VIÊM DẠ DÀY RUỘT CẤP TÍNH. 急性肠胃炎*.

Tài liệu tham khảo

Bệnh này là tình trạng viêm cấp tính của niêm mạc dạ dày – ruột, với các biểu hiện lâm sàng chủ yếu là buồn nôn, nôn mửa, đau bụng, tiêu chảy và sốt. Bệnh thường gặp vào mùa hè và mùa thu, phần lớn do ăn uống không điều độ, ăn uống quá nhiều; hoặc do ăn phải thực phẩm sống, lạnh, đã bị hỏng, ô nhiễm và không đảm bảo vệ sinh. Theo y học cổ truyền, dựa trên nguyên nhân và đặc điểm thể chất của người bệnh, viêm dạ dày – ruột được chia thành các loại như thấp nhiệt, hàn thấp và do tích tụ thức ăn không tiêu hóa.

Các bệnh liên quan trong y học cổ truyền: tham khảo mục “Tích tụ”, “Nôn mửa”.

Điểm tự chẩn (Tự chẩn đoán)

  • Viêm dạ dày – ruột gây ra buồn nôn, nôn mửa thường khởi phát đột ngột, ban đầu là cảm giác khó chịu ở vùng bụng, sau đó xuất hiện buồn nôn và nôn mửa.
  • Bệnh đi kèm với cơn đau quặn bụng và tiêu chảy, với số lần đi ngoài từ vài lần đến hàng chục lần/ngày, phân thường có dạng nước, màu vàng hoặc vàng-xanh, có chứa một lượng nhỏ chất nhầy.
  • Cũng có thể kèm theo các triệu chứng như sốt, cảm giác rét run và đau đầu.
  • Ở một số ít trường hợp, do nôn mửa và tiêu chảy liên tục có thể dẫn đến mất nước, rối loạn điện giải và nhiễm toan.

Đề xuất điều trị

  • Khi triệu chứng nhẹ, bệnh nhân có thể tự mua thuốc điều trị:
    1. Buồn nôn, nôn mửa: có thể dùng thuốc Mã Đinh Đoan (một loại thuốc giúp làm dịu triệu chứng nôn mửa).
    2. Đau bụng: có thể dùng thuốc uống như Đông Lăng Đoạn Đoản, Trích chiết từ 颠茄 (điện chiết nôn mửa) hoặc Bromopride Tylin.
    3. Tiêu chảy: có thể dùng Hoàng liên tố; nếu hiệu quả chưa thỏa đáng, có thể dùng Viên nang Loperamide.
  • Dựa trên phương pháp biện chứng trong y Đông, có thể lựa chọn một số thuốc chế phthấp:
    1. Đối với loại hình hàn thấp: nên tán hàn táo khô thấp, tphương hương hoá trọc. Có thể dùng Hoắc Hương Chính Khí Hoàn (霍香正气丸), Lục Hợp Định Trung Hoàn (六合定中丸), v.v.
    2. Đối với loại hình thử thấp (hè thấp): nên làm thanh thử, hoá thấp, điều hòa tràng vị. Có thể dùng Thử Thấp Chính Khí Hoàn (暑湿正气丸).
    3. Đối với loại hình do tích trệ thức ăn không tiêu hóa: Nên tiêu thực đạo trệ hòa trung. Có thể dùng Bảo Hòa Hoàn (保和丸) để điều trị.
    4. Đối với loại hình hư hàn: Nên ôn trung tán hàn, bổ ích tỳ vị. Có thể dùng Phụ tử Lý Trung Hoàn (附子理中丸) hoặc Sâm linh Bạch Truật tán (参苓白术散).

Lưu ý trong điều trị

  1. Nghỉ ngơi:
    • Bệnh nhân viêm dạ dày – ruột cấp nên nằm nghỉ trên giường, giữ ấm.
  2. Bổ sung nước:
    • Do trong giai đoạn cấp bệnh thường có nôn mửa, tiêu chảy nhiều, dẫn đến mất nước, nên cần bổ sung dịch. Có thể uống nước ép trái cây tươi, bột củ sen, nước gạo, súp trứng và các thực phẩm dạng lỏng; đồng thời, uống thêm nước lọc hoặc nước muối loãng theo nhu cầu.
  3. Chế độ ăn uống:
    • Để tránh hiện tượng lên men và chướng khí trong đường tiêu hóa, trong giai đoạn cấp nên tránh ăn thịt bò và các thực phthấp dễ tạo khí; hạn chế tiêu thụ đường mía.
    • Cần chú ý vệ sinh an toàn thực phthấp: không ăn thực phẩm chứa nhiều dầu mỡ, chiên rán, sấy khói, hoặc các loại cá, thịt đã qua chế biến bằng phương pháp hun khói, ướp mặn; hạn chế rau củ quả có hàm lượng chất xơ cao, đồ uống và thực phẩm có tính kích thích và gia vị nồng.

Ly Nguyễn Nghị dịch

Danh mục