Những tài liệu tham khảo:
Điều trị tăng huyết áp quá mức có hại gì cho bệnh nhân Tự điều chỉnh thuốc hạ huyết áp như thế nào?
Bệnh nhân tăng huyết áp cần tuân thủ điều trị hạ huyết áp lâu dài, nhưng không được phép điều trị hạ huyết áp quá mức. Điều này là do huyết áp động mạch của cơ thể con người là động lực để máu chảy đến các mô và cơ quan khác nhau, và đóng một vai trò quan trọng trong việc đảm bảo lưu lượng máu theo yêu cầu của các mô và cơ quan. Ở bệnh nhân cao huyết áp, một mặt tính đàn hồi của mạch máu giảm, tính dễ vỡ tăng lên, mặt khác, lipid và cholesterol dần dần lắng đọng ở thành trong của mạch máu, lâu ngày hình thành các mảng xơ vữa và mảng bám ở thành trong của mạch máu. Trong trường hợp này, nếu liều lượng thuốc hạ huyết áp quá lớn, huyết áp sẽ giảm mạnh đột ngột, chắc chắn sẽ làm giảm lưu lượng máu đến tim, não, thận và các cơ quan quan trọng khác, dẫn đến thiếu máu cục bộ và thiếu oxy, rối loạn chức năng, thậm chí gây ra các biến chứng nghiêm trọng như nhồi máu cơ tim, nhồi máu não.
Nhồi máu cơ tim và nhồi máu não do giảm huyết áp quá mức phổ biến hơn ở người cao tuổi. Do cơ quan cảm thụ áp suất của người cao tuổi không nhạy cảm, không thể bù đắp kịp thời cho sự sụt giảm huyết áp nhanh chóng, cơ tim và não bộ chịu đựng huyết áp thấp kém, dễ dẫn đến giảm tưới máu và bệnh tật.
Vì vậy, trong quá trình điều trị tích cực cho bệnh nhân tăng huyết áp, phải hạ huyết áp một cách đều đặn, không nên hạ quá nhanh. Nói chung, huyết áp tâm thu chỉ có thể giảm từ 1/4 đến 1/5 và huyết áp tâm trương có thể giảm xuống 13,3 đến 14,3kPa hoặc trở lại mức trước khi bắt đầu. Những người có huyết áp tâm trương thấp, chênh lệch huyết áp lớn không nên dùng thuốc hạ huyết áp.
Khi điều trị xuất huyết não do tăng huyết áp bằng thuốc hạ huyết áp, cần chú ý đến sự thay đổi của huyết áp bất cứ lúc nào và chức năng tim của bệnh nhân, có thể thường xuyên kiểm tra điện tâm đồ để ngăn ngừa sốc tim do nhồi máu cơ tim. Huyết áp thấp hay rối loạn nhịp tim cũng cần được xử lý kịp thời.
Tăng huyết áp là bệnh mạn tính thường phải tuân thủ dùng thuốc lâu dài, tuy nhiên do điều kiện hạn chế, một số bệnh nhân không thể đi khám mọi lúc mọi nơi nên trong điều trị hàng ngày, ngoài việc uống thuốc theo phác đồ điều trị mà bác sĩ đề ra, đôi khi cũng cần tùy theo diễn biến của huyết áp và tính chất của bệnh tình mà điều chỉnh thuốc cho phù hợp.
