Tài liệu tham khảo:
Tăng huyết áp tâm thu đơn độc là gì?
Cái gọi là tăng huyết áp tâm thu đơn độc, đúng như tên gọi của nó, có nghĩa là huyết áp tâm trương của một người không cao và chỉ có huyết áp tâm thu vượt quá phạm vi bình thường. Vào tháng 3 năm 1993, Tổ chức Y tế Thế giới đã định nghĩa lại tiêu chuẩn cho chứng tăng huyết áp tâm thu đơn độc là trên 21,3 kPa (160 mmHg) và huyết áp tâm trương dưới 12,0 kPa (90 mmHg) trong một cuộc họp về các hướng dẫn quản lý chứng tăng huyết áp nhẹ. Nếu huyết áp tâm thu nằm trong khoảng từ 18,7 kPa đến 21,3 kPa (140 đến 160 mmHg), thì được gọi là tăng huyết áp tâm thu đơn độc nguy kịch. Tiêu chuẩn chẩn đoán này hiện nay được sử dụng rộng rãi, tuy nhiên một số bệnh lý làm tăng lưu lượng máu như hở van động mạch chủ, ống động mạch còn hở, rò động mạch tĩnh mạch toàn thân, cường giáp, thiếu máu nặng, v.v. thường gây tăng huyết áp tâm thu đơn độc, nhưng những nguyên nhân này không nằm trong phạm vi tăng huyết áp tâm thu đơn độc. Vì tăng huyết áp tâm thu đơn độc chủ yếu xảy ra ở người cao tuổi trên 60 tuổi nên nó còn được gọi là tăng huyết áp tâm thu đơn độc ở người già hoặc gọi tắt là tăng huyết áp tâm thu ở người già. Một số ít trường hợp xảy ra ở người trẻ có tuần hoàn năng động cao.
Tỷ lệ bệnh nhân mắc loại bệnh này rất cao. Theo điều tra lấy mẫu bệnh tăng huyết áp tại 30 tỉnh, thành phố và khu tự trị của nước tôi năm 1993, đã khám hơn 950.000 người, tỷ lệ tăng huyết áp tâm thu đơn độc là 1,25%. Nghĩa là cả nước có khoảng 15 triệu bệnh nhân tăng huyết áp tâm thu đơn độc, trong đó hơn 60% là người cao tuổi, hơn 13 triệu người, chiếm 86,6%.
Nhiều người không biết rõ liệu tăng huyết áp tâm thu đơn độc có cần điều trị hay không. Một số người thậm chí còn lầm tưởng rằng huyết áp tâm thu cao không có vấn đề gì, đặc biệt là đối với người cao tuổi, khi huyết áp tâm thu cao là hiện tượng tự nhiên và không gây hại. Có thực sự như vậy không? Các học giả nước ngoài đã theo dõi 5.727 người trong 20 năm và phát hiện ra rằng mối quan hệ giữa bệnh tim mạch vành và huyết áp tâm thu cao hơn đáng kể so với mối quan hệ giữa huyết áp tâm trương và các biến chứng như đột quỵ, phì đại thất trái và suy tim sung huyết có liên quan chặt chẽ hơn đến huyết áp tâm thu so với huyết áp tâm trương. Bệnh viện Phúc Ngoại Bắc Kinh ở nước tôi đã báo cáo 117 trường hợp tăng huyết áp tâm thu đơn độc ở người cao tuổi, trong đó 41,9% có biến chứng đột quỵ, 32,5% bị nhồi máu cơ tim, 28,2% bị suy tim và 57,3% bị suy thận, tất cả đều có tỷ lệ mắc cao hơn các loại tăng huyết áp khác. Ngoài ra, có báo cáo cho thấy một số biến chứng của tăng huyết áp ở người cao tuổi thường gặp nhất ở những bệnh nhân tăng huyết áp tâm thu, những người đặc biệt dễ bị đột quỵ do thiếu máu cục bộ. Có thể thấy rằng, tăng huyết áp tâm thu đơn độc không được xem nhẹ.
Một nghiên cứu quốc tế gần đây cũng chỉ ra rằng việc điều trị tăng huyết áp đơn độc ở người cao tuổi là an toàn và hiệu quả, có thể làm giảm 36% bệnh mạch máu não và 32% bệnh tim mạch. Do đó, người ta khuyến cáo nên điều trị tăng huyết áp tâm thu đơn độc kịp thời.
