PHÌ ĐẠI TUYẾN TIỀN LIỆT.前列腺肥大

Phì đại tuyến tiền liệt (còn gọi là u xơ tuyến tiền liệt) là một bệnh khá phổ biến ở nam giới trung niên và cao tuổi. Nguyên nhân phát bệnh có thể liên quan đến rối loạn cân bằng nội tiết tố sinh dục khi về già. Khi phì đại tuyến tiền liệt ngày càng tiến triển, triệu chứng lâm sàng sẽ dần trở nên rõ ràng, thường bao gồm:

  • Tăng số lần đi tiểu, khó tiểu, tiểu sót, rỉ giọt liên tục.
  • Cảm giác tức nặng, đau vùng tầng sinh môn, cơn đau lan đến thắt lưng, dương vật, bìu và mặt trong đùi.

Tình trạng tái phát nhiều lần có thể dẫn đến bí tiểu (nước tiểu ứ đọng), nhiễm trùng tiết niệu, sỏi đường tiểu, thậm chí suy thận.

HƯỚNG DẪN CHĂM SÓC

  1. Nam giới trên 50 tuổi nếu thấy đi tiểu khó, tiểu nhiều lần, dòng tiểu yếu hoặc nhỏ giọt… nên đi khám sớm để chẩn đoán kịp thời.
  2. Không nên đạp xe hoặc cưỡi ngựa đường dài, nhằm giảm ma sát lên tuyến tiền liệt. Người phải ngồi lâu nên cách 2 giờ đứng dậy vận động khoảng 10–15 phút, giúp cải thiện tuần hoàn vùng tầng sinh môn. Thường xuyên tập thể dục, có thể chọn các bài như “18 pháp luyện công”, thể dục giữa giờ, thể dục dưỡng sinh… Bên cạnh đó, có thể áp dụng động tác “rung mông, lắc hông, co thắt hậu môn” để thúc đẩy tuần hoàn máu và chuyển hóa vùng chậu, nâng cao thể lực, làm chậm quá trình lão hóa, hỗ trợ phòng ngừa phì đại tuyến tiền liệt.
  3. Uống nhiều nước giúp tăng lượng nước tiểu, giảm nguy cơ nhiễm trùng và hình thành sỏi niệu. Lượng nước mỗi ngày (ngoài bữa ăn) không dưới 1000 ml. Ăn thêm rau xanh giàu chất xơ để tránh táo bón. Nên bỏ thuốc lá, kiêng rượu, hạn chế đồ cay nóng.
  4. Hạn chế sinh hoạt tình dục quá mức để tránh tăng sung huyết, phù nề tuyến tiền liệt. Tuy nhiên, cũng không nên kiêng cữ tuyệt đối, vì dịch tuyến tiền liệt là thành phần chính của tinh dịch; nếu không xuất tinh, dịch này ứ đọng càng nhiều, dễ làm nặng thêm tình trạng viêm hoặc tắc. Vì vậy, đàn ông trên 50 tuổi, tần suất quan hệ khoảng 1–2 lần/tháng là phù hợp.
  5. Nếu có triệu chứng, có thể chườm ấm vùng hạ vị (dưới rốn) và tầng sinh môn bằng khăn nóng hoặc túi chườm, hoặc ngâm mông trong nước ấm 1–2 lần/ngày, mỗi lần 15–20 phút. Ngoài ra, dùng gốc bàn tay hoặc ngón tay xoa bóp vùng bụng dưới, tầng sinh môn, mỗi ngày 1–2 lần, mỗi lần 20 phút, hỗ trợ tăng lưu thông máu tại chỗ.
  6. Khi bí tiểu (không tiểu được), bụng dưới chướng to, đau, nghĩa là đã có ứ đọng nước tiểu. Ngoài chườm nóng và xoa bóp, có thể dùng cách nghe tiếng nước chảy để kích thích phản xạ tiểu. Cụ thể: vặn vòi nước vừa đủ để tiếng nước chảy nhỏ, hoặc nếu không có điều kiện thì người nhà có thể dùng chậu hứng nước rồi rót từ từ, giúp tạo âm thanh nước chảy.
  7. Đàn ông trên 50 tuổi nếu mắc bệnh đau bụng, đau dạ dày… do nguyên nhân khác, tuyệt đối không tự ý dùng atropin, belladonna, scopolamine… nhằm tránh bí tiểu do thuốc. Khi đi khám, nên chủ động báo cho bác sĩ biết mình có phì đại tuyến tiền liệt để bác sĩ tránh dùng nhóm thuốc này.

PHÌ ĐẠI TUYẾN TIỀN LIỆT VÀ SINH HOẠT TÌNH DỤC

Bác sĩ phó chủ nhiệm Yêu Kế Hạ (姚继霞)

Phì đại tuyến tiền liệt là một trong những bệnh thường gặp nhất ở nam giới cao tuổi. Vấn đề “có nên quan hệ tình dục” khi mắc bệnh này cũng được nhiều người lớn tuổi quan tâm.

