc các bệnh lý khác như nhiễm trùng, nhồi máu cơ tim, đột quỵ, v.v.
Trước và sau phẫu thuật.
Bệnh nhân cao tuổi hoặc những bệnh nhân khác không thể phát hiện tình trạng hạ đường huyết, chẳng hạn như những người bị bệnh thần kinh ngoại biên nghiêm trọng.
Thông thường, lượng đường trong máu được đo trước bữa sáng, bữa trưa, bữa tối và trước khi đi ngủ vào ban đêm.
Đôi khi, để hiểu chính xác hơn về sự biến động lượng đường trong máu, cần đo lượng đường trong máu một lần sau bữa ăn 2 giờ và từ 2 đến 4 giờ sáng.
Khi xuất hiện các triệu chứng tăng đường huyết hoặc hạ đường huyết, cần phải đo lượng đường trong máu bất cứ lúc nào.
(2) Nếu lượng đường trong máu của bạn tương đối ổn định và có thể kiểm soát được mà không cần insulin, bạn không cần phải đo lượng đường trong máu hàng ngày. Bạn có thể dễ dàng kiểm tra nó 2 đến 3 ngày một tháng bằng phương pháp trên.
(3) Nếu không có máy đo đường huyết thì phải đo đường nước tiểu, lịch trình theo dõi tương tự như lịch trình theo dõi đường huyết.
Bệnh nhân tiểu đường xét nghiệm ketone trong nước tiểu như thế nào?
Bột xét nghiệm ketone có thể được sử dụng để xét nghiệm ketone trong nước tiểu, nhưng hiện nay giấy xét nghiệm ketone được sử dụng phổ biến hơn. Phương pháp xác định như sau: nhúng giấy thử thể ketone nước tiểu vào nước tiểu, sau khoảng 1 giây lấy ra, quan sát sự đổi màu của giấy thử sau 2 phút và so sánh với bảng màu chuẩn để có kết quả thử nghiệm. Nếu nước tiểu có màu vàng nhạt thì xét nghiệm thể xeton trong nước tiểu là âm tính; nếu nước tiểu có màu vàng sẫm thì thể ceton (+); nếu màu tím nhạt thì thể ceton trong nước tiểu là (++); nếu màu tím, thể ceton trong nước tiểu là (+++); nếu màu tím đậm thì thể ceton trong nước tiểu là (++++).
Khi sử dụng giấy thử ketone, bạn nên chú ý xem giấy đã hết hạn chưa và so sánh với kết quả thử bột ketone nếu cần. Khi sử dụng que thử xeton, bạn nên lấy hết số que thử cần dùng ra cùng một lúc, nhanh chóng đóng nắp lọ và bảo quản ở nơi khô ráo, thoáng mát.
Bệnh nhân tiểu đường nên tự xét nghiệm thể ceton trong nước tiểu khi xảy ra các trường hợp sau: ① lượng đường trong máu vượt quá 13,9mmol/L; ② khi ngừng điều trị vì nhiều lý do; ③ lạnh hoặc khó chịu về thể chất; ④ bệnh truyền nhiễm; ⑤ trước và sau phẫu thuật; ⑥ nôn mửa hoặc khó chịu ở dạ dày; ⑦ mang thai; ⑧ căng thẳng cực độ. Nếu nồng độ ketone trong nước tiểu là “++” hoặc trên 40mg/dl, bạn nên đến bệnh viện ngay lập tức để điều trị.
Tại sao bệnh nhân tiểu đường cần phải đo hemoglobin glycosyl hóa?
