Tài liệu tham khảo:
Thảo luận về rào cản tâm lý và phục hồi chức năng cho bệnh nhân cao tuổi mắc bệnh tăng huyết áp Ngô Kiến Dân
Tóm tắt Mục tiêu: Khảo sát ý nghĩa của việc điều chỉnh tâm lý đối với quá trình phục hồi chức năng tăng huyết áp ở người cao tuổi. Phương pháp: Điều chỉnh tâm lý được thực hiện trên 22 bệnh nhân cao tuổi bị tăng huyết áp dựa trên thuốc thông thường. Kết quả: Liều dùng thuốc không thay đổi và sau khi điều chỉnh tâm lý, huyết áp của 22 bệnh nhân cao tuổi tăng huyết áp đã trở lại mức bình thường. Kết luận: Điều chỉnh tâm lý là một trong những biện pháp quan trọng để hạ huyết áp ở bệnh nhân cao tuổi bị tăng huyết áp.
Từ khóa: Tăng huyết áp; Tuổi già; Rối loạn tâm lý
Tỷ lệ mắc bệnh tăng huyết áp đã gia tăng trong những năm gần đây. Khi đất nước tôi bước vào xã hội già hóa, tỷ lệ tăng huyết áp ở người cao tuổi cũng tăng đáng kể. Do đó, làm thế nào để giúp bệnh nhân cao tuổi tăng huyết áp lựa chọn lối sống phù hợp, ứng phó với stress hợp lý, xóa bỏ rào cản tâm lý trên cơ sở điều trị bằng thuốc là vấn đề quan trọng mà cán bộ lâm sàng tại các bệnh viện đa khoa phải đối mặt khi chuyển đổi từ mô hình y học sinh học trị liệu sang mô hình y học sinh học – tâm lý – xã hội. Tác giả đã áp dụng phương pháp tư vấn tâm lý tương ứng và các phương pháp khác cho bệnh nhân tăng huyết áp cao tuổi có rối loạn tâm lý tại phòng khám ngoại trú của chúng tôi, giúp họ phục hồi chức năng và đạt được kết quả tốt. Báo cáo như sau:
1 Dữ liệu và phương pháp
1.1 Thông tin chung
Cả 22 đối tượng đều là bệnh nhân cao tuổi đã nghỉ hưu bị tăng huyết áp ở độ tuổi 60 trở lên tại phòng khám ngoại trú, bao gồm 16 nam và 6 nữ, độ tuổi từ 60 đến 73. Chẩn đoán phù hợp với tiêu chuẩn chẩn đoán tăng huyết áp do Ủy ban chuyên gia về tăng huyết áp của Tổ chức Y tế Thế giới thiết lập năm 1978.
1.2 Phương pháp
Cả 22 bệnh nhân cao tuổi mắc bệnh tăng huyết áp đều được nghiên cứu tâm lý bằng phương pháp trả lời bảng câu hỏi tâm lý tại phòng khám ngoại trú, sau đó phân tích đặc điểm rối loạn tâm lý của họ. Trước những trạng thái tâm lý khác nhau của người bệnh, tác giả đã tiến hành tư vấn tâm lý trên cơ sở điều trị bằng thuốc, đồng thời hướng dẫn người nhà phối hợp điều chỉnh tâm lý cho người cao tuổi tăng huyết áp và khắc phục những cảm xúc tiêu cực. Các biện pháp điều chỉnh tâm lý bao gồm: (1) Giải thích kiến thức về phòng ngừa và điều trị tăng huyết áp cho bệnh nhân để họ hiểu được tình trạng của mình, đối mặt với thực tế của bệnh và xây dựng niềm tin vào sự phục hồi; (2) Tin tưởng và tôn trọng bệnh nhân để họ có thể tin tưởng bác sĩ và tích cực hợp tác điều trị; (3) Hướng dẫn bệnh nhân thiết lập khái niệm về một xã hội căng thẳng để họ có thể có thái độ tích cực thích nghi và can thiệp trong môi trường căng thẳng; (4) Khuyến khích bệnh nhân tích cực tham gia các hoạt động văn hóa, xã hội hoặc vận động thể lực phù hợp với sở thích khác nhau của mình như trồng hoa, nuôi chim, chạy bộ để giảm bớt lo lắng; (5) Khuyến khích họ cởi mở và rộng lượng, đối mặt với những tài sản trong quá khứ và những mất mát hiện tại bằng một tâm trí rộng mở, để họ có thể hiểu được bản thân mình và loại bỏ chứng trầm cảm; (6) Đối với những người có sự thay đổi về cấu trúc gia đình hoặc quan hệ gia đình, các thành viên trong gia đình nên phối hợp tư vấn tâm lý để loại bỏ những cảm xúc tiêu cực như lo lắng, trầm cảm.