  1. Phì đại tuyến tiền liệt có thể gây tăng nhu cầu tình dục tạm thời
    Phì đại tuyến tiền liệt tiến triển dần. Đàn ông sau 55 tuổi hầu như ai cũng có mức độ phì đại nhất định. Nếu mức độ phì đại chưa gây bít tắc đường tiểu, thường không xuất hiện triệu chứng tiểu nhiều lần, khó tiểu… Nhưng có một dấu hiệu sớm quan trọng là tăng ham muốn tình dục bất thường. Người bệnh vốn nhu cầu sinh lý bình thường, đột nhiên trở nên “mạnh” hơn, hoặc ở mức vượt xa tuổi tác. Điều này do tổ chức tuyến tiền liệt tăng sinh, làm rối loạn chức năng tuyến, gây tác động ngược lên tinh hoàn, tạm thời kích thích tăng cường hoạt động sinh dục.
  2. Quan hệ tình dục lại có thể làm nặng thêm phì đại
    Bản thân hoạt động tình dục khiến tuyến tiền liệt ở trạng thái sung huyết kéo dài, làm bệnh tiến triển nặng hơn. Nhiều cụ ông mắc phì đại tuyến tiền liệt, sau quan hệ tình dục thì không tiểu được, bàng quang căng tức, phải đến bệnh viện đặt ống thông giải quyết. Ngược lại, “tuyệt đối kiêng cữ” cũng không tốt cho sự phục hồi của tuyến. Bởi ngay cả khi không có kích thích, người đàn ông khỏe mạnh vẫn đôi lúc có ham muốn tình dục tự nhiên. Dù không xuất tinh thì trong cơ thể vẫn diễn ra phản ứng sinh lý, gồm tăng tiết dịch ở các tuyến sinh dục (trong đó có tuyến tiền liệt), giãn mạch và sung huyết tại chỗ… Nhiều lần như vậy, lượng dịch do tuyến tiền liệt tiết ra ứ đọng không thoát được, dẫn đến tăng sinh, phì đại. Vì thế, cần cân nhắc tần suất sinh hoạt tùy theo tuổi, mức độ phì đại và tình trạng bệnh cụ thể.

    • Nếu khoảng 60 tuổi, phì đại chưa nghiêm trọng, không khó tiểu… sức khỏe tổng thể và chức năng tình dục còn tốt, có thể mỗi tháng 1 lần. Sau quan hệ, tốt nhất ngâm nước ấm chừng 20 phút để tăng lưu thông máu, giúp tuyến tiền liệt bớt sung huyết, phòng nguy cơ chèn ép niệu đạo.
    • Nếu cao tuổi hơn, phì đại tuyến tiền liệt nặng, có triệu chứng tiểu khó hoặc thường xuyên bí tiểu sau quan hệ, uống thuốc không kiểm soát được, thì không nên sinh hoạt tình dục. Cố gắng quan hệ khi bệnh chưa kiểm soát chỉ làm gia tăng sung huyết tuyến, cản trở điều trị.
    • Nếu đang dùng nội tiết tố nữ (estrogen) trị phì đại tuyến tiền liệt, tuyệt đối không nên quan hệ tình dục vì dễ gây liệt dương.

LƯU Ý VỀ ĐIỀU TRỊ VÀ CHẨN ĐOÁN

  • Ở người cao tuổi, tiểu khó ngày càng tăng đa phần do phì đại tuyến tiền liệt. Muốn chẩn đoán rõ cần khám trực tràng bằng tay, siêu âm, CT…
  • Bệnh này phát sinh do rối loạn cân bằng hormone. Về thuốc, có thể dùng Ethinylestradiol (hoặc chế phẩm estrogen), “Tiền Liệt Khang”, “Niệu Thông”, “Gao Te Ling”… để giảm nhẹ triệu chứng. Trường hợp nặng có thể áp dụng sóng tần số cao hoặc vi sóng (điều trị nhiệt) hoặc phẫu thuật cắt bỏ với bệnh nhân nặng, không đáp ứng các cách thông thường.

Chú ý

  1. Nam giới cao tuổi có biểu hiện tiểu đêm nhiều, phải rặn, tiểu nhỏ giọt… trước hết phải nghĩ đến phì đại tuyến tiền liệt.
  2. Uống ít rượu, giữ ấm về mùa đông, bởi rượu, nhiễm lạnh… dễ gây xung huyết, phù nề tuyến tiền liệt, làm nặng thêm khó tiểu.
  3. Nếu muốn đi tiểu hãy đi ngay, đừng cố nhịn (chẳng hạn vì họp hành, bất tiện…), vì bàng quang căng quá mức dễ dẫn đến bí tiểu cấp.
  4. Phì đại tuyến tiền liệt có thể gây tắc nghẽn đường tiểu, nhiễm trùng thứ phát, nặng có thể ứ nước bể thận, dẫn đến suy thận. Vì vậy, nên chủ động điều trị, kể cả phẫu thuật nếu cần.
  5. Phì đại tuyến tiền liệt cũng dễ nhầm với ung thư tuyến tiền liệt, nên người già có triệu chứng cần đi khám sớm, tránh chậm trễ.
  6. Tránh dùng atropin, 654-2, scopolamine… Người bệnh phì đại tuyến tiền liệt nếu bị đau bụng, đau dạ dày… khi đi khám phải báo rõ để bác sĩ không kê nhóm thuốc này.

(Trường Y Khoa Thượng Hải – Giáo sư Trương Vĩnh Khang)

Ly Trường Xuân

Danh mục