Khi lượng đường trong máu duy trì ở mức cao trong một thời gian, glucose sẽ kết hợp với protein trong cơ thể. Quá trình này được gọi là glycation. Cấu trúc và chức năng của protein bị glycosyl hóa sẽ thay đổi, dẫn đến xảy ra các biến chứng mãn tính của bệnh tiểu đường. Hemoglobin trong tế bào hồng cầu vận chuyển oxy từ phổi đến các cơ quan khác nhau của cơ thể. Nếu hemoglobin bị glycosyl hóa, nó sẽ tạo thành hemoglobin glycosyl hóa, phổ biến nhất là HbA1c, do đó HbA1c thường được dùng như từ đồng nghĩa với hemoglobin glycosyl hóa. Vì tuổi thọ của hồng cầu trong máu là khoảng 120 ngày nên mức HbA1c phản ánh tình trạng kiểm soát lượng đường trong máu trong khoảng 2 tháng. HbA1c không chỉ là chỉ số tương đối ổn định phản ánh chất lượng kiểm soát đường huyết mà còn là chỉ số quan trọng để dự đoán sự xuất hiện và phát triển của các biến chứng mạn tính. Sự gia tăng HbA1c trong thời gian dài có thể dễ dàng thúc đẩy sự xuất hiện và phát triển của các biến chứng mãn tính. Do đó, việc đo HbA1c rất quan trọng đối với bệnh nhân tiểu đường. Nói chung, những người mắc bệnh tiểu đường nên đo HbA1c 2 đến 3 tháng một lần. Hiện nay có phương pháp đo HbA1c nhanh chỉ cần một giọt máu và có thể cho kết quả trong vài phút. HbA1c nằm trong phạm vi bình thường, cho thấy việc kiểm soát lượng đường trong máu tương đối khả quan trong thời gian dài. Nếu HbA1c trên 10%, điều đó có nghĩa là lượng đường trong máu không được kiểm soát tốt trong thời gian dài. Bạn nên phân tích lý do khiến tình trạng này gia tăng với bác sĩ, y tá hoặc chuyên gia giáo dục sức khỏe và thực hiện các biện pháp điều trị phù hợp.
Tiêu chuẩn kiểm soát đường huyết và đường niệu ở bệnh nhân tiểu đường là gì?
Hiện nay ở Trung Quốc vẫn chưa có tiêu chuẩn thống nhất để kiểm soát bệnh tiểu đường. Người ta thường cho rằng ngoài việc cải thiện các triệu chứng lâm sàng và phục hồi trọng lượng cơ thể tiêu chuẩn trong phạm vi 5% cao hơn hoặc thấp hơn, các tiêu chuẩn kiểm soát lượng đường trong máu và lượng đường trong nước tiểu cũng nên được đưa vào. Để kiểm soát lượng đường trong máu tốt hơn về lâu dài, bệnh nhân tiểu đường nên thường xuyên kiểm tra lượng đường trong nước tiểu và xét nghiệm lượng đường trong máu. Đường huyết trong bảng bao gồm: đường huyết lúc đói và đường huyết 1, 2 và 3 giờ sau bữa ăn. Nếu bệnh nhân không thể thực hiện được việc này, việc kiểm tra lại lượng đường trong máu lúc đói và lượng đường trong máu 2 giờ sau bữa ăn cũng được chấp nhận. Hemoglobin glycated có thể phản ánh tình hình kiểm soát lượng đường trong máu tổng thể trong vòng 2 tháng và có thể được sử dụng như một chỉ số kiểm soát lượng đường trong máu lâu dài ở bệnh nhân tiểu đường.
Làm thế nào để chăm sóc bệnh nhiễm toan ceton do tiểu đường?
Nhiễm toan ceton do tiểu đường là một trong những biến chứng cấp tính của bệnh tiểu đường. Các biện pháp điều dưỡng lâm sàng cần được tăng cường:
(1) Thiết lập sự chăm sóc đặc biệt. Theo dõi chặt chẽ huyết áp, nhịp tim, hô hấp, nhiệt độ cơ thể, ý thức, lượng đường trong máu, lượng nước tiểu, lượng đường trong nước tiểu, xeton trong nước tiểu, phân tích khí máu và chất điện giải. Đo huyết áp, nhịp thở và mạch mỗi 0,5 đến 2 giờ; ghi chép lượng hàng nhập vào và xuất ra; kiểm tra lượng đường trong nước tiểu và ketone trong nước tiểu 2 giờ một lần, và kiểm tra lượng đường trong máu và chất điện giải 2 đến 4 giờ một lần.
(2) Hít thở oxy. Đối với bệnh nhân hôn mê, cần chú ý hút đờm để giữ cho đường thở thông thoáng. Lật người và vỗ lưng thường xuyên để ngăn ngừa loét do nằm lâu và viêm phổi do hít phải.
(3) Đối với bệnh nhân bị giãn dạ dày, nên đặt ống thông dạ dày.
(4) Đặt ống thông tiểu cho bệnh nhân bị bí tiểu.
(5) Ngoài ra, không nên hạ đường huyết và bổ sung dung dịch kiềm quá vội vàng trong quá trình điều trị để tránh các biến chứng như hạ kali máu, hạ đường huyết, hạ áp lực thẩm thấu máu và phù não. Đối với bệnh nhân vừa ngừng truyền dịch, nên tiêm dưới da 4 đến 8 đơn vị insulin trước khi đi ngủ vào ban đêm để ngăn ngừa sự xuất hiện của thể ceton vào sáng ngày hôm sau.
