TĂNG HUYẾT ÁP NGOAN CỐ.顽固性高血压

Điều trị khó khăn

Tăng huyết áp khó kiểm soát xảy ra khi thuốc không thể kiểm soát huyết áp tâm trương vượt qua 15.2 kPa (115 mmHg), mặc dù đã sử dụng liều lượng lớn.

Xem xét nguyên nhân

Nguyên nhân gây tăng huyết áp khó kiểm soát gồm chế độ ăn uống không đúng cách, sử dụng thuốc không đúng cách và giảm cân không hiệu quả. Điều này ảnh hưởng đến tính đàn hồi của mạch máu và co thắt mạch, làm huyết áp khó giảm. Bệnh nhân cần chú ý chế độ ăn uống, sử dụng thuốc phối hợp và kiên trì điều trị.

Điều chỉnh tâm lý

Kim hiểu rằng trạng thái tinh thần không ổn định kích thích hệ thần kinh giao cảm, tăng tiết chất catecholamine, làm co mạch và duy trì huyết áp cao. Điều này cần được kiểm soát.

Đẩy mạnh vận động

Việc thiếu hoạt động thể chất là một vấn đề lớn đối với bệnh nhân tăng huyết áp. Tăng cường luyện tập thể dục không chỉ giúp giảm huyết áp mà còn cải thiện tâm lý và giảm cân

Sử dụng thuốc chặn canxi

Để điều trị tăng huyết áp khó kiểm soát, thuốc phối hợp, đặc biệt là các thuốc chẹn canxi như nifedipine và nicardipine, được khuyến cáo vì tác dụng kéo dài và ít tác dụng phụ.

Chuyển hướng điều trị

Nếu huyết áp không giảm, có thể cần thêm thuốc ức chế men chuyển angiotensin hoặc giãn mạch, hoặc bổ sung thuốc chẹn beta hoặc lợi tiểu tùy thuộc vào trạng thái huyết áp cụ thể.

Tăng huyết áp khó kiểm soát (顽固性高血压)

Hầu hết bệnh nhân tăng huyết áp sau khi được điều trị bằng thuốc chống tăng huyết áp đều có thể kiểm soát được huyết áp ở mức mong muốn. Tuy nhiên, một số ít bệnh nhân mặc dù được điều trị phối hợp với liều lượng lớn thuốc nhưng huyết áp tâm trương vẫn duy trì ở mức trên 15,2 kPa (115 mmHg), được gọi là “tăng huyết áp khó kiểm soát.”

Nguyên nhân gây ra tăng huyết áp khó kiểm soát khá phức tạp, thông thường cần xem xét các yếu tố sau:

