Chứng hen suyễn ở người già nên điều trị như thế nào?
Hen suyễn ở người cao tuổi thường do đàm suyễn lâu ngày phát tác, biểu hiện lâm sàng chủ yếu là có tiếng đàm khò khè ở họng, ngực đầy đàm, đàm dính tắc họng, khi khí lưu thông sẽ tạo thành tiếng. Bệnh phát tác có thể do ăn uống quá nhiều vị chua mặn, hoặc gặp phải phong hàn thấp nhiệt, khí uất đàm nghẽn gây nên. Khi hen phát tác, cần phân biệt hàn suyễn, nhiệt suyễn, đàm suyễn, điều trị phần ngọn bằng lý phế (chỉnh lý phổi); khi ngừng phát tác, cần cố thận để trị phần gốc.
Hàn suyễn Phần nhiều do ngoại cảm phong hàn, tà khí nhập vào phế du, hàn ẩm ứ đọng sinh đàm trọc, nghẽn khí đạo gây bệnh.
Triệu chứng: Thở gấp, có tiếng rít suyễn, khạc ra đàm dính hoặc đàm loãng trong, ngực đầy tức nặng, sắc mặt xám tối, rêu lưỡi trắng, mạch khẩn.Trị pháp: Ôn phế tán hàn, hóa đàm thông khiếu.
Phương dược: Dùng Xạ can ma hoàng thang, Tam tử dưỡng thân thang, Ôn phế thang gia giảm. Nếu đàm hàn ngưng kết có thể dùng Hàn suyễn hoàn tùy nghi.
Nhiệt suyễn Chủ yếu do đàm nhiệt ứ trệ, khí phổi nghẽn nghịch.
Triệu chứng: Họng có tiếng đàm, ngực đầy, thở gấp gáp, ho khạc đàm vàng đặc, ngực phiền tức, mặt đỏ, tự ra mồ hôi, khát nước thích uống, lưỡi đỏ rêu vàng, mạch hoạt sác.Trị pháp: Tuyên phế thanh nhiệt. Phương dược: Dùng Định suyễn thang, Tang bạch bì thang v.v.
Nếu do cảm hàn dẫn phát thì là hàn bao nhiệt chứng, cần sơ tán uất hàn, dùng Tam ảo thang, Việt tì gia bán hạ thang để phát tán hàn tà, giải biểu tà.
Đàm suyễn Do ngoại cảm phong hàn, đàm trọc tụ ứ gây nên.
Triệu chứng: Thở gấp khó thở, họng khò khè, tiếng đàm như kéo cưa. Trị pháp: Tuyên phế giáng khí, trừ đàm thanh hỏa. Phương dược: Dùng Ngũ hổ thang, Bạch quả thang gia giảm.
Thận suyễn
Thường do tinh khí suy hư, nhiếp nạp thất thường, dưới hư trên thực. Triệu chứng: Khí nghịch dễ suyễn, hơi thở ngắn gấp, khạc đàm có bọt, vận động thì hồi hộp, đau lưng mỏi gối, chóng mặt ù tai. Trị pháp: Bổ thận nạp khí. Phương dược: Dùng Thận khí hoàn, hoặc Bột tử hà xa (Tử hà xa phấn).
Trong điều dưỡng và trị liệu hen suyễn, cần tránh các yếu tố khởi phátĐặc biệt chú ý đến khí hậu, phòng tà khí xâm nhập.
Người già có dương khí vệ ngoại suy yếu, nên dùng thuốc ích khí cố vệ như Ngọc bình phong tán phối với mật ong, mỗi ngày uống 2–3g. Sinh hoạt điều độ, tránh lao lực, tránh kích động tinh thần làm hao tổn chính khí. Kiêng kỵ trong ăn uống, giảm thức ăn béo ngọt để chặn nguồn sinh đàm, nhờ đó giảm nguy cơ tái phát và kéo dài tuổi thọ, phòng bệnh hiệu quả.
Dùng pháp bổ dương điều trị hen phế quản ở người cao tuổi như thế nào?
Hen suyễn là bệnh, khi cấp tính thì trị phần ngọn, trị phhế; khi mạn tính thì trị phần gốc, trị thận, đó là nguyên tắc từ xưa.
Bệnh hen vốn là bệnh mạn tính, thận hư là gốc của chứng suyễn, lại thêm suyễn lâu ngày làm tổn thương thận, khiến bệnh dễ tái phát, lâu ngày khó dứt. Do đó, dù trong lúc phát tác cũng cần trị cả gốc và ngọn thì mới ổn thoả tốt đẹp.
Chứng hen phân thành hàn – nhiệt, trong đó hàn suyễn chiếm 8~9 phần.
Tiểu Thanh Long Thang tuy là phương tốt cho hàn suyễn, nhưng thiếu khả năng trị gốc, do vậy thường dùng “Kim thủy lục quân tiễn” của Trương Cảnh Nhạc phối hợp với Tam ảo thang: Đương quy, địa long: bổ phế thận; Nhị trần thang: hóa đàm; Tam ảo: tuyên phế bình suyễn. Tổng thể đạt hiệu quả trị cả gốc lẫn ngọn.
Đương quy là vị thuốc tốt trị hen suyễn, trong sách Bản Kinh đã ghi: “Chủ trị khái nghịch thượng khí.”Nhiều cổ phương trị phế như Tần giao miết giáp thang, Tần giao phù suy, Bách hợp cố kim, Tô tử giáng khí đều có dùng đương quy. Nhưng gần đây người ta ít dùng để trị hen, thường dùng điều kinh, bổ huyết, thực tế cũng có tác dụng tốt với ho hen hư hàn. Lâm sàng thường gia thêm thuốc ôn thận tráng dương vào phương trị suyễnPhụ tử, nhục quế, tế tân, nhục thung dung được dùng nhiều vì: Không chỉ bổ gốc, mà còn tăng cường khả năng định suyễn, chỉ khái, đặc biệt cần thiết với suyễn kéo dài không dứt.
Cáp giới là thuốc trị suyễn tốt nhất, có công năng trợ dương nạp khí, nhưng hiếm và giá cao. Thường dùng dạng bột pha uống, mỗi lần 3g là đủ, hiệu quả rất rõ rệt.
Ly Nguyễn Nghị