Tài liệu tham khảo
Người cao tuổi bị cảm cúm có những đặc điểm gì?
Cảm cúm là bệnh thường gặp. Nếu người cao tuổi mắc bệnh mà không được xử lý đúng cách, thường dễ dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, thậm chí đe dọa đến tính mạng. Một số đặc điểm khi người cao tuổi bị cảm cúm bao gồm:
-Tỷ lệ mắc bệnh cao, dễ phát bệnh, do tuổi tác cao, khả năng chống lạnh và sức đề kháng suy giảm, cơ thể kém thích nghi với môi trường, nên mỗi khi thời tiết thay đổi rất dễ mắc cảm cúm.
-Triệu chứng tiềm ẩn, không rõ ràng
Một số người cao tuổi khi mắc cảm, nhất là giai đoạn đầu, triệu chứng thường mơ hồ như hơi đau đầu, mệt mỏi, nghẹt mũi nhẹ, thường không sốt rõ rệt. Vì biểu hiện nhẹ, không đặc hiệu nên dễ bị xem nhẹ, dẫn đến chẩn đoán sai và chậm trễ điều trị.
-Nhiều biến chứng
Chức năng của nhiều cơ quan và hệ thống trong cơ thể người cao tuổi đã ở ngưỡng suy giảm, dễ bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố dẫn đến rối loạn chức năng, gây ra nhiều biến chứng – đặc biệt là tim và phổi, dễ dẫn đến suy tim hoặc suy hô hấp, đe dọa tính mạng.
-Khó điều trị Người cao tuổi có hệ miễn dịch kém, sức đề kháng yếu nên khó khống chế và tiêu diệt mầm bệnh, bệnh thường kéo dài. Hơn nữa, do có nhiều bệnh kèm theo nên điều trị phức tạp, chức năng tim, gan, thận, phổi cũng kém, dẫn đến việc dùng thuốc bị hạn chế (không truyền dịch nhiều hoặc nhanh, không dùng thuốc gây hại gan thận…). Những yếu tố này làm ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị.
Vì sao nói cảm cúm là kẻ thù lớn của người cao tuổi?
Do chức năng tim phổi yếu, khi mắc cảm cúm người cao tuổi dễ bị biến chứng nặng dẫn đến suy hô hấp, suy tim – rất nguy hiểm đến tính mạng. Cụ thể:
-Suy hô hấp: Nếu không điều trị kịp thời, cảm cúm có thể gây viêm phế quản, viêm phổi, hoặc làm bùng phát đợt cấp của viêm phế quản mạn tính, khiến chức năng hô hấp tổn thương nặng, dẫn đến suy hô hấp.
-Suy tim: Đặc biệt ở những người có bệnh tim nền như hẹp van tim do thấp, bệnh tim thiếu máu cục bộ, viêm cơ tim, tâm phế mạn… cảm cúm có thể làm tăng gánh nặng cho tim và gây suy tim.
Vì vậy, người cao tuổi khi bị cảm cúm cần đặc biệt chú ý, tích cực điều trị, tuyệt đối không được coi thường.
Đặc điểm dùng thuốc Đông y điều trị cảm cúm cho người cao tuổi:
Do chức năng tạng phủ suy yếu, việc điều trị bằng Đông y cần lưu ý các điểm sau:
-Điều hòa tỳ vị Người cao tuổi cần dựa vào chức năng tỳ vị để hấp thu tinh chất từ thức ăn nhằm bồi bổ nguyên khí, kéo dài tuổi thọ. Do đó, khi dùng thuốc cần bảo vệ tỳ vị, tránh dùng các thuốc gây tổn thương tiêu hóa. Tránh dùng các thuốc có tính đắng lạnh như long đởm thảo, hoàng cầm, hoàng bá, chi tử vì làm tổn thương tỳ vị. Tránh thuốc quá bổ như thục địa, a giao vì gây ngấy, khó hấp thu. Có thể dùng các thuốc kiện tỳ như đảng sâm, bạch truật, mộc hương, sa nhân, tiêu tam tiên.
-Chú trọng bổ dưỡng Phương pháp bổ dưỡng có thể phục hồi chức năng tạng phủ, cải thiện tình trạng suy nhược toàn thân, giúp chính khí thắng tà khí. Dựa vào biện chứng khí-huyết-âm-dương để chọn thuốc: Khí hư dùng hoàng kỳ, đảng sâm; huyết hư dùng đương quy, sinh địa; âm hư dùng sa sâm, mạch môn; dương hư thêm phụ phiến, quế chi.
Liều lượng nên nhỏ Người cao tuổi khí huyết hư nhược, nếu dùng liều lớn hoặc tác động mạnh dễ gây tổn hại, không những không khỏi mà còn làm bệnh nặng thêm, gây tình trạng “hư bất thụ bổ”, “Việt công việt” càng công càng thực. Do đó, thuốc phát tán giải biểu thường không quá 9g, thuốc bổ khí ôn dương có thể dùng liều hơi cao hơn một chút nhưng vẫn phải thận trọng.
Các phương pháp phòng và điều trị cảm cúm cho người cao tuổi:
Mùa xuân: Cảm do phong nhiệt, biểu hiện sốt cao, khát nước → Dùng Ngân kiều giải độc hoàn, mỗi lần 4–6 viên hoặc 1–2 hoàn, ngày 2–3 lần tùy tình trạng bệnh.
Mùa hè: Cảm do thử thấp, biểu hiện sốt, nặng người, ăn ít, nôn, tiêu chảy → Dùng Hoắc hương chính khí hoàn, liều lượng như trên.
Mùa thu: Cảm do lương táo, biểu hiện sợ lạnh, không đổ mồ hôi, ho, khô họng → Dùng Sâm tô hoàn, mỗi lần 5–8g, ngày 3 lần.
Mùa đông: Cảm do phong hàn, biểu hiện sợ lạnh rõ, ho, nhiều đờm → Dùng Thông tuyên lý phế hoàn, liều lượng như Sâm tô hoàn.
Người thể hư: Không cần có gió vẫn sợ lạnh, dễ cảm khi thay đổi nhiệt độ, người mệt mỏi rõ rệt, thuộc chứng chính khí hư yếu → Dùng Bổ trung ích khí hoàn để tăng cường khả năng chống bệnh. Mỗi lần 10g, ngày 3 lần, dùng 3 lát gừng sống và 3 cây hành trắng nấu nước uống thuốc.
Ngoài thuốc, người cao tuổi bị cảm rất phù hợp với liệu pháp ăn uống trị liệu (thực trị). Đây là phương pháp ôn hòa, an toàn, phù hợp với đặc điểm dùng thuốc của người cao tuổi. Có thể dùng sinh khương (gừng sống) làm nguyên liệu chính, nấu cháo hoặc súp tùy khẩu vị.
Phòng cảm cúm là điều quan trọng nhất với người cao tuổi. Biện pháp then chốt là tránh để bị lạnh. Cần điều chỉnh trang phục theo mùa, theo thời tiết, đồng thời tăng cường vận động thể lực để nâng cao thể trạng. Nếu có điều kiện, có thể dùng hoàng kỳ 10g sắc nước uống mỗi sáng và tối, giúp phòng ngừa cảm cúm hiệu quả.
Ly Nguyễn Nghị dịch