CAO HUYẾT ÁP CẤP TÍNH.高血压急症

CAO HUYẾT ÁP CẤP TÍNH.

Tài liệu tham khảo:

1. Cao huyết áp cấp tính là gì?
   Cao huyết áp cấp tính là hội chứng lâm sàng nguy hiểm đến tính mạng ở bệnh nhân tăng huyết áp, trong đó huyết áp tăng đột ngột (trong vài giờ hoặc vài ngày) kèm theo tổn thương chức năng của các cơ quan mục tiêu quan trọng như tim, não, thận và võng mạc. Hội chứng này có thể gặp ở bệnh nhân mắc bệnh cao huyết áp nguyên phát cũng như một số trường hợp tăng huyết áp thứ phát, chiếm khoảng 5% số bệnh nhân tăng huyết áp. Cao huyết áp cấp tính thường dẫn đến rối loạn chức năng nghiêm trọng hoặc suy chức năng của các cơ quan mục tiêu. Do vậy, mục tiêu cấp bách trong điều trị cao huyết áp cấp tính là phải thực hiện các biện pháp nhanh chóng và hiệu quả để hạ huyết áp vào mức an toàn trong vòng vài phút đến 1 giờ, giúp cải thiện hoặc khôi phục chức năng của các cơ quan bị suy giảm. Nếu không cứu chữa kịp thời, tiên lượng sẽ xấu đi.

Các dạng cao huyết áp cấp tính thường gặp gồm:

(1) Cao huyết áp não:
– Thường gặp ở bệnh nhân đã có xơ vữa mạch não, biểu hiện huyết áp tăng, đặc biệt là huyết áp tâm trương vượt quá 16,0 kPa (120 mmHg).
– Kèm theo các triệu chứng như đau đầu, nôn mửa, bồn chồn, nhịp tim chậm, tầm nhìn mờ và biểu hiện như say rượu.

(2) Cao huyết áp nguy cấp (Cao huyết áp crisis):
– Thường do căng thẳng, chấn thương tinh thần, mệt mỏi, lạnh giá,… gây ra, với các triệu chứng như bồn chồn, đổ mồ hôi, tim đập nhanh, run tay chân, khuôn mặt tái nhợt và rối loạn ý thức.
– Có thể kèm theo cơn đau thắt ngực, suy tim.

(3) Cao huyết áp ác tính tiến triển cấp tính:
– Thường gặp ở người trẻ, với cơn đau đầu đột ngột, choáng váng, tầm nhìn mờ, tim đập nhanh và khó thở.
– Tình trạng phát triển nhanh chóng, dễ dẫn đến suy chức năng của tim, não và thận.

(4) Cao huyết áp khó điều trị (kháng thuốc):
– Bệnh nhân dùng thuốc hạ huyết áp theo liều thông thường nhưng huyết áp vẫn tăng, dễ kèm theo tổn thương của tim, não, thận.

(5) Hội chứng cao huyết áp thai kỳ:
– Trong thai kỳ, tăng huyết áp có thể xảy ra và dễ dẫn đến tiền sản giật, sản giật, đe dọa tính mạng của mẹ và thai nhi.

(6) Aneurysm và dissection của động mạch chủ:
– Ở bệnh nhân tăng huyết áp, khi xuất hiện đau ngực, ngoài các khả năng như cơn đau thắt ngực hay nhồi máu cơ tim, cần cân nhắc đến bệnh này.
– Bệnh nhân mắc tăng huyết áp kèm phình động mạch chủ thường gặp ở trung niên và người cao tuổi nam giới, với cơn đau dữ dội đột ngột chủ yếu ở vùng ngực hoặc vùng vai lưng, có thể lan xuống cột sống tới bụng và phát xạ lên chi trên và cổ, kèm theo khuôn mặt tái nhợt, đổ mồ hôi nhiều, thậm chí sốc hoặc tử vong đột ngột.

(7) Cơn cấp do pheochromocytoma:
– Do khối u ở tuyến thượng thận gây tiết catecholamine (norepinephrine, epinephrine, dopamine) liên tục hoặc gián đoạn, gây ra tăng huyết áp cơn, kèm kích thích hệ thần kinh giao cảm.
– Triệu chứng nặng có thể dẫn đến biến cố mạch máu não-tim, đe dọa tính mạng bệnh nhân.

2. Khi có người thân bị cao huyết áp cấp tính thì phải làm sao?
   Do cao huyết áp cấp tính khởi phát đột ngột và tình trạng bệnh nguy hiểm, khi bệnh nhân phát bệnh, người thân thường hoảng loạn. Một số người vì mong muốn cứu sống bệnh nhân, vội vàng chuyển bệnh nhân đến bệnh viện, nhưng trong quá trình vận chuyển, do va đập và rung lắc có thể làm tình trạng bệnh nặng thêm, thậm chí tử vong trên đường. Vì vậy, mọi gia đình có bệnh nhân tăng huyết áp cần trang bị máy đo huyết áp, học cách đo huyết áp và nắm vững kiến thức sơ cứu cơ bản, để có thể tiến hành sơ cứu kịp thời khi bệnh phát sinh.

Cao huyết áp cấp tính thường xảy ra ở những bệnh nhân điều trị tăng huyết áp không đều đặn hoặc tự ý ngưng dùng thuốc. Ngoài ra, chấn thương tinh thần, kích động cảm xúc, mệt mỏi quá mức, thay đổi khí hậu, kích thích do lạnh cũng là những yếu tố có thể gây ra. Do đó, cần cố gắng tránh các tác nhân kích thích bên ngoài đối với bệnh nhân. Khi huyết áp tăng đột ngột và hội chứng cao huyết áp cấp tính xuất hiện, cần giúp bệnh nhân giữ yên tĩnh, tránh kích động và cho bệnh nhân nằm nghỉ. Nếu có điều kiện, nên bơm oxy ngay lập tức và cho bệnh nhân dưới lưỡi dùng thuốc nitroglycerin (hoặc dùng nitroprusside) với liều 10 mg; thuốc này thường có tác dụng hạ huyết áp trong vòng 10 phút. Nếu sau 15 phút huyết áp vẫn chưa hạ đủ, có thể tiêm thêm liều 10 mg nữa. Khi huyết áp ban đầu được kiểm soát, có thể cân nhắc chuyển bệnh nhân đến bệnh viện gần đó để xử lý tiếp, nhưng trong quá trình vận chuyển, bệnh nhân cần được đặt ở tư thế đầu hơi cao, tránh rung lắc.

3. Phòng ngừa cao huyết áp cấp tính:
   Quan trọng nhất của cao huyết áp cấp tính là phòng ngừa sự phát sinh. Vì vậy, bệnh nhân tăng huyết áp cần tuân thủ theo chỉ dẫn của bác sĩ, dùng thuốc đúng liều và đúng giờ, không tự ý ngưng thuốc, đồng thời cần giữ tâm trạng vui vẻ, ăn uống điều độ, tập luyện thể dục hợp lý và sửa chữa các thói quen xấu như hút thuốc, uống rượu quá mức.

Trường Xuân dịch