Tài liệu tham khảo:
Môi trường bên ngoài có mối quan hệ thế nào với huyết áp?
Môi trường bên ngoài là một trong các yếu tố khởi phát cao huyết áp, có người gọi đó là “yếu tố cho phép”. Bởi vì bản thân yếu tố di truyền chưa đủ gây bệnh, phải có sự tác động của yếu tố “cho phép” này mới làm phát bệnh. Yếu tố ngoại cảnh gồm nghề nghiệp, kinh tế, loại hình lao động, trình độ văn hóa, quan hệ xã hội… Tất cả đều tác động đến huyết áp thông qua các yếu tố về tinh thần và tâm lý.
1/ Yếu tố nghề nghiệp
Nghiên cứu dịch tễ học ở Trung Quốc cho thấy, tỷ lệ mắc cao huyết áp ở đô thị cao hơn nông thôn (khoảng 10,84% so với 6,24%). Cùng một địa bàn, người ở các nhóm nghề khác nhau có tỷ lệ mắc cao huyết áp chênh lệch rõ. Nói chung, nghề nghiệp nào đòi hỏi tập trung cao độ lâu dài, kết hợp với ít vận động thể lực, thì tỷ lệ mắc cao huyết áp lại cao, như tài xế, nhân viên vô tuyến điện, kế toán, thống kê, giáo viên… Trong khi nông dân, thủ thư… vì áp lực tinh thần thấp hơn nên tỷ lệ mắc bệnh cũng thấp hơn. Ở các nước phát triển, người có thu nhập kinh tế và trình độ văn hóa thấp có tỷ lệ mắc cao huyết áp cao hơn nhóm có thu nhập và học vấn cao.
2/ Yếu tố môi trường
Có nghiên cứu phát hiện người sống thường xuyên chịu tiếng ồn, chẳng hạn dân cư gần ga tàu hỏa ở thành phố lớn hay vùng đô thị ồn ào, có tỷ lệ mắc cao huyết áp cao hơn hẳn so với khu vực nông thôn yên tĩnh. Môi trường cao nguyên hay giá lạnh cũng là yếu tố dẫn đến cao huyết áp. Lý do: trong môi trường nhiều tiếng ồn, cơ thể tăng tiết noradrenaline, tim đập nhanh, huyết áp lên cao. Tiếng ồn còn làm giảm lượng magiê trong máu (chất có vai trò bảo vệ cơ tim), nên tỷ lệ mắc bệnh mạch vành cũng cao hơn.
Thí nghiệm trên động vật sống trong môi trường tiếng ồn cho thấy, thành mao mạch biến dạng, dòng máu chảy chậm, cơ tim và hệ mạch đều chịu tổn hại.
Có thể thấy, đời sống và lao động căng thẳng, cùng những yếu tố bất lợi trong môi trường làm việc, cũng như yếu tố tâm lý – tinh thần, đóng một vai trò nhất định trong sự phát bệnh cao huyết áp.
Huyết áp tăng là kết quả tương tác giữa gen di truyền và yếu tố môi trường bên ngoài. Môi trường ngoại cảnh có thể làm cơ thể hình thành hàng loạt điều chỉnh thích nghi về thần kinh – thể dịch. Đối với người cao tuổi, điều này càng rõ. Mùa hè, huyết áp thường giảm nhẹ; mùa đông thì tăng rõ. Nhìn chung, huyết áp mùa đông cao hơn mùa hè khoảng 1,6/0,8 kPa (12,0/6,0 mmHg). Chủ yếu do ảnh hưởng nhiệt độ: mùa hè, mạch máu dưới da giãn, mùa đông thì co lại. Có bằng chứng cho thấy, mỗi khi nhiệt độ môi trường giảm 1℃, huyết áp tâm thu tăng 0,17 kPa (1,3 mmHg), huyết áp tâm trương tăng 0,08 kPa (0,6 mmHg). Mùa đông, nhiệt độ hạ thấp, mức adrenaline trong cơ thể tăng, mạch máu ở da co lại để giảm mất nhiệt, đồng thời adrenaline có thể làm tim đập nhanh, tăng lưu lượng tim, dẫn đến huyết áp lên cao. Còn mùa hè nóng bức, mạch nông giãn rộng, sức cản mạch giảm, lưu lượng máu bề mặt tăng; thêm việc đổ mồ hôi khiến thể tích máu giảm, nên huyết áp cũng giảm. Vì thế, có người bị cao huyết áp thường hay đột ngột tăng vọt huyết áp do bị lạnh, dẫn đến tai biến mạch máu não.
Ly Nguyễn Nghị