Trong cuộc sống thực, hầu hết bệnh nhân tăng huyết áp đều có máy đo huyết áp riêng ở nhà, một số bệnh nhân và người nhà khác sẽ đo huyết áp một cách chính xác, quan sát sự thay đổi của huyết áp, phán đoán hiệu quả điều trị và điều chỉnh loại thuốc và liều lượng thích hợp. Từ góc độ thực hành lâm sàng, trong quá trình điều trị có thể xảy ra hai tình huống sau: Thứ nhất, mặc dù vẫn uống thuốc theo lời khuyên của bác sĩ nhưng tác dụng hạ huyết áp không tốt, huyết áp vẫn ở mức ban đầu. Một số huyết áp không những không giảm mà còn tăng lên và xảy ra hiện tượng đau đầu, chóng mặt, buồn nôn. Trong trường hợp này có thể điều chỉnh thuốc, chẳng hạn như dùng thuốc đơn độc ban đầu để hạ huyết áp, lúc này nên uống thuốc một lần trở lên hoặc nhiều lần, cho đến khi huyết áp hạ xuống mức lý tưởng. Trong một số trường hợp, để có tác dụng tức thời, có thể uống tạm thời hoặc ngậm một viên Hoá tiêu tâm thống dưới lưỡi, Nifedin cũng có thể uống khi không có Hoá tiêu tâm thống. Nếu bạn đã dùng thuốc trong liệu pháp từng bước theo lời khuyên của bác sĩ, bạn cũng có thể dùng thêm một trong các loại thuốc, liều lượng và tần suất dùng thuốc phải căn cứ vào tình trạng bệnh và triệu chứng mà xác định. Nhưng về nguyên tắc, phải bắt đầu với liều lượng nhỏ và số lần ít, rồi tăng dần cho đến khi huyết áp trở lại bình thường mới trở lại phác đồ điều trị ban đầu. Nếu tình trạng thay đổi lớn hoặc hiệu quả chữa bệnh vẫn không rõ ràng sau khi tự điều chỉnh thuốc, nên tham khảo ý kiến bác sĩ để chẩn đoán và điều trị, và không nên trì hoãn tình trạng này.
Thứ hai, trong quá trình điều trị, nếu huyết áp tụt nhanh kèm theo các triệu chứng thiếu máu não như chóng mặt, thậm chí ngất thì cần tích cực truy tìm nguyên nhân. Nếu nguyên nhân là do các yếu tố điều trị như dùng thuốc, nên tạm thời ngừng một phần hoặc toàn bộ thuốc, đồng thời theo dõi các thay đổi về huyết áp và tình trạng bệnh. Nếu do các yếu tố không dùng thuốc hoặc điều trị gây ra, chẳng hạn như kích thích tinh thần, tập thể dục không đúng phương pháp hoặc tập thể dục quá mức, thì những yếu tố bất lợi này cần được loại bỏ càng sớm càng tốt, huyết áp và các triệu chứng sẽ dần trở lại bình thường.
Cần nhấn mạnh rằng việc tự điều chỉnh thuốc đòi hỏi phải hiểu cặn kẽ về tình trạng bệnh và hiểu rõ về hiệu quả của thuốc, cũng như theo dõi chặt chẽ huyết áp và những thay đổi của tình trạng bệnh. Ngoài ra, nếu sau 2 ngày tự điều chỉnh mà huyết áp và các triệu chứng không cải thiện, thậm chí còn nặng hơn thì nên đi khám bác sĩ hoặc đưa đến bệnh viện điều trị càng sớm càng tốt, không nên bất cẩn.
Hạ huyết áp ở mức nào là phù hợp nhất cho bệnh nhân tăng huyết áp?
Mục đích của việc điều trị hạ huyết áp bằng thuốc đối với bệnh nhân tăng huyết áp là làm giảm và ngăn ngừa biến chứng xảy ra, bệnh nhân tăng huyết áp đã có biến chứng tim, não, thận còn phải xem xét việc cung cấp máu cho các mô có đáp ứng được nhu cầu của các cơ quan đích trong khi hạ huyết áp hay không, vì vậy mức độ và tốc độ giảm huyết áp cũng là một vấn đề rất quan trọng.
Mức độ giảm huyết áp thích hợp nhất nên được đánh giá dựa trên tuổi của bệnh nhân, mức độ nghiêm trọng của tăng huyết áp, các bệnh đi kèm và các bệnh khác.
