Viêm tủy cấp tính là một bệnh viêm cấp tính của tủy sống. Tổn thương thường xảy ra tại đoạn ngực, nếu chỉ tổn thương một vài đoạn chất xám và chất trắng tủy sống thì gọi là viêm tủy ngang; nếu tổn thương lan dần lên trên thì gọi là viêm tủy lan lên. Nguyên nhân chưa rõ, có thể do nhiễm virus hoặc phản ứng tự miễn sau nhiễm virus. Một số ít xảy ra sau tiêm chủng. Yếu tố khởi phát có thể là chấn thương, mệt mỏi quá độ.
Bệnh thường gặp ở nam giới thanh niên, có thể phát vào bất kỳ mùa nào, nhưng hay gặp hơn vào mùa xuân và đông. Phần lớn bệnh nhân có tiền sử nhiễm trùng đường hô hấp trên trong 1–3 tuần trước phát bệnh, như sốt, ho, đau nhức toàn thân…
Biểu hiện lâm sàng:– Khởi phát nhanh: đau tức vùng ngực, lưng hoặc bụng, cảm giác như có đai siết quanh người.– Yếu mềm hai chân, đi lại khó, nhanh chóng tiến triển thành liệt hoàn toàn trong vài giờ đến vài ngày.
– Mất cảm giác ở hai chi dưới, giảm/ mất cảm giác vùng dưới mức tổn thương
– Rối loạn tiểu tiện, đại tiện (bí hoặc són).
– Da vùng dưới tổn thương ít/ không đổ mồ hôi, nhợt nhạt, khô, móng tay – chân giòn, dễ gãy.
– Nếu tổn thương đến đoạn cổ, có thể liệt cả tay chân, thậm chí khó thở do cơ hô hấp bị ảnh hưởng (nguy kịch, cần cấp cứu).
Diễn biến liệt:
– Giai đoạn sớm: liệt mềm (giảm trương lực cơ, mất phản xạ gân).
– Sau 1–3 tuần: chuyển thành liệt cứng (tăng trương lực cơ, tăng phản xạ, dấu Babinski dương tính).
– Sau điều trị, nếu vượt qua giai đoạn cấp, phần lớn bệnh nhân có thể phục hồi sức cơ, khoảng 50% có thể đứng dậy và đi lại sau vài tháng.
Cận lâm sàng:– Công thức máu: bạch cầu bình thường hoặc hơi tăng.
– Dịch não tủy: áp lực bình thường, tế bào và protein bình thường hoặc hơi tăng, ưu thế lympho; glucose và Cl⁻ bình thường.
– X-quang cột sống: không bất thường.
– Cần phân biệt với: viêm đa rễ dây thần kinh cấp do nhiễm trùng, áp-xe ngoài màng cứng, lao cột sống,…
Điều trị 1. Chăm sóc:
– Bệnh nhân liệt nằm lâu, dễ loét ép: phải lật trở thường xuyên, giữ giường đệm sạch, mềm.
– Bí tiểu: đặt ống thông tiểu, rửa bàng quang bằng dung dịch furacilin 0,02%, mỗi 4–6 giờ, lưu 30 phút rồi tháo.
– Bảo vệ chân khỏi gập, bỏng, bàn chân rơi (dùng khung nâng chân).
Thuốc Tây y:
– Corticosteroid:
– Hydrocortison 200mg hoặc dexamethason 10mg pha glucose truyền tĩnh mạch mỗi ngày × 7–10 ngày
– Sau đó chuyển sang uống prednison
– Các thuốc hỗ trợ thần kinh:
– Vitamin B1, B12
– Dibazol
– Các thuốc hoạt hóa tế bào thần kinh
– Giai đoạn cấp: Dùng thanh nhiệt giải độc, sắc uống: Kim ngân hoa, liên kiều, bản lam căn, đại thanh diệp, hoàng cầm, tri mẫu, trạch tả, sinh cam thảo, ngưu tất.
– Nếu liệt cơ hô hấp: hỗ trợ thở máy, mở khí quản khi cần.
– Điều trị loét ép, nhiễm trùng tiết niệu và hô hấp.
– Vật lý trị liệu và châm cứu:
– Giai đoạn sớm: xoa bóp, vận động thụ động giúp tuần hoàn, ngừa teo cơ.
– Khi cơ hồi phục: khuyến khích vận động chủ động phù hợp để phục hồi sức cơ.
Tóm tắt:
Viêm tủy cấp là bệnh nguy hiểm, khởi phát nhanh, dễ để lại di chứng nếu không điều trị kịp thời. Điều trị tích cực trong giai đoạn cấp tính, chăm sóc chu đáo và phục hồi chức năng đúng cách có thể giúp nhiều bệnh nhân hồi phục vận động sau vài tháng.
Ly Trường Xuân