Cần lưu ý điều gì khi trẻ đi cầu ra máu?
Khi phân của trẻ có lẫn máu (dù đỏ tươi, đỏ sẫm hay đen như hắc ín), ta gọi chung là đi cầu ra máu (hay “đại tiện ra máu”). Phần lớn nguyên nhân do bệnh lý ở đường tiêu hóa, nhưng cũng có trường hợp do bệnh toàn thân, hoặc do nuốt phải máu từ bên ngoài đường tiêu hóa, dẫn đến hiện tượng phân có lẫn máu “giả”.
Gặp trẻ đi cầu ra máu, bước đầu cần phân định vị trí chảy máu. Chảy máu ở đường tiêu hóa trên thường đi kèm nôn ra máu; nếu máu xuống ruột và thải qua hậu môn, máu trộn lẫn phân tạo thành phân đen như hắc ín (phân máu cũ). Còn đường tiêu hóa dưới chảy máu thường không trộn nhiều với phân, có khi nhỏ giọt ở cuối bãi phân.
Tiếp theo, cần dựa vào tuổi của trẻ:
Nguyên nhân thường gặp:
Nhận xét của Giáo sư Trương Kim Triết, Viện sĩ Viện Công trình Trung Quốc, Khoa Ngoại Nhi Bệnh viện Nhi Bắc Kinh
Nhiều phụ huynh phát hiện con đi mẫu giáo về, khi đại tiện có lẫn ít máu đỏ tươi: có khi dính trên phân, có khi thấy ở giấy vệ sinh. Trẻ không đau bụng, không đau hậu môn, vẫn ăn khỏe, ngủ tốt, phát triển bình thường, xét nghiệm máu không thiếu máu. Tại sao lại thế? Có ảnh hưởng sức khỏe không?
Nếu mỗi lần đi ngoài chỉ chảy ít máu, trẻ không đau bụng, không đau hậu môn, phân không quá lỏng cũng không quá khô, mỗi ngày đi một lần, nhìn chung không giống bệnh cấp tính. Mặc dù diễn ra lâu nhưng không ảnh hưởng hoạt động, dinh dưỡng, phát triển, xét nghiệm không thiếu máu, chứng tỏ chưa hại sức khỏe. Phụ huynh không cần quá lo, tình trạng này không nguy hiểm, không ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ.
Vậy nguyên nhân do đâu? Có phải bệnh không? Thực ra, đây không phải bệnh. Trẻ trong lứa tuổi mẫu giáo, để chống lại vi khuẩn, virus, nhiều mô bạch huyết (lympho) trong ruột phát triển mạnh, tụ lại thành đám (gọi là “nang lympho”). Một số nang lympho to, nhô lên dưới niêm mạc ruột, xếp sát nhau. Ở gần đoạn cuối trực tràng (gần hậu môn), các nang này nếu quá lồi, bị phân cọ xát và nhu động ruột ép chặt, có thể rỉ ít máu. Máu này dính trên phân, hoặc chảy xuống hậu môn. Lượng máu ít, cơ thể dễ bù trừ nên không gây thiếu máu. Có cha mẹ lo, nhầm với kinh nguyệt ở nữ, nhưng lượng máu của trẻ so với “kinh nguyệt” rất thấp. Nếu có thiếu máu, chỉ cần bổ sung sắt là đủ. Nang lympho tăng sinh phản ánh cơ chế miễn dịch dần hoàn thiện. Về sau, miễn dịch trưởng thành, nang lympho sẽ giảm, không còn chảy máu, nên không cần điều trị gì.
Có trẻ do nang lympho tăng sinh, vỡ ra, gây nhiễm trùng, mọc mô hạt (thịt thừa). Mô hạt to dần thành polyp (thịt dư) nhô vào lòng ruột, dễ bị ép khi đi tiêu nên lần nào cũng chảy máu. Dù vậy, lượng máu vẫn ít, không đau. Polyp này gọi là “polyp trẻ em” (hay “polyp thanh thiếu niên”), không ác tính. Khi bác sĩ khám trực tràng, thấy polyp có thể gắp bỏ. Nếu nằm cao trong ruột, khó chạm, thông thường cũng không cần can thiệp vội, vì khi polyp lớn, cuống sẽ teo mảnh dần, cuối cùng polyp tự rụng ra ngoài theo phân. Nếu polyp to, chắc, không tự rụng, có thể nội soi để cắt.
Phân biệt: Nếu trẻ thỉnh thoảng mới có máu trong phân, phần nhiều do nang lympho tăng sinh. Còn nếu lần nào đi tiêu cũng chảy máu, có khả năng là polyp. Bác sĩ chuyên khoa có thể chẩn đoán bằng thăm trực tràng. Nếu polyp cao không sờ tới, có thể chụp X-quang với barium (bơm thuốc cản quang qua hậu môn) hoặc soi đại tràng sigma, soi toàn bộ. Thủ thuật này thường cần gây mê để trẻ không sợ. Với trẻ chỉ chảy ít máu, không ảnh hưởng sức khỏe, thường không cần làm các xét nghiệm này.
Tuy nhiên, vẫn có một số bệnh nguy hiểm có thể gây đi cầu ra máu ít và không đau, như bệnh máu (kể cả bạch cầu), bệnh viêm ruột mạn (Crohn), u mạch máu trực tràng, u lymphoma ruột… nhưng khá hiếm, và đa số kèm đau bụng. Hoặc nứt hậu môn, rò hậu môn, chàm quanh hậu môn ở trẻ sơ sinh, viêm hậu môn do giun kim… cũng chảy máu, nhưng thường gây đau hoặc ngứa. Do đó, nếu phát hiện trẻ đi cầu ra máu, vẫn nên đi khám. Nếu khám không thấy bệnh, ta có thể yên tâm theo dõi; nếu có bệnh, bác sĩ sẽ điều trị kịp thời.
Các nguyên nhân ngoại khoa gây đi cầu ra máu ở trẻ (Phó giáo sư Chung Lân, Khoa Ngoại Nhi)
Trẻ đi cầu ra máu có thể do bệnh nội khoa lẫn ngoại khoa. Nếu là nguyên nhân ngoại khoa, chỉ uống thuốc hoặc tiêm truyền có khi không hết, hoặc chỉ đỡ tạm thời, mà có nguy cơ biến chứng nặng. Đi cầu ra máu đồng nghĩa với xuất huyết ở dạ dày – ruột. Nói chung, xuất huyết tiêu hóa trên thường có nôn ra máu và phân đen như hắc ín, xuất huyết tiêu hóa dưới gây đại tiện ra máu đỏ hoặc đỏ sẫm, lượng nhiều – ít tùy mức độ. Nếu chảy máu kéo dài, ít nhưng lặp lại, trẻ dễ thiếu máu, suy dinh dưỡng; nếu chảy máu ồ ạt một lần, có thể dẫn đến sốc mất máu, đe dọa tính mạng.
Những bệnh ngoại khoa thường gặp gây đi cầu ra máu ở trẻ gồm:
Tóm lại, khi trẻ đi cầu ra máu, bất kể gia đình hay bác sĩ đều nên cảnh giác, xử trí kịp thời. Đặc biệt các trường hợp cần chỉ định mổ phải nhập viện sớm, tránh lỡ thời cơ điều trị.
(Nguồn: Trang web “Bệnh viện Miễn phí” – Ban Biên tập Sức khỏe)
Ly Nguyễn Nghị dịch