GIỚI TÍNH VÀ THAI KỲ VỚI CHỨNG TÁO BÓN

Tại sao phụ nữ bị táo bón nhiều hơn nam giới?

Theo thống kê, số bệnh nhân đến khám vì táo bón chủ yếu là nữ giới. Vậy tại sao phụ nữ lại dễ bị táo bón hơn? Yếu tố quan trọng nhất là do tác động của hormone. Từ kỳ kinh nguyệt đến khi rụng trứng, chủ yếu là estrogen (hoóc-môn nang trứng) chi phối, còn sau khi rụng trứng đến kỳ kinh tiếp theo, hoóc-môn chủ đạo lại là progesterone (hoóc-môn hoàng thể). Progesterone có tác dụng ức chế nhu động của đại tràng, vì thế trong giai đoạn từ sau rụng trứng đến kỳ kinh – khi progesterone đóng vai trò chính – phụ nữ rất dễ bị táo bón.

Ngoài ra, phụ nữ thường yếu cơ hơn nam giới, tức là thể lực nói chung kém hơn. Khi đại tràng vận chuyển phân, động lực yếu hơn; lúc rặn, áp lực ổ bụng cũng không đủ mạnh.

Thêm vào đó, lượng ăn của phụ nữ thường ít hơn nam giới. Nếu cố ý ăn kiêng nữa thì lượng phân càng ít, dẫn đến nguy cơ táo bón cao hơn.

Đặc biệt, phụ nữ dễ bị tác động bởi hoàn cảnh xung quanh, ví dụ khó đi vệ sinh khi thay đổi môi trường hoặc ngại ngùng, cũng dẫn đến táo bón.

TÁO BÓN TRONG THỜI KỲ MANG THAI

Tại sao phụ nữ mang thai dễ bị táo bón?

Trong giai đoạn mang thai, thai nhi ngày càng lớn, vùng hậu môn – trực tràng bị chèn ép nhiều hơn, làm trực tràng bị đè nén. Đồng thời, máu tĩnh mạch ở hậu môn – trực tràng khó lưu thông về tim, gây ứ trệ, dễ phát sinh trĩ. Cả hai yếu tố trên đều góp phần dẫn đến đại tiện khó.

Bên cạnh đó, khi thai nhi phát triển, sinh hoạt của phụ nữ mang thai dần trở nên hạn chế, ít vận động khiến nhu động ruột yếu. Tử cung lớn còn chèn ép ruột và làm giãn lỏng cơ sàn chậu cùng cơ bụng, khiến lực rặn khi đi cầu không đủ. Vì vậy, phụ nữ mang thai rất dễ bị táo bón. Nếu táo bón kéo dài mà không xử lý kịp thời, có thể ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của mẹ và thai nhi.

Nguyên nhân chính gây táo bón ở bà bầu

Những phụ nữ vốn dễ bị táo bón bẩm sinh (cơ địa) khi có thai sẽ càng dễ mắc hơn, chủ yếu vì tác dụng của hormone:

• Như đã đề cập, sau khi rụng trứng, progesterone trở thành hoóc-môn chủ đạo, vốn đã dễ gây táo bón. Nếu phụ nữ mang thai, nồng độ progesterone càng tăng, trạng thái này kéo dài suốt thời gian đầu thai kỳ (đặc biệt 4 tháng đầu), làm nguy cơ táo bón càng cao.
• Thêm nữa, giai đoạn này thường có ốm nghén, ăn uống kém, lượng thức ăn giảm càng làm táo bón dễ hình thành.
• Từ tháng thứ sáu trở đi, tử cung lớn dần, chèn ép ruột, dễ sinh táo bón. Đồng thời, sự chèn ép lên mạch máu gây ứ trệ tuần hoàn ở nửa thân dưới, dễ phát sinh trĩ. Khi bệnh trĩ nặng lên, nguy cơ sa trực tràng cao, sản phụ lại sợ đau, sợ làm nặng thêm trĩ nên thường nhịn đi ngoài, càng thúc đẩy táo bón.

Phụ nữ mang thai dùng thuốc nhuận tràng cần lưu ý gì?

Khi dùng thuốc nhuận tràng trong thời kỳ mang thai, phải tránh tối đa tác dụng phụ có hại đến thai nhi, phòng ngừa sảy thai, sinh non hoặc thai dị dạng. Vì vậy, cần chú ý:

1. Nhiều thuốc nhuận tràng làm tăng nhu động ruột bằng cách kích thích thành ruột, đồng thời có thể kích thích co bóp tử cung. Vì thế, phụ nữ mang thai (đặc biệt giai đoạn cuối) cần tránh các thuốc gây co bóp tử cung mạnh, nên ưu tiên thuốc bôi trơn (lubricants) hoặc thuốc đặt hậu môn, vì chúng ít gây co tử cung hơn.
2. Một số thuốc tẩy như dầu parafin (dầu khoáng) nếu dùng lâu có thể cản trở hấp thu canxi, phospho và các vitamin tan trong dầu, trong khi thai nhi lấy dinh dưỡng từ máu mẹ qua dây rốn. Nếu cơ thể mẹ bị giảm hấp thu những chất này, thai nhi cũng sẽ thiếu, ảnh hưởng xấu đến sự phát triển.
3. Hầu hết thuốc nhuận tràng đều kích thích đường tiêu hóa, gây buồn nôn, nôn, có thể làm nặng thêm nghén ở đầu thai kỳ. Vì vậy, cần lưu ý nguy cơ này.

2.4. Bà bầu nên làm gì để phòng ngừa táo bón?

Nhiều phụ nữ mang thai bị chán ăn hoặc nghén nặng – nôn nhiều, ăn uống kém. Điều này vừa khiến lượng chất bã trong ruột giảm (giảm kích thích nhu động), vừa dễ gây mất cân bằng điện giải (nhất là thiếu kali, thiếu vitamin), từ đó làm đại tiện khó. Một số người lại lo sợ sảy thai, nên hạn chế vận động, khiến cơ bụng, cơ hoành, cơ nâng hậu môn yếu đi, rặn khó hơn, cũng dẫn đến táo bón.

Vì thế, phụ nữ mang thai nên cố gắng:

• Tránh kén ăn, bổ sung đủ dinh dưỡng. Nếu có nghén, nên sử dụng các biện pháp kiểm soát nôn, để tăng cường ăn uống.
• Ăn nhiều rau xanh, trái cây giàu chất xơ.
• Tập thể dục hoặc vận động nhẹ nhàng, duy trì sức cơ bụng, cơ hoành, cơ nâng hậu môn để hỗ trợ quá trình đi cầu.

Nếu đã bị táo bón, tốt nhất nên tránh sử dụng thuốc nhuận tràng vì hầu hết đều có khả năng gây co thắt tử cung, thêm vào đó một số thuốc có độc tính nhất định có thể ảnh hưởng phát triển thai nhi. Điều trị chủ yếu bằng điều chỉnh chế độ ăn, khắc phục thói quen xấu khi đi đại tiện, kết hợp vận động vừa sức. Nếu cần thiết, có thể dùng phương pháp y học cổ truyền, thuốc ít tác dụng phụ hoặc thuốc thụt có độ an toàn cao hơn cho thai kỳ.

Ly Nguyễn Nghị dịch