Tài liệu tham khảo:
Gan nhiễm mỡ là gì, có gây ra xơ gan không?
Gan nhiễm mỡ nghĩa là lượng chất béo (lipid) trong gan tăng cao, khi hàm lượng mỡ trong gan vượt quá giới hạn bình thường, được gọi là gan nhiễm mỡ. Ở gan bình thường, lượng mỡ chiếm khoảng 5%, còn khi gan nhiễm mỡ thì lượng mỡ trong gan trên 10%, hoặc kiểm tra mô bệnh học cho thấy hơn 80% nhu mô gan bị thấm mỡ. Việc mỡ tích tụ quá nhiều trong tế bào gan có thể khiến gan suy giảm chức năng, dễ bị các độc tố hướng gan (hepatotoxin) tấn công, thậm chí có thể dẫn đến xơ gan. Tuy nhiên, gan nhiễm mỡ là tình trạng có thể hồi phục, nếu được điều trị đúng đắn thì sẽ trở lại bình thường. Vì vậy, chẩn đoán sớm có ý nghĩa lâm sàng rất quan trọng.
Gan nhiễm mỡ thường không có triệu chứng rõ ràng, đôi khi giống viêm gan nhẹ, ít gặp vàng da (nếu có thì cũng chỉ ở mức độ nhẹ). Chẩn đoán có thể được hỗ trợ bởi siêu âm hoặc chụp CT, nhưng để xác định chắc chắn cần dựa vào sinh thiết gan.
Có mấy nhóm nguyên nhân chính dẫn đến gan nhiễm mỡ:
1/ Chế độ ăn uống không phù hợp: Bất cứ nguyên nhân nào khiến thiếu hụt protein (suy dinh dưỡng, kém hấp thu, bệnh tật…) đều có thể gây lắng đọng mỡ trong gan, tạo thành gan nhiễm mỡ. Ăn quá nhiều thực phẩm giàu chất béo, hoặc tiêu thụ nhiều đường bột (carbohydrate) cũng dẫn đến gan nhiễm mỡ.
2/ Uống rượu bia lâu dài với số lượng lớn: Gây rối loạn chuyển hóa mỡ trong cơ thể, khiến tế bào mỡ tích tụ tại gan, hình thành gan nhiễm mỡ.
3/ Béo phì: Người thừa cân, béo phì rất dễ mắc gan nhiễm mỡ.
Người bị gan nhiễm mỡ cần lưu ý gì về chế độ ăn?
Gan nhiễm mỡ là tình trạng rối loạn chuyển hóa lipid, khiến lượng mỡ trong tế bào gan chiếm trên 5% trọng lượng gan.
Bên cạnh những nguyên nhân liên quan đến nội tiết (đái tháo đường, cường giáp), thiếu máu mạn tính, hoặc các bệnh lý khác, gan nhiễm mỡ còn có mối liên hệ chặt chẽ với chế độ ăn uống, dinh dưỡng. Chẳng hạn, do ăn uống thiếu kiểm soát dẫn đến béo phì, nhiều người có gan nhiễm mỡ, theo thống kê, khoảng 50% người béo phì có mức độ thâm nhiễm mỡ tại gan khác nhau. Do đó, kiểm soát chế độ ăn đóng vai trò then chốt trong điều trị.
Người bị gan nhiễm mỡ cần chế độ ăn giàu protein, kèm một lượng vừa phải chất béo và đường. Nếu khẩu phần loại bỏ hoàn toàn chất béo, cơ thể vẫn có thể tổng hợp acid béo từ đường và một số tiền chất amino acid. Ngược lại, ăn quá nhiều đường sẽ làm tăng tiết insulin, khiến lượng đường dư thừa chuyển hóa thành mỡ.
Với bệnh nhân béo phì, thừa cân, nên giảm khẩu phần (ăn ít đi) để giảm cân. Ví dụ, một người cao 1,74m, nặng 92kg, nếu trong 5 tháng giảm được 25kg thì gan nhiễm mỡ có thể biến mất.
Với người viêm gan mạn tính, nên ăn ở mức bình thường về protein, đường bột và chất béo. Chất béo tốt nhất nên chọn dầu thực vật giàu acid béo không bão hòa.
Phòng ngừa gan nhiễm mỡ như thế nào?
Nhiều ý kiến cho rằng ăn quá nhiều chất béo hoặc tiêu thụ quá nhiều đường, tinh bột (carbohydrate) trong thời gian dài sẽ làm gan tổng hợp chất béo quá mức; hoặc các bệnh nhiễm trùng mạn tính, ngộ độc rượu, khiến quá trình oxy hóa chất béo trong gan giảm đi; hoặc người thường “ăn bồi dưỡng quá mức” khi chỉ ốm nhẹ, lại ít vận động, khiến mỡ đưa vào gan quá nhiều.
Bệnh nhân viêm gan sau khi bệnh tình thuyên giảm, nếu tăng ăn quá mức, cân nặng tăng đáng kể, mỡ trong gan cũng tăng lên nhiều.
Người bị viêm gan do lo lắng, bi quan, khiến thần kinh trung ương rối loạn điều hòa, cũng có thể gây ứ đọng mỡ trong gan, dẫn đến gan nhiễm mỡ.
Chỉ cần lưu ý giảm bớt lượng ăn, nhất là giảm chất béo và đường, tăng cường ăn các sản phẩm đậu nành và thực phẩm giàu vitamin nhóm B, kết hợp tập luyện thể thao, vận động nhiều, tình trạng gan nhiễm mỡ sẽ cải thiện hoặc ngăn không tiến triển nặng thêm. Nếu điều chỉnh ăn uống và tập luyện vẫn không hiệu quả, có thể cân nhắc dùng thuốc (Đông y hoặc Tây y). Phần lớn người bệnh đều có thể hồi phục bình thường.
Lương y Nguyễn Nghị dịch