Bệnh tiểu đường
Đái tháo đường là một rối loạn chuyển hóa do thiếu hụt insulin hoặc (và) giảm tác dụng sinh học của insulin. Đây là một căn bệnh phổ biến với triệu chứng chính là lượng đường trong máu tăng cao liên tục và bệnh tiểu đường, tỷ lệ mắc bệnh là 1% đến 2%.
Nguyên nhân và sinh bệnh
Bệnh tiểu đường có thể được chia thành hai loại theo nguyên nhân: nguyên phát và thứ phát. Bệnh tiểu đường thứ phát là do sự phá hủy rộng rãi các đảo tụy do các bệnh đã biết như viêm, khối u, phẫu thuật hoặc các bất thường nội tiết khác ảnh hưởng đến quá trình tiết insulin. Đái tháo đường là bệnh đái tháo đường nguyên phát, có thể chia thành hai loại sau theo nguyên nhân, cơ chế bệnh sinh, tổn thương, biểu hiện lâm sàng và tiên lượng.
Bệnh tiểu đường phụ thuộc insulin (IDDM), còn được gọi là bệnh tiểu đường loại 1, chiếm 10% đến 20% bệnh tiểu đường. Hầu hết bệnh nhân là thanh thiếu niên, có độ tuổi khởi phát bệnh dưới 20. Họ bị giảm đáng kể tế bào B tuyến tụy và insulin trong máu, dễ bị nhiễm toan ceton và thậm chí hôn mê. Phương pháp điều trị phụ thuộc vào insulin. Hiện nay người ta tin rằng sự khởi phát của bệnh là dựa trên cơ địa di truyền. Các đảo tụy bị nhiễm vi-rút (như vi-rút quai bị, vi-rút rubella và vi-rút coxsackie B4, v.v.) hoặc bị ảnh hưởng bởi các hóa chất độc hại (như pyridostigmine, v.v.), làm tổn thương các tế bào B của tuyến tụy và giải phóng các protein gây dị ứng, gây ra các phản ứng tự miễn (bao gồm miễn dịch tế bào và miễn dịch dịch thể), dẫn đến viêm tự miễn của tuyến tụy và gây tổn thương nghiêm trọng hơn nữa cho các tế bào B của tuyến tụy.
Cơ sở chính của tính di truyền là nếu một trong hai cặp song sinh giống hệt nhau mắc bệnh thì có 50% khả năng cặp song sinh còn lại cũng sẽ mắc bệnh; nó có mối quan hệ rõ ràng với loại HLA. Tần suất phân bố của DR3 và DR4 đã tăng đáng kể ở loại bệnh nhân này tại Trung Quốc. Một số số liệu thống kê cho thấy những người có HLA-DR3 hoặc DR4 có nguy cơ mắc bệnh cao hơn những người khác từ 5 đến 7 lần. Những người này bị suy giảm miễn dịch, nghĩa là khả năng chống lại vi-rút của họ bị giảm. Ngoài ra, tế bào T ức chế của chúng bị rối loạn chức năng, khiến chúng dễ bị phản ứng tự miễn (xem phần bướu cổ độc trong chương này).
Cơ sở chính của phản ứng tự miễn là: có một số lượng lớn tế bào lympho thâm nhiễm vào các đảo tụy của bệnh nhân ở giai đoạn đầu (viêm tiểu đảo), bao gồm cả tế bào T CD4+, phù hợp với những gì thấy ở mô hình động vật mắc bệnh tiểu đường loại 1. Việc truyền tế bào T CD4+ được chiết xuất từ động vật mắc bệnh tiểu đường loại 1 sang động vật bình thường có thể gây ra bệnh; kháng thể kháng tế bào đảo tụy có thể được phát hiện trong máu của 90% bệnh nhân trong vòng một năm sau khi phát bệnh; 10% bệnh nhân cũng mắc các bệnh tự miễn khác.