(1) Bệnh nhân cao tuổi tăng huyết áp do xơ cứng động mạch, biểu hiện chủ yếu là tăng huyết áp tâm thu đơn thuần, huyết áp tâm thu có thể giảm dần xuống khoảng 20,0-21,3kPa (150-160mmHg) và duy trì ở mức này. Nếu đồng thời kèm theo tăng huyết áp tâm trương thì nên khống chế huyết áp tâm trương ở khoảng 12,0-12,8/kPa (90-95mmHg), nếu bệnh nhân trên 80 tuổi, huyết áp tâm trương tăng không đáng kể thì không cần điều trị.
(2) Nói chung, bệnh nhân tăng huyết áp không có bệnh nghiêm trọng đi kèm có thể hạ huyết áp xuống mức bình thường, tức là 18,7/12,8kPa (140/90mmHg).
(3) Đối với trẻ em và thanh thiếu niên bị huyết áp cao, nên kiểm soát huyết áp tâm trương dưới 12,0 kPa (90 mmHg). Trẻ em và thanh thiếu niên có khả năng chịu đựng cao huyết áp rất tốt, nhìn chung ít bị đột quỵ và nhồi máu cơ tim, điều trị hạ huyết áp không cần quá lạm dụng, huyết áp có thể giảm xuống mức bình thường trong vài tuần hoặc vài tháng, trọng tâm của điều trị là tìm ra nguyên nhân gây ra huyết áp cao.
(4) Đối với những bệnh nhân mắc bệnh lâu năm và bệnh tim mạch vành, huyết áp tâm trương không được hạ xuống dưới 12,0kPa (90mmHg), để không gây nhồi máu cơ tim cấp tính.
(5) Ở những bệnh nhân bị thiếu máu não hoặc suy thận, huyết áp không được quá thấp và nên tuân theo nguyên tắc giảm huyết áp dần dần.
(6) Đối với các trường hợp tăng huyết áp khẩn cấp cần giảm huyết áp ngay lập tức, chẳng hạn như bệnh não do tăng huyết áp, suy tim trái cấp tính kèm theo phù phổi, nhồi máu cơ tim cấp tính, v.v., nên giảm huyết áp trong vòng 1 giờ, nhưng phạm vi giảm huyết áp nên hạn chế, thường không quá 25% đến 30%, hoặc tùy theo mức độ trước khi điều trị, huyết áp tâm thu nên giảm từ 6,67 đến 10,7 kPa (50 đến 80 mmHg), huyết áp tâm trương nên giảm từ 6,67 đến 10,7 kPa (50 đến 80 mmHg). được giảm 4 xuống còn 6,67kPa (30 đến 50mmHg). Nhanh chóng trở lại bình thường là không cần thiết.
(7) Khi tăng huyết áp kết hợp với bệnh tiểu đường, để trì hoãn tiến triển của bệnh mạch máu nhỏ do tiểu đường, có thể hạ thấp huyết áp một cách thích hợp, yêu cầu cụ thể là huyết áp tâm trương phải lớn hơn 13,3 kPa (100 mmHg) và giảm huyết áp xuống 12,0 kPa (90 mmHg).
Điều trị tăng huyết áp, nguyên nhân tụt huyết áp không đạt yêu cầu là gì?
Khảo sát cho thấy gần 1/3 bệnh nhân dùng thuốc hạ huyết áp cho biết thuốc không có hiệu quả, tuy nhiên quan sát lâm sàng cho thấy tỷ lệ hiệu quả của thuốc hạ huyết áp lên tới 80% đến 90%, vậy nguyên nhân của điều này là gì?