2 Kết quả
Trong số 22 bệnh nhân cao tuổi bị tăng huyết áp trong nhóm này, 10 người mắc chứng rối loạn lo âu, chiếm 45,4%; 9 người bị trầm cảm, chiếm 41%; và 3 trường hợp có căng thẳng, chiếm 13,6%. Thông qua tư vấn tâm lý, các rối loạn tâm lý trong mọi trường hợp đều được cải thiện hoặc biến mất ở nhiều mức độ khác nhau. Trong đó: tình trạng căng thẳng của 3 trường hợp biến mất, lo âu được loại bỏ ở 6 trường hợp và giảm nhẹ ở 4 trường hợp, trầm cảm được loại bỏ ở 6 trường hợp và giảm nhẹ ở 3 trường hợp. Huyết áp của tất cả các trường hợp đều được kiểm soát ở mức lý tưởng bằng thuốc và không xảy ra biến chứng nghiêm trọng nào.
22 bệnh nhân cao tuổi bị tăng huyết áp trong nhóm này đã sử dụng thuốc không đổi trước và sau khi tư vấn tâm lý. Sự thay đổi huyết áp của họ được thể hiện ở Bảng 1.
Bảng 1 Sự thay đổi huyết áp trước và sau khi tư vấn tâm lý (mmHg)
Trước khi tư vấn tâm lý Sau khi tư vấn tâm lý
161～180/101～11040
141～160/96～100150
140/91～9530
≤140/90022
3 Thảo luận
Ngoài các yếu tố về thể chất, yếu tố tâm lý cũng đóng vai trò quan trọng trong việc khởi phát bệnh tăng huyết áp ở người cao tuổi. Đặc biệt, tình trạng lo âu, trầm cảm kéo dài hoặc thường xuyên kích thích những cảm xúc tiêu cực như tức giận, sợ hãi, căng thẳng… có thể gây rối loạn chức năng thực vật, kích thích thần kinh giao cảm, mất cân bằng hệ thống renin-angiotensin-aldosterone, dẫn đến huyết áp cao, nhịp tim nhanh, tăng độ nhớt máu và dễ bị tăng huyết áp. Các thí nghiệm đã khẳng định rằng khi con người tức giận, sức cản ngoại vi tăng lên và huyết áp tâm trương tăng đáng kể, trong khi khi con người sợ hãi, huyết áp tâm thu tăng do lưu lượng tim tăng. Do cơ thể lão hóa và phạm vi sống bị thu hẹp sau khi nghỉ hưu, cuộc sống của người cao tuổi tập trung vào gia đình, khiến họ dễ cảm thấy cô đơn và lo lắng. Mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình, sự độc lập của trẻ em, sự phụ thuộc của người già vào con cái và cái chết của vợ/chồng có thể khiến người già cảm thấy vô dụng và dễ mắc các trạng thái tâm lý như trầm cảm và lo âu. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng tỷ lệ mắc và mức độ nghiêm trọng của bệnh trầm cảm ở bệnh nhân tăng huyết áp cao hơn đáng kể so với bệnh nhân không bị tăng huyết áp. Trầm cảm và lo âu có thể ảnh hưởng trực tiếp đến huyết áp［1］.
Kết quả của bài viết này phù hợp với các báo cáo. Trong số 22 bệnh nhân cao tuổi bị tăng huyết áp, 19 người (86,4%) bị lo âu và trầm cảm, trong khi chỉ có 3 người (13,6%) bị căng thẳng. Trong nhóm 22 trường hợp này, trên cơ sở điều trị bằng thuốc, các rối loạn tâm lý như lo âu, trầm cảm và căng thẳng đã được loại bỏ hoặc làm giảm thông qua giải thích, hướng dẫn, đồng cảm và các phương pháp khác. Huyết áp của họ được kiểm soát ở mức lý tưởng, không xảy ra biến chứng nghiêm trọng, tác hại của tăng huyết áp được giảm bớt, thúc đẩy quá trình phục hồi của bệnh nhân tăng huyết áp cao tuổi. Nguyên nhân gây tăng huyết áp có nhiều yếu tố, trong đó căng thẳng tâm lý là nguyên nhân chính. Như đã đề cập ở trên, bệnh nhân cao tuổi mắc bệnh tăng huyết áp đều có mức độ lo âu và các rối loạn tâm lý khác nhau. Do đó, trong công tác lâm sàng, đối với bệnh nhân cao tuổi bị tăng huyết áp, chúng ta cần phải dựa trên cơ sở điều trị bằng thuốc, chú ý điều chỉnh tâm lý, loại bỏ rào cản tâm lý, thúc đẩy phục hồi và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Tài liệu tham khảo
1 Khương Hoa Anh, Tạ Quảng Dung, Dương Ngọc. Một nghiên cứu so sánh về chứng trầm cảm và lo âu ở bệnh nhân cao tuổi bị tăng huyết áp. Tạp chí Tâm lý lâm sàng Trung Quốc, 1999, 7(4): 227
2 Lý Tân Thiên, biên tập. Tâm lý học y khoa. Phiên bản đầu tiên. Bắc Kinh: Nhà xuất bản Đại học Y khoa Bắc Kinh, 1998. 311-312
3Ma Cungen, biên tập. Tâm lý y khoa lâm sàng. Phiên bản đầu tiên. Bắc Kinh: Nhà xuất bản Khoa học và Công nghệ Trung Quốc, 1999. 132-133
Trường Xuân Đường