(2) Bệnh tiểu đường không phụ thuộc insulin
Bệnh tiểu đường không phụ thuộc insulin
X/
Bệnh tiểu đường phụ thuộc insulin (NIDDM), còn được gọi là bệnh tiểu đường loại 2, thường xảy ra ở những bệnh nhân trên 40 tuổi, không bị viêm đảo tụy và số lượng đảo tụy bình thường hoặc giảm nhẹ. Mức insulin trong máu không giảm lúc đầu mà thậm chí còn tăng lên. Không có kháng thể kháng tế bào đảo tụy và không có biểu hiện nào khác của phản ứng tự miễn. Mặc dù loại bệnh này cũng có thể có tính chất gia đình, với hơn 90% cặp song sinh cùng trứng mắc bệnh cùng một lúc, nhưng vẫn chưa tìm thấy mối liên hệ trực tiếp nào với gen HLA. Cơ chế sinh bệnh của nó không rõ ràng như bệnh tiểu đường loại 1. Người ta thường cho rằng nguyên nhân gây ra bệnh này là do thiếu hụt insulin liên quan đến béo phì và tình trạng mô không nhạy cảm với insulin (kháng insulin).
Béo phì là một yếu tố quan trọng gây ra loại bệnh này. Hơn 85% bệnh nhân bị béo phì rõ ràng. Chỉ cần họ giảm lượng thức ăn nạp vào và giảm cân thì lượng đường trong máu sẽ giảm và bệnh có thể được kiểm soát. Có hai liên kết quan trọng gây ra bệnh: ① Thiếu hụt insulin tương đối và tiết insulin bất thường. Thực phẩm nhiều calo trong thời gian dài kích thích tế bào B tuyến tụy và gây tăng insulin máu, nhưng so với những người không bị tiểu đường có cùng tình trạng béo phì, mức insulin trong máu thấp hơn, do đó insulin tương đối không đủ. Ngoài ra, insulin còn phản ứng chậm với các kích thích như glucose ở giai đoạn đầu, cho thấy bản thân tế bào B tuyến tụy cũng bị khiếm khuyết. Quá tải lâu dài có thể khiến tế bào B tuyến tụy bị suy yếu, do đó có thể xảy ra tình trạng thiếu hụt hoàn toàn khả năng tiết insulin ở giai đoạn cuối của bệnh, nhưng nhẹ hơn nhiều so với loại I. ② Kháng insulin ở mô. Tế bào mỡ càng lớn thì càng ít nhạy cảm với insulin. Số lượng thụ thể insulin trong tế bào mỡ và tế bào cơ giảm nên chúng phản ứng kém với insulin. Đây là biểu hiện của sự điều hòa tiêu cực các thụ thể insulin do tình trạng tăng insulin máu. Ngoài ra, các tế bào có quá nhiều chất dinh dưỡng sẽ có khiếm khuyết sau thụ thể (khiếm khuyết về tín hiệu sau thụ thể của insulin), ngăn cản glucose và axit amin đi qua màng tế bào và đi vào tế bào. Trên thực tế, các tế bào có lượng chất dinh dưỡng dư thừa (bao gồm tế bào gan và tế bào cơ) đã mất khả năng xử lý chất dinh dưỡng trong máu một cách bình thường.
Bệnh nhân tiểu đường loại 2 không béo phì có phản ứng insulin sớm với glucose kém hơn bệnh nhân béo phì, điều này cho thấy khiếm khuyết tế bào B tuyến tụy nghiêm trọng hơn. Đồng thời, các mô cũng có khả năng kháng insulin. Nguyên nhân vẫn chưa được biết rõ, nhưng có thể liên quan đến bất thường về gen.
Về mặt lâm sàng, bệnh nhân tiểu đường không chỉ biểu hiện rối loạn chuyển hóa glucose mà còn rối loạn chuyển hóa chất béo và protein. Thiếu hụt insulin (tuyệt đối hoặc tương đối) và tình trạng kháng insulin ở mô làm giảm sử dụng glucose và tổng hợp glycogen, dẫn đến tăng đường huyết. Nếu lượng đường trong máu vượt quá ngưỡng thận, sẽ xảy ra tình trạng đường niệu và lợi tiểu tăng thẩm thấu (đa niệu). Điều này sẽ gây mất nước và chất điện giải, dẫn đến giảm lượng nước nội bào, khiến bệnh nhân bị khát. Do không thể sử dụng hết chất dinh dưỡng nên bệnh nhân thường tăng cảm giác thèm ăn nhưng lại sụt cân (chủ yếu gặp ở bệnh nhân tiểu đường loại 1 và tiểu đường loại 2 nặng).