(1) Lựa chọn thuốc không phù hợp với triệu chứng Thuốc hạ huyết áp có nhiều loại, tác dụng và đối tượng áp dụng của từng loại thuốc hạ huyết áp cũng không hoàn toàn thống nhất. Một số loại thuốc điều trị tăng huyết áp hiệu quả với loại tăng huyết áp này nhưng chưa chắc đã hiệu quả với loại tăng huyết áp khác. Sau khi dùng thuốc hạ huyết áp mà không thấy hiệu quả, có thể do chưa chọn đúng thuốc. Vì vậy, bệnh nhân tăng huyết áp nên lựa chọn loại thuốc phù hợp dưới sự hướng dẫn của bác sĩ, đúng thuốc mới mang lại hiệu quả.
(2) Liều lượng sử dụng thuốc không phù hợp, bệnh nhân tăng huyết áp lựa chọn thuốc hạ huyết áp, liều lượng thuốc nên theo sự thay đổi của huyết áp mà điều chỉnh liều lượng. Liều lượng của thuốc hạ huyết áp phụ thuộc vào mức độ huyết áp, vì vậy, mỗi bệnh nhân cao huyết áp đang sử dụng thuốc hạ huyết áp nên đo huyết áp ít nhất mỗi tuần một lần, tốt nhất mỗi lần nên đo huyết áp vào cùng một thời điểm, trước khi đo nên ngồi yên 20 phút, ngược lại nếu huyết áp đo không chính xác thì không thể điều chỉnh liều lượng thuốc.
(3) Sử dụng một loại thuốc hạ huyết áp Một số bệnh tăng huyết áp kháng trị không nhạy cảm với thuốc hạ huyết áp và thường phải kết hợp nhiều loại thuốc hạ huyết áp, nếu sử dụng một loại thuốc sẽ khó đạt được hiệu quả hạ huyết áp tốt.
(4) Không thể tiếp tục sử dụng thuốc hợp lý Khoảng 1/3 bệnh nhân không thể kiên trì sử dụng thuốc hàng ngày. Họ thường uống thuốc khi cảm thấy đau đầu hoặc chóng mặt, trên thực tế, triệu chứng chủ quan của bệnh nhân tăng huyết áp rất khác nhau, có người huyết áp khá cao mà không có triệu chứng rõ ràng.
(5) Thay đổi ngẫu nhiên thuốc hạ huyết áp Nhiều loại thuốc hạ huyết áp phải dùng trong một thời gian mới thấy được tác dụng hạ huyết áp ổn định. Một số người sau khi uống thuốc liền đổi thuốc nhưng không có tác dụng, điều này là sai và nên uống thuốc theo lời khuyên của bác sĩ.
(6) Chỉ dựa vào thuốc hạ huyết áp Một số bệnh nhân chỉ dựa vào thuốc hạ huyết áp để hạ huyết áp, cho rằng uống thuốc hạ huyết áp không có gì đáng lo ngại, họ dành quá nhiều thời gian để chơi mạt chược, đánh bài xì phé, xem TV khiến họ rơi vào trạng thái căng thẳng trong thời gian dài.
(7) Làm việc quá sức Lao động chân tay nặng nhọc hoặc quá sức sẽ làm tăng huyết áp, não bộ sử dụng quá nhiều trong thời gian dài cũng sẽ dẫn đến huyết áp càng tăng cao, vì vậy bệnh nhân tăng huyết áp cần chú ý nghỉ ngơi, đảm bảo thời gian ngủ đủ giấc, không để cơ thể quá mệt mỏi để thuốc hạ huyết áp phát huy tác dụng tốt hơn.
(8) Gánh nặng tinh thần quá mức, khi con người ở trạng thái vui vẻ, thoải mái, huyết áp đương nhiên sẽ giảm xuống, nhưng khi con người u uất, nóng nảy, suy nghĩ quá nhiều, dưới sự chỉ huy của vỏ não, cơ thể sẽ sản sinh ra chất kích thích thông qua nội tiết, làm mất tác dụng của thuốc hạ huyết áp.
Ly Nguyễn Nghị dịch
22/11/2023