1. Chế độ ăn uống không đúng cách:
   Một số bệnh nhân mắc tăng huyết áp do chế độ ăn uống không được kiểm soát, ví dụ như ăn uống bừa bãi, hút thuốc, uống rượu, tiêu thụ nhiều đường, chất béo, nội tạng động vật,… Điều này làm gia tăng hiện tượng xơ cứng mạch máu, làm giảm tính đàn hồi của mạch và gây co thắt mạch, dẫn đến huyết áp tăng cao và khó hạ, khiến hiệu quả dùng thuốc hạ huyết áp không đạt được như mong muốn.
2. Sử dụng thuốc không đúng cách:
   Việc dùng thuốc đơn lẻ mà không phối hợp đúng cách có thể là nguyên nhân khiến tăng huyết áp không được kiểm soát. Do đó, bệnh nhân tăng huyết áp cần chú ý sử dụng thuốc phối hợp. Bên cạnh đó, việc kiên trì dùng thuốc là rất quan trọng; không nên tự ý ngưng thuốc khi thấy huyết áp ổn định, cũng không nên bỏ cuộc nếu huyết áp không giảm sau một thời gian dài điều trị. Bệnh nhân tăng huyết áp khó kiểm soát thường phải dùng thuốc suốt đời.
3. Giảm cân không hiệu quả:
   Đối với bệnh nhân tăng huyết áp liên quan đến béo phì, mức độ béo phì có mối liên hệ chặt chẽ với mức tăng huyết áp. Nếu bệnh nhân chỉ dựa vào thuốc hạ huyết áp mà không giảm cân, huyết áp thường không hạ được như kỳ vọng. Do đó, bên cạnh việc dùng thuốc, bệnh nhân cần chú ý giảm cân.
4. Tâm lý không ổn định:
   Huyết áp tăng có mối liên hệ mật thiết với trạng thái tinh thần; khi cảm xúc không ổn định, hệ thần kinh giao cảm bị kích thích, dẫn đến tăng tiết catecholamine, làm co thắt mạch máu và duy trì huyết áp cao. Vì vậy, bệnh nhân tăng huyết áp cần học cách tự điều chỉnh, giữ tinh thần lạc quan, tránh tính nóng nảy.
5. Thiếu hoạt động thể chất:
   Một số bệnh nhân không hoạt động thể chất đầy đủ, sinh hoạt theo kiểu “ăn – ngủ”, chỉ dựa vào thuốc điều trị, dẫn đến huyết áp không giảm được lâu dài. Bệnh nhân cần tăng cường luyện tập thể dục, vì hoạt động thể chất không chỉ giúp hạ huyết áp mà còn giảm mỡ, điều chỉnh tâm lý và cải thiện trạng thái căng thẳng.

Đối với tăng huyết áp khó kiểm soát, nếu có thể xác định được nguyên nhân khiến huyết áp không giảm, thông qua điều trị hợp lý, huyết áp khó kiểm soát thường có thể được cải thiện.

Hiện nay, trong lựa chọn thuốc hạ huyết áp cho bệnh nhân tăng huyết áp khó kiểm soát, chủ yếu khuyến cáo sử dụng thuốc phối hợp. Thông thường, lựa chọn ưu tiên là thuốc chẹn canxi (như nifedipine, nicardipine, …) vì chúng có tác dụng kéo dài, ít tác dụng phụ và hiệu quả điều trị ổn định. Nếu trong quá trình điều trị, huyết áp không giảm như mong đợi, đặc biệt ở những bệnh nhân có tình trạng xơ cứng mạch nặng với chênh lệch huyết áp lớn, có thể cần bổ sung thuốc ức chế men chuyển (ACE inhibitors) như captopril hoặc enalapril, kèm theo thuốc giãn mạch như vitamin C, niacin; nếu bệnh nhân có nhịp tim nhanh, nên thêm thuốc chẹn beta (beta blockers) như propranolol, metoprolol hoặc atenolol; nếu huyết áp tâm trương cao, chênh lệch huyết áp nhỏ và bệnh nhân bị béo phì, nên kết hợp sử dụng thuốc lợi tiểu (ví dụ, thuốc thuộc nhóm thiazide) và cần chú ý bổ sung kali để tránh rối loạn điện giải, đồng thời kết hợp sử dụng thuốc giảm cân, hạ lipid như các thuốc như An Tu Ming, niacin, hoặc các chất có tác dụng giảm cholesterol.

Như vậy, nếu có thể xác định được nguyên nhân gây ra tăng huyết áp khó kiểm soát, thông qua việc điều chỉnh chế độ ăn uống, dùng thuốc phối hợp, giảm cân, cải thiện tâm lý và tăng cường hoạt động thể chất, thì huyết áp khó kiểm soát có thể được cải thiện đáng kể.

Tăng huyết áp khó kiểm soát đòi hỏi bệnh nhân cần phải tuân thủ chặt chẽ các chỉ định của bác sĩ và duy trì lối sống lành mạnh, nhằm đảm bảo kiểm soát tốt huyết áp, giảm thiểu nguy cơ biến chứng nặng và cải thiện tiên lượng lâu dài.

Trường Xuân dịch