Tài liệu tham khảo:
Sơ cứu khẩn cấp khi người già bị nghẹn thức ăn
Tình trạng tắc nghẽn hoàn toàn thanh môn hoặc khí quản do khối thức ăn, thường gọi là “Nghẹn thức ăn”, là một trong những nguyên nhân phổ biến gây đột tử ở người cao tuổi, đã được nhiều báo cáo trong những năm gần đây. Tại Hoa Kỳ, mỗi năm có khoảng hơn 4.000 người chết đột ngột do nghẹn thức ăn, xếp thứ sáu trong các nguyên nhân đột tử. Trong đó, ít nhất một phần ba bệnh nhân nghẹn thức ăn bị chẩn đoán nhầm là “đột quỵ do bệnh tim mạch vành tại nhà hàng”, dẫn đến bỏ lỡ thời cơ cấp cứu. Những thực phẩm dễ gây tắc khí quản gồm thịt, khoai môn, khoai lang, bánh trôi, bánh bao, đậu, lạc, hạt hướng dương, cúc áo, nút áo,…
Người cao tuổi rất dễ bị nghẹn đường khí quản, cần đặc biệt cảnh giác. Nguyên nhân người cao tuổi dễ bị nghẹn gồm: (1) Chức năng nhai kém, thực phẩm to như thịt khó được nhai nhuyễn; (2) Khi uống rượu quá nhiều dễ mất kiểm soát; (3) Mắc nhiều bệnh lý thực quản, kết hợp với cảm xúc kích động khi ăn dễ gây co thắt thực quản; (4) tỷ lệ mắc bệnh mạch máu não cao, phản xạ nuốt chậm, dễ gây phối hợp nuốt không đồng bộ dẫn đến nghẹn.
Hiện tượng nghẹn thường có các đặc điểm sau:
1/Khi đang ăn, đột nhiên không nói được, xuất hiện vẻ mặt đau đớn do nghẹt thở.
2/ Bệnh nhân thường dùng tay ôm cổ hoặc ngực, đồng thời chỉ tay vào miệng.
3/Nếu là tắc một phần đường thở, sẽ có ho dữ dội, xen kẽ với âm rít (tiếng còi).
Để phòng ngừa nghẹn ở người cao tuổi, ngoài việc điều trị các bệnh lý nền kịp thời, cần tuân thủ “bốn điều nên”: Thức ăn nên mềm, ăn nên chậm, uống rượu nên ít, tâm trạng nên bình tĩnh.
Khoảng 80% các ca nghẹn xảy ra tại nhà và thường diễn tiến nặng. Yếu tố then chốt quyết định thành công trong cấp cứu là việc nhận diện và chẩn đoán kịp thời, có can thiệp ngay tại chỗ trong từng giây từng phút. Nếu cấp cứu đúng cách, có thể cứu sống 50% số người bị nghẹn.
Nhà nghiên cứu Heimlich tại Mỹ đã phát minh ra một phương pháp sơ cứu đơn giản và hiệu quả, ai cũng có thể học được. Cách thực hiện như sau: nếu bệnh nhân còn tỉnh táo, có thể đứng hoặc ngồi, người cấp cứu đứng phía sau bệnh nhân, vòng tay ôm eo, một tay nắm lại đặt nắm đấm hướng vào giữa bụng trên (trên rốn), tay kia đặt lên nắm đấm, liên tục đẩy mạnh vào trong và lên trên từ 6–10 lần (chú ý không làm gãy xương sườn).
Nếu bệnh nhân đã ngất và nằm xuống, để bệnh nhân nằm ngửa, người cấp cứu ngồi lên phần hông bệnh nhân, dùng cách như trên đẩy mạnh vùng trên rốn. Phương pháp này gây tăng áp lực nội ổ bụng đột ngột, nâng cơ hoành, làm áp lực đường khí tăng nhanh, không khí trong phổi bị ép đẩy ra, có thể đẩy dị vật trong khí quản (như thức ăn) ra ngoài. Phương pháp này còn gọi là “phương pháp đẩy bằng khí còn sót lại”. Nếu chưa hiệu quả, có thể lặp lại sau vài giây, tạo thành một cơn ho nhân tạo, đẩy dị vật ra khỏi khí quản.
Heimlich còn phát triển phương pháp tự cứu. Nếu không có ai bên cạnh, hoặc không thể kêu cứu, bệnh nhân cần tận dụng vài phút còn tỉnh để tự cứu: đứng thẳng, ngẩng cằm để làm thẳng khí quản, sau đó đẩy phần bụng trên (dưới mũi ức, hay còn gọi là thượng vị) vào cạnh bàn, tựa lưng ghế, lan can, hoặc góc tường để tác động lực đột ngột lên phần ngực trên, tạo ra hiệu ứng tương tự – đẩy dị vật ra khỏi khí quản.
Ly Trường Xuân dịch