Tài liệu tham khảo:
Trong điều kiện bình thường, mỗi gam phân ở đại tràng chứa khoảng 10^7 đến 10^12 vi sinh vật. Trong đó, ở quần thể vi khuẩn thường trú trong phân, vi khuẩn “thường trú” chiếm hơn 90%. Cụ thể, vi khuẩn E.coli (đại tràng) thường gặp và liên cầu ruột (Enterococcus) chia nhau mỗi bên khoảng một nửa. Các vi khuẩn “đi qua” (như nhóm vi khuẩn dạng E.coli, vi khuẩn sinh hơi, Proteus, trực khuẩn mủ xanh, Klebsiella) không vượt quá 10%. Vi khuẩn sinh bào tử và nấm men tuy cũng được coi là vi khuẩn thường trú, nhưng tổng số lại chiếm không quá 10% tổng lượng vi khuẩn.
Giữa các nhóm vi khuẩn này tồn tại một tỷ lệ nhất định, chúng kìm hãm và phụ thuộc lẫn nhau, tạo thành trạng thái cân bằng sinh thái cả về chất lẫn lượng. Nếu có sự thay đổi nào đó trong môi trường bên trong hoặc bên ngoài cơ thể, khiến “vi khuẩn dư thừa” (bao gồm các vi khuẩn “đi qua”, vi khuẩn sinh bào tử, nấm men) phát triển quá mức trên 40% so với giá trị bình thường, thì sự phân giải thức ăn trong ruột sẽ bị rối loạn, xuất hiện các triệu chứng loạn khuẩn đường ruột, lâm sàng thể hiện bằng tiêu chảy cấp hoặc mạn tính.
Tỉ lệ phát bệnh ở trẻ nhỏ cao gấp 3 ~ 10 lần so với người lớn. Các yếu tố có thể khởi phát loạn khuẩn đường ruột gồm: cơ thể suy kiệt toàn thân, rối loạn dinh dưỡng và thiếu vitamin, dùng kháng sinh phổ rộng kéo dài, nhiễm trùng cấp, điều trị hormone (corticoid), chiếu X-quang và diện bỏng rộng v.v.
Tiêu chảy do loạn khuẩn có những đặc điểm sau:
Trong sinh hoạt, nếu gặp phải những đặc điểm tiêu chảy như trên, lại kèm yếu tố khởi phát loạn khuẩn, đồng thời xét nghiệm phết phân cho thấy vi khuẩn dư thừa tăng sinh rõ rệt, sau khi áp dụng biện pháp diệt trừ vi khuẩn dư thừa và phục hồi hệ vi khuẩn bình thường, tình trạng tiêu chảy cùng các biểu hiện rối loạn tiêu hóa khác dần thuyên giảm, thì có thể chẩn đoán xác định là tiêu chảy do loạn khuẩn.
Ngoài ra, khi loạn khuẩn nặng có thể gây viêm ruột do tụ cầu vàng, bệnh do nấm Candida albicans ở ruột, thậm chí nhiễm nấm huyết.
Về phục hồi hệ vi khuẩn thường trú trong ruột:
Khi đi du lịch xa, hoặc chuyển đến nơi khác sinh sống, một số người sẽ cảm thấy khó chịu, xuất hiện chán ăn, nôn mửa, đầy hơi, đau bụng, thậm chí tiêu chảy không ngừng… Dân gian thường gọi hiện tượng này là “không hợp thủy thổ”. Vậy nguyên nhân vì sao?
Trong điều kiện bình thường, trên da, niêm mạc, cũng như các khoang cơ thể thông với môi trường bên ngoài luôn tồn tại nhiều vi sinh vật như vi khuẩn, nấm… Các quần thể này sống dựa vào nhau, kiềm chế lẫn nhau, cộng sinh hòa bình, giúp duy trì trạng thái cân bằng giữa cơ thể và môi trường. Không những không gây hại, chúng còn có lợi cho cơ thể. Ví dụ, hệ vi khuẩn bình thường của ruột vừa hỗ trợ quan trọng trong quá trình tiêu hóa thức ăn, vừa có khả năng ức chế mạnh đối với các vi khuẩn gây bệnh, kìm hãm sự phát triển của chúng. Điều này vô cùng quan trọng cho sức khỏe con người, trong y học gọi là “cân bằng sinh thái”.
Khi con người di chuyển sang môi trường sống mới, điều kiện sống (nước, khí hậu, thức ăn…) thay đổi, các vi khuẩn thường trú ở các bộ phận của cơ thể sẽ biến động về chủng loại, số lượng, độc lực. Lúc này, một số vi khuẩn gây bệnh vốn chung sống hòa bình trong cơ thể có thể mất đi sự khống chế, bùng phát gây bệnh. Đồng thời, những vi khuẩn có lợi (thường cung cấp chất dinh dưỡng, hỗ trợ tiêu hóa và hấp thu) lại bị ức chế và giảm đi, dẫn đến các triệu chứng “không hợp thủy thổ” như vừa nêu. Trong thuật ngữ y học, hiện tượng đó chính là “chứng loạn khuẩn đường ruột”.
Do đó, phương pháp cơ bản để điều trị “không hợp thủy thổ” là kiềm chế các vi khuẩn có hại đang chiếm ưu thế và hỗ trợ, phục hồi quần thể vi khuẩn thường trú, khôi phục trạng thái cân bằng sinh thái. Thông thường, cơ thể sẽ tự điều chỉnh và thích nghi sau một thời gian ở môi trường mới, hệ vi khuẩn cũng dần được khôi phục, và các triệu chứng “không hợp thủy thổ” sẽ tự hết.
Tóm lại, chứng loạn khuẩn đường ruột “Khuẩn quần thất điều chứng” (菌群失调症) chính là tình trạng rối loạn về số lượng và chủng loại của hệ vi sinh vật bình thường trong cơ thể, dẫn đến mất cân bằng sinh thái, gây ra nhiều triệu chứng khó chịu, đặc biệt là tiêu chảy. Để phòng ngừa và điều trị, cần sử dụng kháng sinh hợp lý, bổ sung men vi sinh và vitamin khi cần thiết, đồng thời duy trì thói quen sinh hoạt, dinh dưỡng hợp lý, giúp hệ vi khuẩn có lợi phát triển bình thường. Khi di chuyển, thay đổi môi trường sống, cần cho cơ thể thời gian và điều kiện thuận lợi để sớm thích nghi và “làm quen” với môi trường mới, từ đó tránh được hiện tượng “Thuỷ thổ bất phục” (不服水土) là không hợp thủy thổ.
Ly Nguyễn Nghị dịch