Trong trường hợp thiếu hụt insulin nghiêm trọng (gặp ở bệnh tiểu đường loại 1), quá trình chuyển hóa protein và chất béo được tăng cường để sản xuất axit amin và axit béo. Axit amin được sử dụng làm nguyên liệu cho quá trình tân tạo glucose ở gan, trong khi axit béo bị oxy hóa ở gan để tạo ra các thể ketone (axit acetoacetic, axit β-hydroxybutyric và acetone), dẫn đến tình trạng ketone máu và keton niệu. Loại thứ nhất có thể dẫn tới hôn mê do tiểu đường. Ở một số bệnh nhân, sự tiết glucagon của tế bào A tuyến tụy tăng lên, có thể đẩy nhanh quá trình oxy hóa axit béo.
Những thay đổi bệnh lý
Hình 15-18 Các đảo tụy của bệnh tiểu đường
Hình: Bệnh lắng đọng tinh bột ở tiểu đảo tụy ×280
(1) Tổn thương động mạch: ① Xơ vữa động mạch, xảy ra sớm hơn và nghiêm trọng hơn so với bệnh nhân không bị tiểu đường; ② Hyalin hóa các tiểu động mạch, biểu hiện bằng sự dày lên của màng đáy và lắng đọng các chất giàu collagen loại IV. Do tính thấm tăng, rò rỉ protein tăng, dẫn đến lắng đọng protein ở thành động mạch, gây hẹp lòng động mạch và gây thiếu máu cục bộ mô. Sự thay đổi này rõ ràng hơn ở những bệnh nhân tăng huyết áp.
(2) Tổn thương thận: ① Xơ cầu thận, có hai loại. Một là xơ hóa cầu thận lan tỏa, đặc trưng bởi sự dày lan tỏa của màng đáy mao mạch cầu thận, sự tăng sinh của các tế bào trung mô và tăng chất nền. Loại còn lại là xơ cầu thận dạng nốt, đặc trưng bởi sự lắng đọng một lượng lớn chất trong suốt ở một phần trục trung mô, tạo thành các nốt có vòng mao mạch xung quanh các nốt. ② Xơ vữa động mạch và xơ vữa động mạch thận. ③Viêm bể thận cấp và mạn tính dễ đi kèm với hoại tử nhú thận, nguyên nhân sau là do thận nhạy cảm hơn với nhiễm trùng do vi khuẩn trên cơ sở thiếu máu cục bộ. ④ Glycogen được lắng đọng ở các tế bào biểu mô xa của ống thận gần.
(3) Bệnh võng mạc tiểu đường. Có thể chia thành hai loại. Một là bệnh võng mạc nền, trong đó màng đáy của mao mạch võng mạc dày lên, các tĩnh mạch nhỏ giãn ra và thường hình thành các khối u máu nhỏ, sau đó là phù nề và xuất huyết. Loại còn lại là bệnh võng mạc tăng sinh, gây ra bởi tình trạng thiếu oxy võng mạc do tổn thương mạch máu, kích thích sự hình thành mạch máu mới và tăng sinh mô xơ. Bệnh võng mạc có thể dễ dẫn đến mù lòa. Ngoài bệnh võng mạc, bệnh tiểu đường còn dễ dẫn đến đục thủy tinh thể.
(4) Bệnh lý thần kinh: Các dây thần kinh ngoại biên bao gồm dây thần kinh vận động, dây thần kinh cảm giác và dây thần kinh tự chủ đều có thể bị tổn thương do thiếu máu cục bộ do những thay đổi về mạch máu, dẫn đến các triệu chứng khác nhau như đau chân tay, tê bì, mất cảm giác, liệt cơ dẫn đến bàn chân rủ xuống, cổ tay rủ xuống, rối loạn chức năng đường tiêu hóa và bàng quang, v.v.; tế bào não cũng có thể bị thoái hóa nghiêm trọng.
(5) Tổn thương các cơ quan khác: lắng đọng glycogen trong nhân tế bào gan; u vàng hoặc mảng bám có thể xuất hiện trên da do tăng lipid máu.
(6) Hôn mê do tiểu đường: Nguyên nhân bao gồm ① nhiễm toan ceton; ② Tăng đường huyết gây mất nước và áp suất thẩm thấu cao.
(7) Nhiễm trùng: Do rối loạn chuyển hóa và bệnh mạch máu nên xảy ra tình trạng thiếu máu cục bộ mô, rất dễ kết hợp với các bệnh nhiễm trùng khác.
Trường Xuân Đường