Hội chứng ruột kích thích
Tài liệu tham khảo:
Hội chứng ruột kích thích, còn được gọi là hội chứng kích thích ruột. Trước đây, bệnh này còn được gọi là “Kết tràng co thắt”, “Kết tràng quá mẫn cảm” và “Chứng thần kinh kết tràng”. Đặc trưng của hội chứng là thường có các triệu chứng như đau bụng, chướng bụng, tiêu chảy hoặc táo bón, phổ biến ở phụ nữ từ 20 đến 50 tuổi. Nguyên nhân phát bệnh thường liên quan đến tình trạng căng thẳng tinh thần quá mức, kích động, và công việc cũng như cuộc sống quá mệt mỏi. Sau các trường hợp lỵ và ngộ độc thực phẩm, lạm dụng thuốc nhuận tràng hoặc xả dịch có thể làm mất đi sự điều tiết của hoạt động đại tràng, gây rối loạn nhịp độ nhu động và co thắt, đây chính là cơ chế nội tại của bệnh. Uống rượu, ăn thực phẩm sống lạnh hoặc có tính kích thích cũng có thể làm tình trạng bệnh trầm trọng hơn. Mặc dù bệnh thường có cơn tái phát các triệu chứng, nhưng qua các xét nghiệm đại tràng lại không phát hiện thấy bất kỳ thay đổi hữu cơ nào.
Đau bụng thường tập trung ở vùng bụng dưới bên trái, và khi cơn đau xuất hiện, bệnh nhân thường cảm thấy muốn đi vệ sinh. Tiêu chảy thường biểu hiện dưới dạng phân nước hoặc phân nhão, thường xảy ra sau bữa sáng và bữa tối; đôi khi bệnh cũng biểu hiện dưới dạng táo bón hoặc luân phiên giữa tiêu chảy và táo bón. Bệnh thường đi kèm với các triệu chứng như chướng bụng, sôi bụng, ợ hơi và tăng phát khí, cùng với các biểu hiện toàn thân như mất ngủ, tim đập nhanh, khó thở, mồ hôi tay chân, chóng mặt, rối loạn kinh nguyệt, v.v. Nếu xét nghiệm phân loại trừ nhiễm khuẩn đường ruột, chụp X-quang barium qua phương pháp xả trực tràng và nội soi đại tràng không phát hiện dấu hiệu bệnh lý hữu cơ, bệnh có thể được chẩn đoán là hội chứng ruột kích thích.
Giữ tinh thần ổn định và giảm bớt căng thẳng tinh thần có vai trò rất quan trọng trong điều trị bệnh. Khi tinh thần căng thẳng, có thể dùng thuốc Thư Lạc An Định phiến (1–2 mg). Người bị tiêu chảy nên hạn chế ăn những loại rau củ và trái cây chứa nhiều chất xơ thô, trong khi người bị táo bón có thể tăng cường ăn chúng.
Theo y học Trung Hoa, bệnh này chủ yếu do yếu tố cảm xúc và tâm trạng không thông sướng gây ra. Khi cảm xúc không được thông thoáng, sự ức chế và tức giận có thể làm tổn thương gan, khiến gan mất khả năng thông giải, can khí vượt qua tỳ và gây mất điều hòa giữa can và tỳ. Điều này dẫn đến rối loạn chức năng thăng giáng của cơ thể, biểu hiện qua cảm giác nặng nề ở vùng ngực và bên sườn, ăn ít, ợ hơi; khi tâm trạng ức chế, bực bội sẽ gây ra các triệu chứng đau bụng và tiêu chảy. Phương pháp điều trị theo y học Trung Hoa là dùng các công thức như “Thống tả yếu phương” nhằm ức chế gan và hỗ trợ tỳ.
Ngoài ra, cảm xúc không lưu thông còn có thể dẫn đến sự tắc nghẽn của khí, rối loạn chức năng thông hạ, khiến đại tràng không hoạt động đúng chức năng, chất thải không được bài tiết, gây ra táo bón, ợ hơi, chướng bụng, v.v. Phương pháp điều trị ở giai đoạn này là sử dụng công thức Lục Ma Thang nhằm thông khí và lưu thông tắc nghẽn.
Châm cứu theo y học Trung Hoa có tác dụng điều chỉnh hai chiều đối với đại tràng. Bằng cách châm cứu tại các huyệt Đại Tràng du và Túc Tam Lí, khi áp dụng kích thích mạnh sẽ có tác dụng tốt đối với tiêu chảy, còn khi áp dụng kích thích nhẹ sẽ giúp cải thiện tình trạng táo bón.
Trường Xuân Nguyễn Nghị