Việc điều trị tăng huyết áp tâm thu đơn độc bao gồm cả điều trị không dùng thuốc và điều trị bằng thuốc. Điều trị không dùng thuốc là các biện pháp can thiệp vào lối sống, bao gồm điều chỉnh lối sống, giảm kích thích cảm xúc, giảm cân quá mức, hạn chế dinh dưỡng quá mức, tăng cường vận động, hạn chế muối, cai thuốc lá, tránh rượu bia,… Đây là biện pháp điều trị cơ bản không thể thiếu đối với bất kỳ bệnh nhân tăng huyết áp nào. Nguyên tắc điều trị bằng thuốc là: Nhấn mạnh vào việc điều trị cá thể hóa, chú ý đến mô hình biến động huyết áp, mức độ tổn thương các cơ quan đích, bệnh đi kèm và các yếu tố nguy cơ khác. Đầu tiên, hãy chọn một loại thuốc chống tăng huyết áp và bắt đầu với liều lượng nhỏ. Không nên hạ huyết áp đột ngột. Cần đặc biệt chú ý đến người cao tuổi. Dưới sự hướng dẫn của bác sĩ, điều chỉnh thuốc và liều lượng kịp thời theo dõi huyết áp.
Tăng huyết áp tâm thu đơn độc ở người cao tuổi có đặc điểm gì và cách điều trị như thế nào?
Đặc điểm của tăng huyết áp tâm thu đơn độc ở người cao tuổi là: Thứ nhất, huyết áp tâm thu tăng nhưng huyết áp tâm trương không tăng. Thứ hai, huyết áp dao động rất lớn, chủ yếu là do huyết áp thay đổi rõ rệt theo tư thế, chẳng hạn như huyết áp cao khi nằm và thấp khi ngồi; thấp khi ngủ và cao khi thức dậy; Cao khi đi tiểu hoặc đi đại tiện. Nguyên nhân có thể liên quan đến sự điều hòa bất thường về thay đổi vị trí cơ thể của hệ thần kinh tự chủ ở người cao tuổi. Nhưng một số người tin rằng điều này là do độ nhạy của các thụ thể áp suất trong việc điều hòa huyết áp ở người cao tuổi giảm. Một đặc điểm khác là sự biến động lớn theo mùa, thường thấp vào mùa hè và cao vào mùa đông.
Trước đây, người ta cho rằng tăng huyết áp tâm trương nguy hiểm hơn tăng huyết áp tâm thu và trong thực hành lâm sàng, tăng huyết áp tâm thu thường được coi là một quá trình lành tính do lão hóa tự nhiên và giảm độ đàn hồi của mạch máu. Tuy nhiên, dữ liệu dịch tễ học trong những năm gần đây cho thấy, huyết áp tâm thu ở bệnh nhân tăng huyết áp cao tuổi càng cao thì càng gặp nhiều biến chứng tim mạch, mạch máu não và tỷ lệ tử vong, đặc biệt là đột quỵ càng cao.
Đối với những người bị huyết áp tâm thu tăng nhẹ, trước tiên nên áp dụng phương pháp điều trị không dùng thuốc. Nếu điều trị không dùng thuốc không hiệu quả và huyết áp tâm thu tăng đáng kể thì nên áp dụng điều trị bằng thuốc.
Không có sự thống nhất về loại thuốc nào là lựa chọn tốt nhất để điều trị tình trạng tăng huyết áp tâm thu đơn độc. Hầu hết mọi người có xu hướng chọn thuốc lợi tiểu thiazide làm lựa chọn đầu tiên. Nếu không hiệu quả, cần áp dụng liệu pháp kết hợp hoặc phác đồ điều trị từng bước. Tuy nhiên, dù chọn loại thuốc hạ huyết áp nào thì cũng nên bắt đầu bằng liều nhỏ, sau đó điều chỉnh liều lượng và thời gian dùng thuốc theo sự biến động của huyết áp. Đồng thời, cần kiểm tra thường xuyên chức năng tim, não, thận của bệnh nhân và chú ý đến tác dụng phụ của thuốc.
Trường Xuân Đường