RỐI LOẠN NHỊP TIM TRONG THAI KỲ 孕期心律失常
Thai phụ bị rối loạn nhịp tim nên làm gì?
Trong thời kỳ mang thai, chuyển dạ và hậu sản, gánh nặng cho tim đều tăng lên, dễ dẫn đến suy tim, đe dọa nghiêm trọng tính mạng của mẹ và thai nhi. Vì thế, khi thai phụ có rối loạn nhịp tim, cần hết sức chú ý.
Lý do gánh nặng tim tăng lên khi mang thai
- Sau khi mang thai, lượng máu tuần hoàn tăng, đạt đỉnh vào khoảng tuần thứ 32, làm tăng tải cho tim.
- Đến cuối thai kỳ, tử cung to dần, cơ hoành nâng lên, tim có xu hướng nằm ngang, các mạch máu lớn có thể bị uốn cong, khiến tim phải chịu tải trước và tải sau cao hơn.
- Khi chuyển dạ, do tử cung co bóp mạnh và sản phụ phải rặn, lượng máu trong phổi và các tạng nội tạng bị dồn về tim, làm cung lượng tim tăng khoảng 40% so với trước chuyển dạ, từ đó tăng thêm gánh nặng cho tim.
- Trong 24–48 giờ sau sinh, cơ hoành đột ngột hạ xuống, tim trở về vị trí cũ, áp lực ổ bụng giảm nhanh, máu ngoại vi quay trở lại nội tạng và mạch máu lớn, sức cản tuần hoàn ngoại vi tăng lên. Tử cung cũng co lại đột ngột, đẩy một lượng máu lớn quay trở lại tim. Trong tuần lễ đầu sau sinh, các dịch ngoại bào và các chất ứ đọng cũng sẽ được đào thải qua hệ tuần hoàn và thận. Tất cả những yếu tố này đều làm tăng gánh nặng cho tim.
Ở phụ nữ tim khỏe mạnh, các thay đổi này có thể được điều chỉnh về mặt sinh lý. Tuy nhiên, với người đã có rối loạn nhịp tim kèm suy tim, tim thường không gánh nổi, dễ dẫn đến suy tim.
Nếu thai phụ bị suy tim, tử cung sẽ thiếu oxy, gây co bóp bất thường, dẫn đến sảy thai hoặc sinh non; đồng thời độ bão hòa oxy trong máu giảm cũng khiến thai thiếu oxy, gây ngạt thai trong tử cung.
Như vậy, phụ nữ mang thai có rối loạn nhịp tim kèm suy tim sẽ khó chịu đựng được gánh nặng tim do thai kỳ mang lại. Tình trạng này có thể tiến triển thành suy tim, thậm chí đe dọa tính mạng cả mẹ lẫn con.
Phân độ chức năng tim (NYHA) và khả năng mang thai
Để đánh giá khả năng mang thai, người ta thường dựa vào chức năng tim, chia 4 độ:
- Độ I: Có bệnh tim thực tổn nhưng sinh hoạt thường ngày không bị giới hạn.
- Độ II: Giới hạn nhẹ khi hoạt động thông thường; chỉ hơi gắng sức đã thấy đánh trống ngực, khó thở.
- Độ III: Giới hạn rõ rệt với hoạt động thường ngày; làm việc nhẹ cũng gây hồi hộp, hụt hơi, khó thở.
- Độ IV: Không thể làm bất kỳ hoạt động nào; ngay cả khi nghỉ ngơi cũng thấy hồi hộp, khó thở.
Thông thường, phụ nữ mắc rối loạn nhịp tim nhưng chức năng tim ở độ I hoặc II có thể tiếp tục mang thai. Nếu trước đó chức năng tim chỉ ở độ III hoặc IV, tốt nhất không nên mang thai. Vợ chồng cần ý thức được mức độ nguy hiểm của bệnh, thực hiện biện pháp tránh thai. Nếu vô tình có thai, nên cân nhắc đình chỉ thai sớm (giai đoạn đầu thai kỳ) để tránh nguy hiểm.
Thai phụ có rối loạn nhịp tim cần lưu ý gì?
- Tăng cường khám thai định kỳ
- Ngay giai đoạn đầu mang thai (3 tháng đầu), cần có sự đánh giá phối hợp giữa bác sĩ sản khoa và bác sĩ tim mạch để quyết định liệu có nên tiếp tục thai kỳ, cũng như lưu ý các điểm quan trọng.
- Số lần khám thai và khoảng cách giữa các lần khám được bác sĩ ấn định, thai phụ cần tuân thủ nghiêm túc.
- Cuối thai kỳ, dựa trên tình trạng bệnh của thai phụ, bác sĩ sẽ quyết định thời điểm nhập viện và phương thức sinh (sinh thường hay mổ lấy thai, v.v.).
- Nghỉ ngơi, tránh căng thẳng
- Thai phụ cần được nghỉ ngơi, ngủ đủ giấc, tránh lao lực quá mức và tránh kích động về mặt tâm lý.
- Trường hợp đang đi làm, tốt nhất có thể xin nghỉ hoặc chuyển tạm sang công việc nhẹ hơn để giảm gánh nặng cho tim.
- Chú ý chế độ dinh dưỡng
- Tăng cường thức ăn giàu đạm, giàu vitamin.
- Từ tháng thứ 4 của thai kỳ nên hạn chế muối.
- Nếu có thiếu máu, cần bổ sung và điều chỉnh kịp thời.
- Các biện pháp phòng ngừa khác
- Phòng tránh nhiễm trùng, đặc biệt nhiễm khuẩn đường hô hấp trên. Nếu có dấu hiệu cảm cúm, viêm họng, cần điều trị sớm, không để kéo dài.
- Giữ cho đại tiện thông suốt, tránh táo bón. Việc rặn nhiều khi táo bón có thể làm tăng tải cho tim.
- Nếu xuất hiện đánh trống ngực, tức ngực, khó thở, không nằm được, cảm giác ngạt, ho, thậm chí ho ra máu, cần đến bệnh viện ngay để được khám và xử lý kịp thời.
- Nguyễn Nghị dịch